Розніца паміж версіямі "Філіпа Тамаза Марынеці"

Выправіў некаторыя недарэчна перакладзеныя сказы.
(→‎Біяграфія: Выпраўлена правапіс)
Тэгі: Праўка з маб. прылады Android app edit Праўка праз маб. дадатак
(Выправіў некаторыя недарэчна перакладзеныя сказы.)
 
{{Пісьменнік|Імя=Філіпа Тамаза Марынеці|Арыгінал імя=Filippo Tommaso Marinetti|Выява=Marinetti3.jpg|Дата нараджэння=22.12.1876|Дата смерці=02.12.1944}}
'''Эміліа Філіпа Тамаза Марыне{{націск}}ціМарынеці''' ([[Італьянская мова|італ.]]: ''Filippo Tommaso Emilio Marinetti''; 22 снежня 1876 — 2 снежня 1944) — [[Італія|італьянскі]] паэт, рэдактар, тэарэтык мастацтва і заснавальнік [[Футурызм|футурыстычнага руху]]. Быў звязаны з мастацкай і літаратурнай суполкай «''Abbaye de Créteil''» (1907—1908). Марынеці найбольш вядомы як аўтар першага Футурыстычнага маніфеста (1909) і адзін з аўтараў Фашысцкага маніфеста (1919).
 
== Біяграфія ==
Эміліа Анджэла Карла Марынеці (у некаторых дакументах сустракаецца "Філіпа Ахіл Эміліа Марынеці") правёў першыя гады жыцця ў [[Александрыя|Александрыі]],. дзе ягоЯго бацька Энрыка Марынеці і яго маці Амалія Гролі жылі разам у грамадзянскім шлюбе. Энрыка быў юрыстам з [[П’емонт]]а, а маці Амалія — дачкой прафесара літаратуры з [[Мілан]]а. Яны прыехалі ў [[Егіпет]] у 1865 годзе па запрашэнні Ісмаіл-пашы, каб выступаць у якасці юрыдычных дарадцаў для замежных кампаній, якія прымалі ўдзел у праграме мадэрнізацыі [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]<ref>[https://books.google.by/books?id=c-B9EJGYbAMC&pg=PT14&redir_esc=y☁ https://books.google.by/books?id=c-B9EJGYbAMC&pg=PT14&redir_esc=y] </ref>.
 
Яго любоў да літаратуры развівалася яшчэ ў школьныя гады. Яго маці была заўзятым чытатом паэзіі і пазнаёміла маладога Марынеці з італьянскай і еўрапейскай класікай. У сямнаццаць гадоў ён пачаў свой першы школьны часопіс пад назвай "''Papyrus''"<ref>[https://books.google.by/books?id=NQnGUy57jSsC&pg=PA97&redir_esc=y☁ https://books.google.by/books?id=NQnGUy57jSsC&pg=PA97&redir_esc=y]</ref>. У гэты час [[езуіты]] пагражалі выключыць яго са школы за публікацыю ў школьным часопісе скандальных раманаў [[Эміль Заля|Эміля Заля]].
Спачатку ён вучыўся ў Егіпце, потым у [[Парыж|Парыжы]], атрымаўшы ступень бакалаўра ў 1894 годзе ў [[Сарбона|Сарбоне]]<ref>[https://books.google.by/books?id=FReQVFC6ZJUC&pg=PR17&lpg=PR17&dq=Enrico+Marinetti&source=bl&ots=sc9skuhwUL&sig=o8KD6j0S7WlD_mYfDH3x2sQiUZA&hl=en&ei=PsWJTs_2EKnV0QGRxIz_Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=Enrico%20Marinetti&f=false☁ https://books.google.by/books?id=FReQVFC6ZJUC&pg=PR17&lpg=PR17&dq=Enrico+Marinetti&source=bl&ots=sc9skuhwUL&sig=o8KD6j0S7WlD_mYfDH3x2sQiUZA&hl=en&ei=PsWJTs_2EKnV0QGRxIz_Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=Enrico%20Marinetti&f=false]</ref>, а ў Італіі скончыў юрыдычны факультэт у [[Павійскі ўніверсітэт|Павійскім універсітэце]] ў 1899 годзе.
 
Ён вырашыў не быцьстанавіцца юрыстам, а развіваць літаратурную кар'еру. Эксперыментаваў з усіміусіма накірункамі літаратуры (паэзія, апавяданне, тэатр), падпісваючы ўсё псеўданінампсеўданімам "Філіп Тамаза Марынеці".
 
У 1908 годзе Марынеці, які захапляўся аўтагонкамі, патрапіў ў аўтакатастрофу каля Мілана, дзе ён уехаў у кювет, каб не збіць двух веласіпедыстаў. Ён згадаў пра аварыю ў Футурыстычным маніфесце: Марынеці, які адужаў, стаў новым чалавекам, поўным рашучасцю спыніць вычварнасць і дэкаданс пануючай у тыя часы свабоды. Ён абмеркаваў са сваімі сябрамі новую рэвалюцыйную праграму, у рамках якой яны павінны скончыць усе мастацкія адносіны з мінулым, "знішчыць музеі, бібліятэкі, кожны тып акадэміі". Ён напісаў: "Мы будзем праслаўляць вайну — адзіную ў свеце гігіену — мілітарызм, патрыятызм, прыгожыя ідэі, за якія варта памерці і таксама пагарду да жанчын".
 
== Футурызм ==
<blockquote>"Мы будзем спяваць вялікім натоўпам, узбуджаным працай, задавальненнем ці бунтам: будзем спяваць рознакаляровыя і паліфанічныя прылівы рэвалюцый у сучасных сталіцах; мы будзем спяваць ажыўлены начны запал арсеналаў і будаўнічых пляцовак, падпаленых жорсткімі электрычнымі апаратамі" </blockquote>Марынеці і Канстанцін Бранкучы былі ўдзельнікамі руху Абат дэ Крэтэль ([[Французская мова|франц.]]: ''L'Abbaye de Créteil''). Удзельнікамі з'яўляліся маладыя пісьменнікі Роджэр Алард (адзін з першых кубістаў), П'ер Жан Жуў і Пол Касціё, якія хацелі апублікаваць свае творы з дапамогай гэтага таварыства. Абат дэ Крэтэль — супольнасць, заснаваная восенню 1906 г. мастаком Альбертам Глізесам і паэтамі Рэнэ Аркосам, Анры-Марцінам Барзунам, Аляксандрам Мерсо і Чарльзам Вільдракам<ref>[https://archive.org/stream/lredudrameessa00barz#page/134/mode/2up☁ https://archive.org/stream/lredudrameessa00barz#page/134/mode/2up]</ref>. Рух узяў натхненне ў ''Abbaye de Thélème —'' элеменце творчасці [[Франсуа Рабле]] з яго рамана [[Гарганцюа і Пантагруэль]]. Гэты рух быў самаліквідаваны ў пачатку 1908 года.
 
Марынеці найбольш вядомы як аўтар Футурыстычнага маніфесту, які ён напісаў у 1909 г. Спачатку ён быў апублікаваны па-французску на галоўнай старонцы самай прэстыжнай французскай штодзённай газеты ''Le Figaro'' 20 лютага 1909 г. Марынеці заявіў, што "мастацтва сапраўды не можа быць нічым іным, як толькі гвалтам, жорсткасцю і несправядлівасцю". Жорж Сарэль, які паўплываў на ўвесь палітычны спектр ад анархізму да фашызму, таксама аргументаваў важнасць гвалту. Футурызм меў як анархісцкія, так і фашысцкія элементы. Пазней Марынеці стаў актыўным прыхільнікам [[Беніта Мусаліні]].
Яго драма "''La donna è mobile''", упершыню прадстаўленая ў Турыне, таксама не мела поспеху. У наш час п<nowiki>'еса запомнілася пазнейшай версіяй, названай ''</nowiki>''Elettricità sessuale<nowiki>''</nowiki>'', галоўным чынам па з'яўленні на сцэне чалавекападобных механічных істот за дзесяць гадоў да таго, як чэшскі пісьменнік [[Карал Чапек|Карэл Чапек]] вынайшаў тэрмін "робат".
 
У 1910 годзе з яго першага раману "''[[Футурыст Мафарка|Mafarka il futurista]]"'' былі зняты ўсе абвінавачанні па справе аб непрыстойнасці. У тым годзе Марынеці далучыўся да саюза трох маладых жывапісцаў (Умберта Бачані, Карла Кара, Луіджы Русала), якія прынялі філасофію футурызму. Разам з імі (і з такімі паэтамі, як Альда Палажэшчы) Марынеці распачала серыю Футурыстычных вечароў, тэатралізаваных відовішчаў, падчас якіх футурысты дэкларавалі свае маніфесты перад натоўпам, які збольшага наведваў спектаклі, каб кінуць на іхсцэну агароднінугародніну.
 
Найбольш паспяховым "здарэннем" таго перыяду стала публікацыя ў [[Венецыя|Венецыі]] "Маніфеста супраць мінулай любові". Марынеці патрабуе "запоўніць невялікія смярдзючыя каналы", каб "падрыхтавацца да нараджэння індустрыяльнай і мілітарызаванай Венецыі, здольнай панаваць на вялікай [[Адрыятычнае мора|Адрыятыцы]], вялікім Італьянскім возеры".
 
Прыблізна ў той жа час Марынеці працаваў над антыкаталіцкім і антыаўстрыйскім вершаваным раманам "''Le monoplan du Pape"'' (1912) і рэдагаваў анталогію паэтаў-футурыстаў. Але яго спробы абнавіць стыль паэзіі не задаволілі яго.
 
У рамках сваёй кампаніі па пераадоленні традыцый, Марынеці таксама напаланапаў на традыцыйную італьянскую ежу. Яго Маніфест футурыстычнай кулінарыі быў апублікаваны ў Турынскай ''Gazzetta del Popolo'' 28 снежня 1930 года. Сцвярджаючы, што "людзі думаюць, апранаюцца і дзейнічаюць у адпаведнасці з тым, што п'юць і ядуць", МарынетціМарынеці прапанаваў шырокія змены дыетыў харчаванні. Ён асудзіў макароны, абвінаваціўшы яеіх ў слабасці, песімізме і недахопе мужчынскай сілы, а таксама прасоўваў у ежу рыс, які вырошчваецца ў Італіі. У гэтым, як і ў іншым сэнсе, прапанаваная футурыстычнай кулінарыя была нацыяналістычнай, адмаўляючы чужыя прадукты і назвы ежы. Гэта таксама было мілітарысцкім, імкнучыся стымуляваць мужчын да ваяўнічасці.
 
Марынеці таксама імкнуласяімкнуўся павялічыць творчы патэнцыял. Яго прыцягненне да ўсяго новага зрабіла прывабныя навуковыя адкрыцці, але яго погляды на дыету не былі навукова абгрунтаванымі. Ён быў зачараваны ідэяй апрацаванай ежы, прадказваючы, што калі-небудзь таблеткі заменяць ежу як крыніцу энергіі, і заклікаў стварыць "пластыкавыя комплексы", каб замяніць натуральную ежу. Ежа, у сваю чаргу, стане прадметам мастацкай выразнасці. Многія з апісаных Марынеці страў падобныя на перформанс, напрыклад, "Тактыльная вячэра", узноўленая ў 2014 годзе для экспазіцыі ў музеі Гуггенхайма. Удзельнікі насілі піжаму, упрыгожаную губкай, наждачнай паперай і алюмініем, і елі салаты без выкарыстання сталовых прыбораў.
 
У часы фашысцкага рэжыму Марынеці імкнулася зрабіць футурызм афіцыйным дзяржаўным мастацтвам Італіі, але гэта не атрымалася. Мусаліні асабіста не быў незацікаўленызацікаўлены ў адным мастацтве і вырашыў надаваць заступніцтва шматлікім стылям, каб захаваць мастакоў, верных рэжыму. Адкрываючы ў 1923 г. выстаўку мастацкай групы ''Novecento Italiano'', ён заявіў: "Я заяўляю, што гэта далёка не мая ідэя заахвочваць што-небудзь накшталт дзяржаўнага мастацтва. Мастацтва належыць да ўласнай асобы. У дзяржавы ёсць толькі адзін абавязак: не падрываць мастацтва, ствараць гуманныя ўмовы для мастакоў, заахвочваць іх з мастацкага і нацыянальнага пункту гледжання".
 
== Першая сусветная вайна ==
 
== Марынеці і фашызм ==
У пачатку 1918 г. ён заснаваў Футурыстычную палітычную партыю, якая толькі праз год аб'ядналася з "[[Нацыянальная фашысцкая партыя|Фасці Італіяні ды Камбаціментта]]"партыяй Беніта Мусаліні. Марынеці быў адным з першых прыхільнікаў італьянскай фашысцкай партыі. У 1919 годзе ён напісаў сумесна з Альчэстэ дэ Амбрысам, арыгінальны маніфест італьянскага фашызму. Ён выступіў супраць пазнейшага ўздыму некаторых палітычных інстытутаў, назваўшы іх "рэакцыйнымі" і з-за агіды з'ехаў з кангрэса фашысцкай партыі ў 1920 г., пасля чаго на тры гады выйшаў з палітыкі. Аднак ён заставаўся прыкметнай сілай развіцця філасофіі партыіфашызму на працягу ўсяго існавання рэжыму.
 
У рамках сваёй кампаніі па пераадоленні традыцый Марынеці таксама напала на традыцыйную італьянскую ежу. Яго Маніфест футурыстычнай кулінарыі быў апублікаваны ў Турынскай ''Gazzetta del Popolo'' 28 снежня 1930 года. Сцвярджаючы, што "людзі думаюць, апранаюцца і дзейнічаюць у адпаведнасці з тым, што п'юць і ядуць", Марынетці прапанаваў шырокія змены дыеты. Ён асудзіў макароны, абвінаваціўшы яе ў слабасці, песімізме і недахопе мужчынскай сілы, а таксама прасоўваў у ежу рыс, які вырошчваецца ў Італіі. У гэтым, як і ў іншым сэнсе, прапанаваная футурыстычнай кулінарыя была нацыяналістычнай, адмаўляючы чужыя прадукты і назвы ежы. Гэта таксама было мілітарысцкім, імкнучыся стымуляваць мужчын да ваяўнічасці.
 
Марынеці таксама імкнулася павялічыць творчы патэнцыял. Яго прыцягненне да ўсяго новага зрабіла прывабныя навуковыя адкрыцці, але яго погляды на дыету не былі навукова абгрунтаванымі. Ён быў зачараваны ідэяй апрацаванай ежы, прадказваючы, што калі-небудзь таблеткі заменяць ежу як крыніцу энергіі, і заклікаў стварыць "пластыкавыя комплексы", каб замяніць натуральную ежу. Ежа, у сваю чаргу, стане прадметам мастацкай выразнасці. Многія з апісаных Марынеці страў падобныя на перформанс, напрыклад, "Тактыльная вячэра", узноўленая ў 2014 годзе для экспазіцыі ў музеі Гуггенхайма. Удзельнікі насілі піжаму, упрыгожаную губкай, наждачнай паперай і алюмініем, і елі салаты без выкарыстання сталовых прыбораў.
 
У часы фашысцкага рэжыму Марынеці імкнулася зрабіць футурызм афіцыйным дзяржаўным мастацтвам Італіі, але гэта не атрымалася. Мусаліні асабіста быў незацікаўлены ў мастацтве і вырашыў надаваць заступніцтва шматлікім стылям, каб захаваць мастакоў, верных рэжыму. Адкрываючы ў 1923 г. выстаўку мастацкай групы ''Novecento Italiano'', ён заявіў: "Я заяўляю, што гэта далёка не мая ідэя заахвочваць што-небудзь накшталт дзяржаўнага мастацтва. Мастацтва належыць да ўласнай асобы. У дзяржавы ёсць толькі адзін абавязак: не падрываць мастацтва, ствараць гуманныя ўмовы для мастакоў, заахвочваць іх з мастацкага і нацыянальнага пункту гледжання".
 
У фашысцкай Італіі сучаснаеавангарднае мастацтва было дапушчана і нават зацверджана фашысцкімі іерархамі. КанецАле пад канец 1930-х гадоў некаторыя фашысцкія ідэолагі (напрыклад, экс-футурыст Ардэнга Сафіт) пажадалі ўвесці паняцце "дэгенератыўнае мастацтва" у Італіі і асудзілі мадэрнізм, хаця сам рэжым ігнараваў іх прапановы. У 1938 г., пачуўшы, што [[Адольф Гітлер]] хацеў уключыць футурызм у перасоўную выставу дэгенератыўнага мастацтва, Марынеці ўгаварыў Мусаліні адмовіцца пускаць яго ў Італію.
 
17 лістапада 1938 г., пад уплывам Германіі, Італія прыняла расавыя законы, якія дыскрымінавалі італьянскіх яўрэяў. [[Антысемітызм|Антысемітская]] тэндэнцыя ў Італіі вылілася ў напады на сучаснае мастацтва, асуджаныя занадта радыкальна і антынацыяналістычна. У 11 студзеня 1939 года нумар футурыстычнага часопіса ''Artecrazia Marinetti'' выказаў асуджэнне падобных нападаў на сучаснае мастацтва, адзначыўшы, што футурызм з'яўляецца італьянскім і нацыяналістычным, а не замежным, і што ў футурызме няма яўрэяў. Акрамя таго, ён сцвярджаў, што яўрэі не ўдзельнічаюць у развіцці сучаснага мастацтва. Нягледзячы на ​​тое, італьянская цэнзура закрыла часопіс.
 
Марынеці рабіў шматлікія спробы "прымірыць" сябе да рэжыму, стаўшы менш радыкальным і авангардным: пераехаў з Мілана ў Рым;, стаў акадэмікам, нягледзячы на ранейшае ​​асуджэнне акадэмій: "Важна, каб футурызм быў прадстаўлены ў Акадэміі".
 
Ён быў [[Атэізм|атэістам]], але ў сярэдзіне 1930-х вырашыў падтрымаць уплыў каталіцкай царквы на італьянскае грамадства. 21 чэрвеня 1931 г. у ''Gazzetta del Popolo'' Марынеці абвясціў, што "толькі мастакі футурызму здольныя выразна выказаць догмы каталіцкай веры, такія як Святая Тройца, Беззаганнае зачацце і Хрыстовая Кальварыя". У апошніх працах, напісаных непасрэдна перад смерцю ў 1944 г. "''L'aeropoema di Gesù"'' і "''Quarto d'ora di poesia"'' Марынеці імкнуўся прымірыць сваю наноў набліжаную любоў да Бога і захапленне дзеяннем, якое суправаджала яго на працягу ўсяго жыцця.
 
У яго характары былі і іншыя супярэчнасці: нягледзячы на ​​нацыяналізм, ён быў інтэрнацыянаяналістам, атрымаў адукацыю ў Егіпце і Францыі, пісаў свае першыя вершы па-французску, выдаваў Футурыстычны маніфест у французскай газеце і ездзіў па Еўропе, каб прасоўваць свае ідэі.
 
== Смерць ==
Ён памёр ад спынення сэрца 2 снежня 1944 г., працуючы над зборнікам вершаў, якія праслаўлялі дасягненні ваеннаслужачых італьянскай флатыліі ў ваенны час.
 
== Фільмаграфія ==
157

правак