Розніца паміж версіямі "Вірус табачнай мазаікі"

(Створана перакладам старонкі "Вірус тютюнової мозаїки")
 
{{Таксон
[[Файл:Tobacco_Mosaic_Virus_structure.png|справа|міні|220x220пкс|<nowiki>Мадэль малекулы {{нп3|Пратамер|пратамеру|uk|Протомер}} вірусу тытунёвай мазаікі</nowiki>]]
| image file = TMV virus under magnification.jpg
'''Вірус тытунёвай мазаікі''' ('''TMV''') - [[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]]-[[Вірусы|вірус,]] які заражае [[расліны]]<nowiki> роду {{bt-bellat|тытунь|</nowiki>''Nicotiana''<nowiki>}} і іншых прадстаўнікоў </nowiki>[[Сямейства (біялогія)|сямейства]]<nowiki> {{bt-bellat|паслёнавыя|</nowiki>''Solanaceae''<nowiki>}}. Першы вядомы вірус, адкрыты ў 1892 годзе </nowiki>[[Дзмітрый Іосіфавіч Іваноўскі|Дзмітрыем Іваноўскім]] . У адрозненне ад многіх вірусаў раслін, TMV паспяхова размнажаецца ў культурах <nowiki>{{нп3|Пратапласт|пратапластаў|ru|Протопласт}}</nowiki>, што палягчае працу з гэтым аб'ектам{{Sfn|Prescott|2002|p=412—414}}. TMV - адзін з найбольш дасканала вывучаных раслінных вірусаў.
| image descr = мікрафатаграфія ВТМ
| regnum = Вірусы
| parent = Tobamovirus
| rang = Від
| syn =
* Tobacco mosaic virus
* TMV
* ВТМ
| latin = Tobacco mosaic virus
| Baltimore group = IV
| wikispecies = Tobacco mosaic virus
}}
[[Файл:Tobacco_Mosaic_Virus_structure.png|справа|міні|220x220пкс|<nowiki>Мадэль малекулы {{нп3|Пратамер|пратамеру|uk|Протомер}} вірусу тытунёвай мазаікі</nowiki>]]
'''Вірус тытунёвай мазаікі''' ('''TMV''') - [[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]]-[[Вірусы|вірус,]] які заражае [[расліны]]<nowiki> роду {{bt-bellat|тытунь|</nowiki>''Nicotiana''<nowiki>}} і іншых прадстаўнікоў </nowiki>[[Сямейства (біялогія)|сямейства]]<nowiki> {{bt-bellat|паслёнавыя|</nowiki>''Solanaceae''<nowiki>}}. Першы вядомы вірус, адкрыты ў 1892 годзе </nowiki>[[Дзмітрый Іосіфавіч Іваноўскі|Дзмітрыем Іваноўскім]] . У адрозненне ад многіх вірусаў раслін, TMV паспяхова размнажаецца ў культурах <nowiki>{{нп3|Пратапласт|пратапластаў|ru|Протопласт}}</nowiki>, што палягчае працу з гэтым аб'ектам{{Sfn|Prescott|2002|p=412—414}}. TMV - адзін з найбольш дасканала вывучаных раслінных вірусаў.
 
Вірус тытунёвай мазаікі характарызуецца вінтавой сіметрыяй. Яго <nowiki>{{нп3|Вірыён|вірыёны|ru|Вирион}}</nowiki> падобныя на 15–18 цвёрдых полых палачак памерам 15-18×300 нм {{Sfn|Prescott|2002}}, [[капсід]] складаецца з 2130 аднолькавых [[Бялкі|бялкоў]] <nowiki>{{нп3|Пратамер|пратамераў|uk|Протомер}}</nowiki> . [[Геном]] прадстаўлены адналанцуговай (+) [[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]].
 
== Гісторыя адкрыцця ==
У 1886 г. дацкі навуковец <nowiki>{{нп3|Адольф Эдуард Маер|Адольф Маер|ru|Майер, Адольф Эдуард}}</nowiki> паказаў, што тытунёвая мазаічная хвароба перадаецца з адной расліны на іншую{{Sfn|Tortora et al|2009|p=367}}. У 1892 годзе расійскі батанік [[Дзмітрый Іосіфавіч Іваноўскі|Дзмітрый Іваноўскі]] паспрабаваў ізаляваць узбуджальніка хваробы. Ён паказаў, што экстракт з хворай расліны захоўвае інфекцыйныя ўласцівасці нават пасля праходжання праз керамічны фільтр з порамі, у якіх затрымліваецца найменшая з вядомых на той час бактэрый. Так былі выяўлены вірус тытунёвай мазаікі і вірусы наогул . Аднак Іваноўскі выказаў здагадку, што інфекцыйныя ўласцівасці соку могуць быць звязаны з наяўнасцю пэўнага таксіну {{Sfn|Prescott|2002|p=362}} .
 
Далейшыя даследаванні, у тым ліку даследаванні [[Марцін Беерынк|Марціна Беерынка]] ў 1898–1900 [[Марцін Беерынк|гадах]], дазволілі ў поўнай меры ацаніць значэнне адкрыцця Іваноўскага. Ён заўважыў, што ўзбуджальнік тытунёвай мазаікі распаўсюджваецца толькі ў жывых клетках, але можа захоўвацца ў высушаным стане доўгі час{{Sfn|Prescott|2002}}. Менавіта Беерынк пачаў вучэнне пра вірусы, якіх ён назваў {{Lang-la|«contagium vivum fluidum»}}&nbsp; - жывыя растваральныя мікробы {{Sfn|Cann|2005}} .
== Будова вириона ==
[[Файл:Tobacco_mosaic_virus_tmv2.png|злева|міні|341x341пкс| Мадэль фрагмента капсіда TMV. РНК &nbsp; - ружовыя, пратамеры &nbsp; - сіне-фіялетавы ]]
Вірус тытунёвай мазаікі - адзін з тыповых прадстаўнікоў вялікага класа вірусаў з вінтавой сіметрыяй. Яго часціцы маюць форму цвёрдых полых палачак памерам 15-18 × 300 нм і складаюцца з бялковых пратамераў і РНК. Бялкі спіралі, утвараючы ўсяго 130 абаротаў у 23 [[Ангстрэм|ангстрэмы]]. У агульнай складанасці капсід змяшчае 2130 пратамераў, кожны з даўжынёй 158 [[Амінакіслоты|амінакіслотных]] рэшткаў. Асноўная функцыя капсіду &nbsp; - абарона <nowiki>{{нп3|Генетычны матэрыял|генетычнага матэрыялу|ru|Генетичний матеріал}}</nowiki> віруса &nbsp; - адналанцуговая малекула [[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]], якая апускаецца ў бялок бліжэй да ўнутранай паверхні «палачкі» і паўтарае этапы спіралі бялку<ref name="goodsell">{{Cite web|url=http://www.rcsb.org/pdb/101/motm.do?momID=109|title=Tobacco Mosaic Virus|author=David Goodsell|date=January 2009|language=en|accessdate=30 листопада 2013}}</ref>{{Sfn|Cann|2005}}.
 
== Геном TMV ==
Як і ў большасці раслінных вірусаў, ген TMV прадстаўлены адным ланцужком (+) РНК (кадуючай, з якой можа ісці [[Трансляцыя (біялогія)|трансляцыя]]) з 6,4 тысячы [[Нуклеатыды|нуклеатыдаў]], якая кадуе чатыры [[Ген|гена]] (два гена полімеразы, ген бялкоў-пратамераў, і ген бялок, неабходны для руху праз <nowiki>{{нп3|плазмадэсмы||ru|Плазмодесмы}}</nowiki>). 5'-канец гэтай РНК змяшчае <nowiki>{{нп3|Кэп|7-мецілгуаназін|ru|Кэп}}</nowiki>, 3'-канец мае ярка выяўленую <nowiki>{{нп3|Другасная структура|другасную структуру|ru|Вторичная структура}}</nowiki>, але без <nowiki>{{нп3|Поліадэніліраванне|полі(А)|ru|Полиаденилирование}}</nowiki> паслядоўнасцей{{Sfn|Cann|2005|=81—82}}.
 
== Жыццёвы цыкл ==
Пасля траплення ў клетку TMV у першую чаргу "распранаецца", то ёсць вызваляе сваю РНК. Гэта звязана з характарыстыкамі бялкоў капсіду, у іх утрымліваюцца скапленні кіслых амінакіслот, стабільных па-за клеткай пры наяўнасці дастатковай колькасці іёнаў [[Кальцый|кальцыю]]. Аднак у [[Цытаплазма|цытаплазме]] з нізкай канцэнтрацыяй кальцыю яны адштурхоўваюць адзін аднаго, прымушаючы першыя пратамеры пакінуць капсід. Агаленне РНК спыняецца дзякуючы клеткавым [[Рыбасома|рыбасомам,]] калі яны здзяйсняюць першы акт трансляцыі<ref name="goodsell">{{Cite web|url=http://www.rcsb.org/pdb/101/motm.do?momID=109|title=Tobacco Mosaic Virus|author=David Goodsell|date=January 2009|language=en|accessdate=30 листопада 2013}}</ref>. Далей ідзе капіраванне віруснай РНК і сінтэз бялку, пасля чаго збіраюцца новыя вірыёны.
 
<nowiki> Паколькі капсід TMV складаецца толькі з аднаго тыпу бялку, які самаадвольна звязваецца з ачышчанай віруснай РНК, зборка часціц TMV была падрабязна вывучана. Працэс пачынаецца з фарміравання плоскіх двухслаёвых дыскаў, па 17 бялкоў у кожным крузе, адзін з такіх дыскаў далучаецца да секцыі OAS «{{lang-en|</nowiki>''<nowiki>origin of assembly}}</nowiki>''") віруснай РНК, размешчанай паміж 5444 і 5518 нуклеатыдам. Пры гэтым дыск пераходзіць у форму <nowiki>{{нп3|Шайба (дэталь)|спружыннай шайбы|uk|Шайба (деталь) }}</nowiki> якая змяшчае 16,3 бялку ў кожным крузе. Пасля ў структуру дадаюцца новыя і новыя дыскі, якія суправаджаюцца зменай іх канфармацыі{{Sfn|Cann|2005}}. РНК, такім чынам, праходзіць праз канал у цэнтры паліцы, і па меры росту яна ўстаўляецца ў спіраль {{Sfn|Prescott|2002}} .
 
== Інфекцыя ==
[[Файл:Tobacco_mosaic_virus_symptoms_tobacco.jpg|справа|міні|220x220пкс| Лісце тытунёвай расліны заражана мазаічнай хваробай ]]
TMV вельмі ўстойлівы і можа захоўвацца некалькі гадоў у цыгарэтах, вырабленых з хворага лісця<ref name="goodsell">{{Cite web|url=http://www.rcsb.org/pdb/101/motm.do?momID=109|title=Tobacco Mosaic Virus|author=David Goodsell|date=January 2009|language=en|accessdate=30 листопада 2013}}</ref>. Гэты вірус можа распаўсюджвацца ветрам ці жывёламі і трапляе ў расліну праз пашкоджаныя ўчасткі. У клетках, заражаных TMV, вірусныя часціцы назапашваюцца ў вялікай колькасці і могуць утвараць скапленні, бачныя нават пад аптычным мікраскопам. У гэтых клетках [[хларапласты]] таксама дэградуюць, і ўтварэнне новых інгібіруецца. Арганізмам расліны TMV можа рухацца з сокам [[Флаэма|флаэмы]], а паміж асобнымі клеткамі - вельмі павольна (~ 1 &nbsp; мм у дзень) праз <nowiki>{{нп3|плазмадэсмы||ru|Плазмодесмы}}</nowiki>, пры якіх яму дапамагаюць адмысловы бялок{{Sfn|Prescott|2002}}.
 
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
* {{Cite book|title=Microbiology. An Introduction|author=Tortora GJ, Funke BR, Case CL|publisher=Benjamin Cummings|edition=10th|year=2009|isbn=978-0321582034|ref=Tortora et al}}
* {{Cite book|title=Microbiology|edition=5th|publisher=McGraw−Hill|year=2002|isbn=0-07-282905-2|author=Prescott L.M.|ref=Prescott}}
 
{{Бібліяінфармацыя}}
 
[[Катэгорыя:Вірусы]]
[[Катэгорыя:Фітапаталогія]]