Розніца паміж версіямі "Германія"

277 байтаў дададзена ,  10 месяцаў таму
няма тлумачэння праўкі
{{main|Насельніцтва Германіі}}
[[File:Population pyramid of Germany 2016.png|thumb|Полава-ўзроставая піраміда, 2016]]
Па колькасці насельніцтва (каля 83 млн чал.)<ref>https://www.destatis.de/EN/PressServices/Press/pr/2019/01/PE19_029_12411.html</ref> Германія займае першае месца ў Еўропе (без [[Расія|Расіі]]). Паводле перапісу 2011 года, насельніцтва Германіі на 31 снежня 2011 года складала 80.327.900 жыхароў. 15,7 % насельніцтва былі маладзей за 18 гадоў, 42,3 % паміж 18 і 49 гадамі, 20,8 % паміж 50 і 64 гадамі. 21,2 % былі старэйшымі за 65 гадоў. Вялікая працягласць жыцця (80,9 гадоў у 2018) з’яўляецца аднойадначасова зі прычынвялікім дасягненнем і прычынай старэння насельніцтва. Сярэдні ўзрост у 2018 годзе складаў 47,4 гадоў.<ref>https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/gm.html</ref>
 
[[Файл:Oktoberfest-Kutscher.jpg|thumb|left|Мужчына ў баварскім народным строі]]
Смяротнасць у 2018 годзе складала прыблізна 11,8 на 1000 жыхароў.<ref>https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/gm.html</ref>. Такія адмоўныя дэмаграфічныя паказчыкі назіраюцца з канца ХХ стагоддзя, таму для Германіі характэрна ўстойлівая дэпапуляцыя, праўда, значна кампенсаваная іміграцыяй. У 2010-х іміграцыя настолькі ўзрасла, што агульная колькасць насельніцтва павялічылася на 2 мільёны чалавек. Традыцыйна вялікія сем’і ў мігранцім асяроддзі павысілі агульную нараджальнасць. Паводле даследванняў 2015 года, 36 % дзяцей да 5 гадоў у Германіі прыйшлося на сем’і імігрантаў.
 
Палітыку прыцягнення працоўных мігрантаў ФРГ распачала яшчэ ў 1960-х, тады ж слоўнікавы склад многіх моў свету папоўніўся нямецкім «гастрарбайтар». У 2016 годзе каля 10 млн жыхароў Германіі (12 %) не мелі годзе нямецкага грамадзянства, што складае большую палову ад агульных 22,5 % імігрантаў ці дзяцей імігрантаў (гэтыя людзі, незалежна ад іх сённяшняга грамадзянства, ці прынамсі адзін з іх бацькоў, прыехалі ў Германію пасля 1955 года). У 2016 Германія знаходзіцца на другім месцы ў свеце пасля [[ЗША]] па колькасці імігрантаў. <ref>https://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/estimates15.asp</ref>
 
Этнічны склад насельніцтва Германіі даўно не аднастайны: хоць больш за 80 % жыхароў краіны — гэта немцы, іх доля працягвае скарачацца. У апошнія гады за кошт імігрантаў расце ўдзельная вага іншых этнічных груп. Найбольш іншаземцаў (11,7 %) упа стане на 2016 годзегод завітала з іншых еўрапейскіх краёў (пераважна з [[Польшча|Польшчы]], Расіі і былой [[Югаславія|Югаслвавіі]]); 4,9 % складалісклалі выхадцы з Заходняй Азіі — гэта пераважна туркі (каля 3 млн чалавек, найбольшая этнічная меншасць увогуле) і арабы.<ref>https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund2010220167004.pdf?__blob=publicationFile</ref> У 2011—2015 колькасць афрыканскіх мігрантаў вырасла на 46 %, але іх доля пасюль не перавышае 1 %. Пры выбары месца жыхарства імігранты аддаюць перавагу больш заможным землям былой ФРГ. Гарадамі з найбольшай доляй іншаземцаў у 2010 годзе былі: [[Афенбах-на-Майне]] (25,8 %), [[Мангейм]] (23,6 %) і [[Мюнхен]] (23,5 %).<ref>Statistisches Bundesamt: Regionalatlas ([https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Regionaldaten.html online])</ref>.
 
[[File:CLJessen Kaffeetrinken.jpg|thumb|Сям’я фрызаў за кавай, 1897]]
У сваю чаргу каля 5 млн немцаў жывуць за мяжой.
 
[[Нямецкая мова]] ў Германіі мае статус дзяржаўнай, гэта самая распаўсюджаная мова, а таксама — сродак міжнацыянальных зносін. Яна роднасная з суседнімі галандскай і [[фрызская мова|фрызскай]] мовамі, у меншай ступені — з паўночнаеўрапейскімі, якія таксама адносяцца да германскай моўнай групы. Нямецкая мова з’яўляецца матчынайроднай для найбольшай колькасці жыхароў ЕС (каляпрыблізна 100 млн чалавек) — гэта самая распаўсюджаная матчына мова ў ЕС. Папулярызацыю мовы Шылера па ўсім свеце праводзіць [[Інстытут імя Гётэ]]. Мовы нацыянальных меншасцяў — фрызская, [[Верхнялужыцкая мова|верхнялужыцкая]], цыганская і інш. — абаронены [[Еўрапейская хартыя рэгіянальных моў|Еўрапейскай хартыяй рэгіянальных моў]].
 
[[File:Aerial view of Essen.jpg|thumb|[[Эсэн]] — адно з ядраў Рэйн-Рура]]
Рэлігійная гісторыя Германіі поўная супярэчнасцей і трагізму. Падчас Другой Сусветнай вайны было [[Халакост|амаль цалкам знішчана іудзейскае насельніцтва]]. У пасляваенныя дзесяцігоддзі ў Заходняй Германіі канфесійная структура ўскладнялася за кошт іміграцыі, ГДРаўскія землі паскорана секулярызаваліся. За чвэрць стагоддзя пасля аб’яднання Германіі ўзрасла колькацсь мусульман і пратэстантаў [[Евангельскія хрысціяне|евангельскай веры.]] Станам на 2017 год, каля 57 % насельніцтва належыць да адной з хрысціянскіх канфесій: 28,2 % з’яўляюцца [[Каталіцтва|каталікамі]] (галоўным чынам на поўдні і захадзе краіны), 26 % — пратэстантамі (перад усім [[Лютэранства|лютэране]], што пераважаюць на поўначы), каля 2 % — праваслаўнымі (мігранты з усходняй і паўднёвай Еўропы). Ужо каля 5,5 % жыхароў Германіі вызнае [[іслам]]. Значная частка насельніцтва краіны (па некаторых звестках, каляда 50 %) да ліку веруючых сябе не адносіць.
 
Германія — адна з найбольш густанаселеных краін Еўропы. Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва складае 230 чал./кв.км. Больш за 80 % насельніцтва Германіі жыве ў гарадах, трэцяя частка з іх — у буйных гарадах, пры гэтым ніводзін горад не вылучаецца гіпертрафаванасцю. [[Берлін]] (3,7 млн чал), [[Гамбург]] (1,8 млн), [[Мюнхен]] (1,4 млн) з’яўляюцца ядрамі найбуйнейшых агламерацый. Усяго нямецкая статыстыка выдзяляе 11 агламерацый (Metropolregion), 33 гарады выдзяляюцца як рэгіяполісы (Regiopole).<ref>http://www.deutsche-metropolregionen.org/fileadmin/ikm/01_monitoring/IKM_Monitoring2010.pdf</ref> У [[мегалаполіс]]е Рэйн-Рур пражываюць каля 12 млн чал. Мегалаполіс працягваецца ланцужком уздоўж Рэйна і яго прытокаў і, складаючыся з падобных памерамі гарадоў-ядраў ([[Кёльн]], [[Эсэн]], [[Бохум]], [[Дортмунд]], [[Дзюсельдорф]]), па сутнасці з’яўляецца [[канурбацыя]]й.
== Эканоміка ==
{{main|Эканоміка Германіі}}
Германія з’яўляецца высокаразвітай постіндустрыяльнай краінай. Доля Германіі ў сусветным ВУП складае каля 3 % (па намінале — 5 %), а ў еўрапейскім  — каля чвэрці. НаВУП на душу насельніцтва ў 2017 г. ВУП складаў 50 100 $. <ref>https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/gm.html</ref> Для эканомікі Германіі пачатку ХХІ стагоддзя характэрная з’ява, што атрымала назву «надіндустрыялізацыі» — доля прамысловасці ў ВУП выключна вялікая ў параўнанні з іншымі развітымі краінамі свету, галоўным чынам за кошт прадукцыі машынабудавання і хімічнай прамысловасці. Больш за 30 % прамысловай прадукцыі экспартуецца (у машынабудаванні — 40 %). Разам з 18 іншымі краінамі-членамі ЕС Германія фарміруе [[Еўразона|Еўразону]]. Гаспадарчы комплекс краіны моцна інтэграваны ў еўрапейскую эканоміку.
 
Пасля аб’яднання ў 1990 г. ФРГ і ГДР Германія стала краінай з найбольшым эканамічным патэнцыялам у Еўропе. Аб’яднанне Германіі, хоць і стварыла праблемы, дало новыя магчымасці для развіцця эканомікі. Мадэль сацыяльнага рынкавай гаспадаркі ўяўляе сабой кампраміс паміж эканамічным ростам і раўнамерным размеркаваннем багацця. Такая асаблівасць эканамічнага развіцця краіны атрымала назву «Рэйнскі капіталізм». Высокі ўзровень сацыяльных гарантый прывёў да таго, што 40 % чыстага прыбытку нямецкіх кампаній ідзе на аплату працы, адлічэнні ў сацыяльныя фонды. Па ўзроўні жыццёвых стандартаў Германія займае адно з першых месцаў у свеце.
 
==== Здабыўная прамысловасць ====
У ХХ ст. Рурскім, Аахенскім і Саарскім басейнах здабываўся каменны вугаль, буры — у раёнах Кёльна, Лейпцыга, Гале і Котбуса. У канцы ХХ — пачатку ХХІ стагоддзяў здабыча вугалю была згорнута. 21 снежня 2018 года ў горадзе Батропе была ўрачыста закрыта апошняя каменнавугальная шахта, такім чынам скончылася цэлая эканамічная эпоха.<ref>https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%87%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%83%D0%B3%D0%BB%D1%8F-%D0%B2-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D0%B2%D1%8B%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8B-%D0%B4%D0%BB%D1%8F-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8/a-46813347</ref>. Здабыча бурага вугалю (каля 180 млн тон у год — гэта першае месца ў свеце з вялікім адрывам) працягвае заставацца важным складнікам энергетыкі Германіі, асабліва на ўсходніх землях, роўна як і аб’ектам нападак эколагаў. <ref>https://www.dw.com/ru/%D0%B2-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%87%D0%B8-%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%83%D0%B3%D0%BB%D1%8F/g-47231796</ref>
 
==== Энергетыка ====
{{main|Энергетыка Германіі}}
[[File:Nordstream.png|thumb|[[Паўночны паток]]]]
Энергетыка краіны працуе на імпартных энерганосьбітах. Нафту да нафтаперапрацоўчых заводаў дастаўляюць па нафтаправодах з Ратэрдама, МарселюМарселя, Генуі і праз уласныя марскія парты [[Расток]], [[Вільгельмсгафен]], Бремерхафен[[Брэмергафен]], Гамбург. Найбуйнейшыя цэнтры перапрацоўкі нафты — [[Карлсруэ]], [[ІнгальдштатІнгальштат]], Эмден, Гамбург, [[Брэмен]]. Газ краіна атрымлівае транзітам па газаправодах: з Расіі праз краіны Ўсходняй Еўропы [[(Ямал — Еўропа]]) і па дне Балтыйскага мора ([[Паўночны паток]], 55 млрд м³)<ref>https://uk.reuters.com/article/energy-gazprom-pipeline/update-2-russias-gazprom-to-expand-nord-stream-gas-pipeline-with-e-on-shell-omv-idUKL5N0Z42OB20150618</ref>; і з паўночнаморскіх радовішчаў Нарвегіі праз Нідэрланды. У 2018—2019 будуецца паралельная галінка газаправода Паўночны паток-2, адкрыццё якой павялічыць падводны транзіт да 110 млрд м³.
 
[[File:Power-generation-germany 2016.png|thumb|left|Структура электраэнергетыкі Германіі, 2016]]
Электраэнергетыка краіны прадстаўлена усімі асноўнымі тыпамі электрастанцый, сярод якіх пераважаюць цеплавыя на вугалі (40 % электраэнергіі ў 2018). Паколькі 85 % здабытага ў Германіі бурага вугалю выкарыстоўваецца ў электраэнергетыцы, цеплавыя электрастанцыі сканцэнтраваны ў раёнах колішняй здабычы бурага вугалю. Цяпер яны паступова пераходзяць на імпартнае паліва. Яшчэ каля 12 % даюць ЦЭС на прыродным газе. Агульнымі намаганнямі ўраду, прамыслоўцаў і эколагаў вугальная энергетыка плануецца быцьдарэшты цалкамзгарнуць згорнутайвугальную энергетыку да 2038 года. Замяніць яе закліканы альтэрнатыўныя крыніцы, якія ў ХХІ стагоддзі дэманструюць імклівы ростскачок. У 2016 годзе на альтэрнатыўную энергетыку прыходзілася амаль 30 % выпрацоўкі спажыванай электраэнергіі (Ветракі — 12,3 %, біямаса — 7,9 %, сонечныя фотаэлементы сонечных станцый — 5,9 %).<ref>https://1-stromvergleich.com/strom-report/renewable-energy-germany/#germany-power-generation-mix-2016</ref>
 
Доля атамных ЭС што ў канцы ХХ ст давалі больш за траціну электраэнергіі, у 2010 зменшылася да 22 %, у 2017 — да 11,63 %<ref>%.https://pris.iaea.org/PRIS/CountryStatistics/CountryDetails.aspx?current=DE.</ref>. Закрыццё АЭС — балючае для нямецкага ўраду пытанне. У 2002 годзе ўпершыню было вырашана аб закрыцці ўсіх рэактараў да 2022. Фукусімская трагедыя вымусіла канчаткова заняць цвёрдую пазіцыю па гэтым пытанні. Невядома, ці будуць закрыты да 2022 ўсе АЭС, але ўрад [[Ангела Меркель|Меркель]] настроены рашуча.
 
==== Машынабудаванне ====
У прамысловасці вядучую ролю гуляе машынабудаванне. Траціну прамысловай прадукцыі дае ''аўтамабілебудаванне''. На працягу 2010-х Германія займае трывалае 4-е месца ў свеце па колькасці выпушчаных аўтамабіляў (у 2017 — 5,7 млн).<ref>http://www.oica.net/category/production-statistics/</ref>. Канцэрны «Даймлер», БМВ, «Фольксваген», МАН маюць заводы не толькі на радзіме, але і па ўсім свеце. Найбуйнейшы аўтагігант — [[Volkswagen Group]] — у 2016 амаль што пацясніў японскую Таёту і заняў другі радок у спісе аўтамабілебудаўнічых кампаній (10,1 млн адзінак), амаль што пацясніўшы японскую Таёту. Даймлер і БМВ размясціліся на 13 і 14 радках з прыблізна 2,5 млн аўто. <ref>http://www.oica.net/wp-content/uploads/World-Ranking-of-Manufacturers.pdf</ref>. Такім чынам, нямецкія кампаніі даюць 20 % сусветнай вытворчасці аўтамабіляў. Традыцыйна развітая ''авіяцыйная прамысловасць'', якая ў другой палове ХХ ст. трансфармавалася ў аэракасмічную. Галоўныя цэнтры — Мюнхен і Гамбург. [[File:Liner Silhouette.jpg|thumb|Лайнер Silhouette, Папенбург]] У канцы ХХ стагоддзя Германія займала адно з вядучых месцаў у свеце па ''будаўніцтвубудаўніцтве марскіх судоўсуднаў'' (1-е  — У Еўропе і 3-е — у свеце). Сёння на рынку грузавых суднаў немцаў моцна пацяснілі кітайскія і карэйскія карабелы. Прадпрыемствы ў Брэмене і Папенбурзе выпускаюць круізныя лайнеры і люксавыя яхты.<ref>https://www.deutschland.de/ru/topic/ekonomika/torgovye-marki-i-rynki/sudostroenie-v-germanii</ref> Ва ўсім свеце шырокай папулярнасцю карыстаецца нямецкая ''электратэхнічная прамысловасць'' («Сіменс», «Бош»).
 
==== Хімічная прамысловасць ====
=== Сельская гаспадарка ===
{{main|Сельская гаспадарка Германіі}}
У сельскай гаспадарцы выкарыстоўваецца каля 35 % зямель і вырабляецца каля 1 % ВУП краіны. Пасля аб’яднання двухдзвюх Германій краіна стала найбуйнейшым сельскагаспадарчым вытворцам Еўропы, аднак высокаінтэнсіўная сельская гаспадарка пакрывае патрэбы насельніцтва і прамысловасці не больш чым на 80 %. Германія з’яўляецца найбуйнейшым у свеце імпарцёрам сельгаспрадукцыі —  мяса, харчовага і кармавога збожжа, алею, гародніны і садавіны.
 
Больш за 3/4 кошту сяльгаспрадукцыісельгаспрадукцыі дае жывёлагадоўля: развядзенне малочнайбуйноймалочнай буйной рагатай жывёлы і свінагадоўля, на базе якіх адбываецца (вытворчасць цвёрдых сыроў, масла і мясапрадуктаў). Па пагалоўі свіней краіна лідзіруе ў Еўропе. Раслінаводства адыгрывае другарадную ролю і спецыялізуецца пераважна на вытворчасці кармоў: кармавых карняплодаў, кукурузы на зялёны корм і сілас, кармавых траў.
 
Важнай прадукцыяй раслінаводства з’яўляюцца збожжавыя: пшаніца, жыта, авёс. Германію адрознівае высокая ўраджайнасць пшаніцы — да 70 ц/га. Спецыяльныя гатункi ячменю вырошчваюць для вытворчасці піва. Сярод іншых напрамкаў вылучаецца вытворчасць цукровых буракоў. Баварыя — найбуйнейшы ў свеце раѐн хмеляводства. Ва Усходняй Германіі вялікія плошчы адведзены пад бульбу. З алейных культур вырошчваюць [[рапс]], пасевы якога значна перавышаюць пасевы сланечніка. Вінаградарства і вінаробства лепш за ўсё развіваюцца ў далінах рэк Рэйн і [[Мозель]] (знакамітыя Рэйнскіярэйнскія і Мозельскіямозельскія віны).
 
=== Транспарт ===
{{main|Транспарт Германіі}}
[[File:Münchberger Senke.jpg|thumb|Нямецкi аўтабан. На заднiм плане — ветравая ферма]]
Густая і добра арганізаваная транспартная сетка забяспечвае высокае развіццё эканомікі ФРГ. Цэнтральнае становішча ў Еўропе, інтэнсіўнасць гаспадарчых сувязей з суседнімі краінамі абумовілі вялікую долю трансгранічных перавозак. Самы важны від траспарту — аўтамабільны. Асфальтаваныя шашэйныя дарогі краіны маюць працягласць 644.480 км. (2010) Германія займае адно з першых месцаў па шчыльнасці высакаякасных аўтамабільных дарог (аўтабанаў), якімі перасоўваецца больш за 42 млн аўтамабіляў. Па працягласці чыгунак Германія сёмая ў свеце (каля 33 500 км, з іх амаль 20 000 — электрыфікаваныя).<ref>https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/gm.html</ref> Па гушчыні чыгуначнай сеткі Германія нашматзначна пераўзыходзіць усе краіны большага за сябе памеру.
 
[[File:Aerial View of Frankfurt Airport 1.jpg|thumb|left|[[Франкфурт-на-Майне|Франкфурцкi аэрпорт]] — найбуйнейшы паветраны хаб Еўропы]]
Найбуйнейшыя парты і тэрміналы пабудаваны і эксплуатуюцца ў Брэмене, [[Дуйсбург]]у, БрэмерхафенеБрэмергафене, Гамбургу, Карлсруэ, Любеку, Растоку, Вільгельмсгафене. Важную ролю як суднаходныя шляхі гуляюць рэкі і сістэма каналаў. Працуе 550 аэрапортаў з асфальтаванымі ўзлётна-пасадкавымі палосамі, найбуйнейшыя з іх — у Берліне, Франкфурце-на-Майне, [[Гановер]]ы, Гамбургу і інш. Трубаправодны транспарт агульнай працягласцю 48 тыс. км транспартуе кандэнсат, газ, нафту, нафтапрадукты.
 
Шырокае развіццё атрымаўатрымалі гарадскі транспарт i сувязь. Менавіта ў Германіі ў 1881 г. адкрылі першую ў свеце трамвайную лінію (Siemenns), а ў 1931 г. ажыццявілі першую тэлевізійную трансляцыю.
 
=== Турызм ===
Важнае месца ў эканоміцы займае міжнародны турызм. Найбольшую папулярнасць атрымалі такія курортныя гарады як Бадэн-Бадэн (асноўны цэнтр турызму ў гарах Шварцвальд), Вісбадэн, Байрот, Ахен. Вялікая колькасць музеяў, помнікаў прыроды,; гісторыігісторыя і архітэктурыархітэктура старадаўніх нямецкіх гарадоў прыцягвае ў Германію турыстаў з усяго свету, ды і самі немцы вельмі любяць падарожнічаць.
 
=== Знешні гандаль ===
Германія займае 3-е месца ў свеце пасля ЗША і Кітая па аб’ѐме знешняга гандлю. Яе доля ў сусветным экспарце тавараў складае 10 %. Экспарт значна перавышае імпарт. У яго структуры дамінуе прадукцыя машынабудавання і хімічнай прамысловасці, але таксама шырока прадстаўлена прадукцыя іншай апрацоўчай вытворчасці. У імпарце, акрамя гатовай прадукцыі, вялікая ўдзельная вага нафты і газу, металургічнай сыравіны, прадуктаў харчавання; прысутнічае і гатовая прадукцыя.
 
Для Беларусі Германія ўваходзіць у лік асноўных гандлёвых партнёраў. Імпарт з ФРГ носіць ярка выражаны інвестыцыйны характар, Германія — партнёр нумар адзін для Беларусі па пастаўках высокатэхналагічнага абсталявання.