Розніца паміж версіямі "Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Лондан"

clean up з дапамогай AWB
(clean up з дапамогай AWB)
(clean up з дапамогай AWB)
{{Архітэктар}}
{{Ваеннае збудаванне
{{Цёзкі2|Арцёмчык}}
| Назва = Дзвінская крэпасць
'''Эдуард Міхайлавіч Арцёмчык''' ({{ДН|18|1|1934}}, г. [[Цюмень]], РСФСР — {{ДС|29|6|2011}}) — беларускі і расійскі [[Транспартны інжынер|інжынер-праектыроўшчык па транспарце]].
| Арыгінальная назва = Daugavpils cietoksnis
| Выява = Даугавпилсская крепость с высоты птичего полета — Daugavpils fortress bird's eye view — panoramio.jpg
| Памер = 300пкс
| Апісанне выявы = Від з вышыні птушынага палёту
| Краіна = Латвія
| З'яўляецца часткай =
| Месцазнаходжанне = [[Дзвінск]]
| Тып = [[крэпасць]]
| Пабудаваны =
| Пабудаваная = 1810—1878
| Пабудаванае =
| Пабудаваныя =
| Будаўнік =
| Матэрыялы =
| Вышыня =
| Час выкарыстання =
| Разбураны =
| Разбураная =
| Разбуранае =
| Разбураныя =
| Стан = падлягае рэстаўрацыі
| Уласнік =
| Адкрыты для наведвання = так
| Кіраваўся =
| Гарнізон =
| Кіраўнік =
| Былыя кіраўнікі =
| Заваёўнікі =
| Бітвы =
| Падзеі =
| Шырата паўшар’е = N
|lat_deg = 55
|lat_min = 53
|lat_sec = 11
| Даўгата паўшар’е = E
|lon_deg = 26
|lon_min = 29
|lon_sec = 42
}}
'''Дзві́нская''', або '''Дынабу́рская фартэ́цыя''' ({{lang-lv|Daugavpils cietoksnis, Dinaburgas cietoksnis}}) — [[Фартыфікацыя|фартыфікацыйнае збудаванне]] пачатку XIX стагоддзя ў [[Дзвінск]]у ([[Латвія]]). Будаўніцтва цалкам скончылася ў 1878 годзе праз пастаянныя перашкоды. Помнік горадабудаўніцтва і архітэктуры дзяржаўнага значэння Латвіі.
 
== Біяграфія ==
У былым арсенале крэпасці цяпер дзейнічае [[Мастацкі цэнтр Марка Ротка]].
Скончыў у [[1958]] годзе [[Уральскі політэхнічны інстытут]] па спецыяльнасці «Гарадское будаўніцтва і гаспадарка». У [[1958]]—[[1963]] гадах інжынер у майстэрні генплана інстытута «[[Свярдлоўскгарпраект]]», кіраўнік групы інжынераў па распрацоўцы раздзелаў транспарту ў планіровачных праектах гарадоў у інстытутах «[[Мінскпраект]]» ([[1963]]—[[1965]]), «[[Белдзяржпраект]]» ([[1965]]—[[1970]]), «[[БелНДІПгорадабудаўніцтва]]» ([[1970]]—[[1973]]), «[[Мінскпраект]]» ([[1973]]—[[1993]]). Член [[Саюз архітэктараў Беларусі|Саюза архітэктараў Беларусі]] з [[1967]].
 
Жыў у Мінску па адрасе [[вуліца Васняцова (Мінск)|вул. Васняцова]], 2.
== Гісторыя ==
У 1810 годзе расійскі імператар [[Аляксандр I (расійскі імператар)|Аляксандр I]] напярэдадні [[Французска-расійская вайна 1812 года|вайны з Францыяй]] загадаў пачаць будову крэпасці з мэтай умацавання мяжы. Кіраваў працамі ваенны інжынер генерал {{Не перакладзена|Ягор Гекель|Я. Ф. Гекель|ru|Гекель, Егор Фёдорович}}. Будаўніцтва вялося ў дзве змены, працавалі 10 000 работнікаў.
 
== Творчасць ==
У 1812 французскае падраздзяленне лікам 24 000 пад камандаваннем маршала [[Нікаля Шарль Удыно|Нікаля Удыно]] захапіла крэпасць.
Удзельнічаў у распрацоўцы генпланаў г. [[Свярдлоўск]]а ([[1963]]), г. [[генплан Мінска|Мінска]] ([[1965]]—[[1982]]), г. Салігорска ([[1969]]), ТЭА генпланаў г. [[генплан Гродна|Гродна]] і г. Мінска (1971), транспартнага абыходу г. [[Дзяржынск]]а, [[ПДП]] цэнтра г. Мінска, праекта планіроўкі прыгараднай зоны г. Мінска; транспартнага абслугоўвання раёна [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] ў г. Мінску.
 
(Р. 13.12.1934, Цюмень). Інжынер па транспарце. Член СА СССР з 1967 г. Мінск. Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут у 1958 г. Працаваў а майстэрні генплана «Свярдлоўск праекта», з 1963 г. — кіраўнік групы інжынераў па распрацоўцы раздзелаў транспарту ў планіровачных праектах у Мінскпраекце, Белдзяржпраекце і Белндіпгорадабудаўніцтва, з 1973 г. — вядучы інжынер у Мінскпраекце. Удзельнічаў у распрацоўцы генпланаў Свярдлоўска (1963), Мінска (1965, 1982), Салігорска (1969), ТЭА генпланаў Гродна (1969) і Мінска (1971), ПДП цэнтра (1964) і праекта планіроўкі прыгараднай зоны Мінска (1981) .
Далейшыя працы пасля адваявання фартыфікацыі адбываліся пад кіраўніцтвам спецыялістаў Інжынернага дэпартаменту Ваеннага міністэрства.
 
== Сям’я ==
У 1830 годзе крэпасць з сувязі з пачаткам [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага польскага паўстання]] была пераведзена на ваенны стан. {{OldStyleDate|24|сакавіка|1831|4|красавіка}} на здушэнне паўстанцаў выйшлі батальёны егерскіх палкоў. У другой палове 1831 года ў фартыфікацыю перанесены артылерыйскі арсенал з Вільні.
Муж архітэктара [[Рыма Леанідаўна Арцёмчык|Рымы Леанідаўны Арцёмчык]] (нар. [[1934]]).
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
{{OldStyleDate|21|мая|1833|2|чэрвеня}} ў прысутнасці імператара [[Мікалай I (расійскі імператар)|Мікалай I]] і найвышэйшага духавенства Расіі адбылося асвячэнне фартыфікацыі.
* {{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Артемчик Эдуард Михайлович}}
* {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Артемчик Эдуард Михайлович}}
 
{{Бібліяінфармацыя}}
У 1863 годзе ў сувязі з [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|чарговым паўстаннем]] Дынабургская крэпасць зноў пераведзеная на ваенны стан, з Рэвельскай (цяпер [[Талін]]) фартыфікацыі дзеля ўмацавання ў яе перавезеныя 258 гармат розных калібраў і відаў.
 
{{DEFAULTSORT:Арцёмчык Эдуард Міхайлавіч}}
У 1860-я — 1870-я гады былі выкананы працы па пракладцы вадаправоду, будаўніцтве водапад’ёмнай вежы з паравой машынай і помпай, забрукаванні ўсіх вуліц і асобных унутраных двароў. Будаўнічыя працы працягваліся да 1878 года.
 
[[Катэгорыя:Транспартныя інжынеры Беларусі]]
{{OldStyleDate|6|снежня|1869|18|снежня}} ў фартыфікацыі быў заснаваны дзіцячы прытулак імя вялікага князя Мікалая Аляксандравіча для сіротаў і салдацкіх дзяцей, якія ў працоўны час заставаліся без бацькоўскага нагляду. З 1875 пачаў дзейнасць Дынабургскі мясцовы камітэт Расійскага таварыства Чырвонага Крыжа. У 1881 у фартыфікацыі створаная дзяржаўная тэлеграфная станцыя.
[[Катэгорыя:Транспартныя інжынеры XX стагоддзя]]
 
[[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза архітэктараў]]
У 1887 годзе створаная крэпасная пажарная каманда і крэпасная жандарская каманда. Абедзве скасаваныя ў 1914 годзе.
[[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]]
 
[[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]]
{{OldStyleDate|12|красавіка|1897|24|красавіка}} крэпасць стала крэпасцю-складам. У 1912 годзе ўведзенае электрычнае асвятленне.
 
У 1914 годзе пераведзеная на ваенны стан. {{OldStyleDate|23|ліпеня|1914|4|жніўня}} створаная Дзвінская ваенная акруга.
 
Пасля атрымання Латвіяй незалежнасці ў 1920 годзе ў фартыфікацыі размясціліся палкі латвійскай Земгальскай дывізіі і «[[Vickers Limited|Вікерсы]]» танкавай роты.
 
У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] нямецкія ўлады стварылі тут [[Шталаг|лагер для савецкіх ваеннапалонных]] Шталаг 340.
 
У 1948—1993 ў фартыфікацыі дзейнічала Дзвінская вышэйшая авіяцыйнае інжынернае вучылішча. У 1998 крэпасць была перададзена ва ўпраўленне Дзяржаўнага агенцтва нерухомасці Латвіі.
 
== Архітэктура ==
[[Файл:RothkoCenter1.jpg|thumb|злева|Артылерыйскі арсенал]]
Крэпасць размешчаная па абодва берагі ракі Дзвіны. Манументальная фартыфікацыйная сістэма з абшытымі рваным і часаным камянём [[эскарп]]амі галоўнага валу, васьмю бастыёнамі, [[равелін]]амі, [[казэмат]]амі з магутнымі цаглянымі скляпеннямі вылучаецца строгасцю і дбайнасцю выканання.
 
Крэпасць мае выгляд умацаванага горада: авальная ў плане тэрыторыя падзеленая рэгулярнымі кварталамі. Пасярод кварталаў размешчаная квадратная (150×150 м) пляцпарадная плошча. Паводле дэтальнага праекту забудовы 1816 года былі пракладены галоўныя (шырынёй 21 м) і другасныя (шырынёй 10 м) вуліцы, унутры якіх размяшчаліся ваенныя і грамадзянскія пабудовы, вылучаныя ў зоны. Галоўная вертыкальная дамінанта — 60-метровы касцёл з барочным дэкорам, дзе набажэнствы ладзіліся таксама і для лютэранаў, і для праваслаўных — у 1944 годзе быў узарваны.
 
Асноўныя двух- і трохпавярховыя будынкі каменданцкага дому, штаба, арсеналаў, шпіталю, кашараў і афіцэрскіх дамоў стэрэатыпныя, з рысамі позняга класіцызму. У аздабленні паўднёвай Міхайлаўскай і заходняй Мікалаеўскай брамы выкарыстаныя матывы егіпецкай архітэктуры і готыкі. Усходняя Аляксандраўская і паўночная Канстанцінаўская брама былі падобныя архітэктурай. Апошняя была разбурана ў 1962 годзе дзеля ўвозу на тэрыторыю вучылішча буйнагабарытнага абсталявання.
 
{{Зноскі}}
 
== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://dinaburgascietoksnis.lcb.lv/ Афіцыйная старонка] {{ref-lv}}{{ref-ru}}
 
[[Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Латвіі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Дзвінску]]
[[Катэгорыя:Фартыфікацыі-зоркі]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя мясціны Латвіі]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1878 годзе]]
[[Катэгорыя:Славутасці Дзвінску]]
163 214

правак