Розніца паміж версіямі "Вугаль"

8 байтаў дададзена ,  8 месяцаў таму
месцанараджэнні вугля — радовішчы вугалю
(месцанараджэнні вугля — радовішчы вугалю)
 
'''Вугаль''', цвёрды, гаручы, вуглевадародны выкапень расліннага паходжання. Утвараецца з разлажэння астаткаў вышэйшых раслін. Сярод паліўна-энергетычных рэсурсаў мае наівялікшыя запасы. Адрозніваюць два віда вугляўвугаляў: '''буры''' і '''каменны'''. Падзел вуглей на гэтыя дзве групы ўмоўны і акрэсліных межаў паміж імі няма. Бурыя вуглі ў адрозніванні ад каменных утрымліваюць адносна мала [[вуглярод]]у і шмат [[кісларод]]у, што абумоўлівае ніжэйшую цеплыню згарання і большуя вільготнасць.
 
== Здабыча вуглю ==
Сусветныя запасы вуглю складаюць звыш 5 трлн тон. Наівялікшыя месцанараджэннірадовішчы вуглявугалю знаходзяцца ў [[ЗША]] (445 млрд. тон), [[Кітай|Кітаі]] (272), [[Расія|Расіі]] (200), [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] (130), [[Германія|Германіі]] (100), [[Аўстралія|Аўстраліі]] (90), [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (50), [[Канада|Канадзе]] (50), [[Індыя|Індыі]] (29) і [[Польшча|Польшчы]] (25 млрд. тон). Пры бягучым узроўні спажывання вуглявугалю (4,5 млрд. тон у год), вядомых на сённяшні дзень запасаў можа хапіць прыкладна на 400 год.
У [[2004]] годзе ў свеце было здабыта 5500 млн.т вуглявугалю ( у [[2003]]г. – 4835). Лідары: [[Кітай]] – 1956, [[ЗША]] – 1020, [[Індыя]] – 397, [[Аўстралія]] – 365, [[Расія]] – 283, [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] – 253, [[Германія]] – 208, [[Польшча]] – 159, [[Інданезія]] – 136, [[Казахстан]] – 87, [[Украіна]] – 81, [[Грэцыя]] – 74, [[Канада]] – 67, [[Чэхія]] – 64, [[Калумбія]] – 53, [[Турцыя]] – 48. Наібольш высокае развіццё вуглездабычы ідзе ў Кітаі, ЗША, Інданезіі і Калумбіі.
Прыкладна 10% вуглявугалю (500млн.тон) выкарыстоўваецца для вытворчасці каля 400 млн. Тон [[кокса]], нязначную частку для вытворсачці сінтэтычнага вадкага паліва, газа, электродаў, адсарбентаў, карбідаў кальцыю і крэмнія.
 
[[Выява:Coal bituminous.jpg|thumb|right|300px|Кавалак каменнага вуглявугалю]]
 
== Спажыванне вуглю ==
== Каменны вугаль ==
{{асноўны артыкул|Каменны вугаль}}
'''Каменны вугаль''' – выкапневы гумусавы вугаль больш высокай ступені вуглефікацыі ў параўнанні з бурым вуглем. Па міжнароднай класіфікацыі да каменных адносяць вугалі з вышэйшай цеплынёй гарэння больш за 23,88 МДж (5700 ккал/кг) і выхадям лятучых болей 9%. Каменны вугаль утрымлівае ў гаручай масе ад 75 да 97% вуглерода. Каменны вугаль распаўсюджаны ў адлажэннях каменнавугальнай, пермскай і юрскай сістэм. Глыбіня знаходжання каменнага вуглявугалю – ад паверхні да 2000 – 2500 метраў. Ён утварыўся з прадуктаў распаду арганічных астаткаў вышэйшых раслін, змяніўшыхся пад уплывам вялікага ціску акружаючых парод зямной кары і параўнальна высокай тэмпературы. З узрастаннем ступені пераўтварэння паслядоўна павялічваецца ўтрыманне вуглерода і адначасова змяньшаецца колькасць кіслароду, вадароду, лятучых рэчываў; змяняецца цеплыня згарання, здольнасць спякацца і іншыя ўласцівасці.
 
== Буры вугаль ==
{{main|Буры вугаль}}
'''Буры вугаль''', пераходная форма ад [[торф]]у да каменнага вуглявугалю. Ад [[торф]]у буры вугаль адрознівае большая гаматнасць і меншае ўтрыманне розных раслінных астаткаў, ад каменнага вуглявугалю – галоўным чынам афарбоўкай бурымі тонамі(ад кававага да чорнага). Буры вугаль на паветры хутка расколваецца на дробныя кавалкі.
 
Для бурага вуглявугалю ўласціва наяўнасць гумінавых кіслотаў, высокая гіграскапічнасць і вільготнасць. У гаручай масе буры вугаль утрыманне [[вуглярод]]у 55—78 %, [[вадарод]]у 4—6,5 %, [[кісларод]]у 15-30 %; вышэйшай цеплынёй гарэння рабочай масы бязпопельнага вуглявугалю меней 23,88 МДж (5700 ккал/кг); выхад першаснай смалы 5—20 % і болей; утрыманне лятучых рэчываў у залежнасці ад петраграфічнага склада вуглявугалю важыцца ад 65 да 40 %. Па генетычным прыкметам буры вугаль дзеляць на шчыльныя і зямлістыя разнастайнасці, уключаюцы да астатніх і лігніты, уяўляючыя сабой асобны гатунак пераўтварэння і захавання абломкаў з драўлянай структурай. Акрамя структурных адрозненняў, улічваецца неаднолькавае ўтрыманне вільгаці кіслароду, лятучых рэчываў і першаснай смалы. Па беларускай класіфікацыі буры вугаль дзеліцца на тры тэхналагічныя групы: Б1 с вільгаццю звыш 40 %, Б2 — 30—40 % і Б3 — менш 30 %.
 
Найбольш буйныя месцанараджэннірадовішчы бурага вуглявугалю характэрны для мезазойскага[[мезазой]]скага і кайназойскага ўзросту; буры вугаль утварае як невялікія праслойкі, так і буйныя пласты – да 100-120 метраў.
Буры вугаль выкарыстоўваецца як энергетычнае паліва і хімічная сыравіна для атрымання вадкага паліва і розных сінтэтычных рэчываў, газа і ўгнаенняў.
Галоўныя месцы здабычы бурага вуглявугалю размешчаны ў [[Расія|Расіі]], [[Германія|Германіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]].
 
== Гл. таксама ==