Розніца паміж версіямі "Вірус табачнай мазаікі"

афармленне
(афармленне)
| wikispecies = Tobacco mosaic virus
}}
[[Файл:Tobacco_Mosaic_Virus_structure.png|справа|міні|220x220пкс250пкс|Мадэль малекулы {{нп3|Пратамер|пратамеру|uk|Протомер}} вірусу тытунёвай мазаікі]]
'''Вірус тытунёвай мазаікі''' ('''TMV''') - [[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]]-[[Вірусы|вірус,]] які заражае [[расліны]] роду {{bt-bellat|тытунь|''Nicotiana''}} і іншых прадстаўнікоў [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] {{bt-bellat|паслёнавыя|''Solanaceae''}}. Першы вядомы вірус, адкрыты ў 1892 годзе [[Дзмітрый Іосіфавіч Іваноўскі|Дзмітрыем Іваноўскім]] . У адрозненне ад многіх вірусаў раслін, TMV паспяхова размнажаецца ў культурах {{нп3|Пратапласт|пратапластаў|ru|Протопласт}}, што палягчае працу з гэтым аб'ектам{{Sfn|Prescott|2002|p=412—414}}. TMV - адзін з найбольш дасканала вывучаных раслінных вірусаў.
 
Вірус тытунёвай мазаікі характарызуецца вінтавой сіметрыяй. Яго {{нп3|Вірыён|вірыёны|ru|Вирион}} падобныя на 15–18 цвёрдых полых палачак памерам 15-18×300 нм {{Sfn|Prescott|2002}}, [[капсід]] складаецца з 2130 аднолькавых [[Бялкі|бялкоў]] {{нп3|Пратамер|пратамераў|uk|Протомер}} . [[Геном]] прадстаўлены адналанцуговай (+) [[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]].
 
== Гісторыя адкрыцця ==
У 1886 г. дацкі навуковец {{нп3|Адольф Эдуард Маер|Адольф Маер|ru|Майер, Адольф Эдуард}} паказаў, што тытунёвая мазаічная хвароба перадаецца з адной расліны на іншую{{Sfn|Tortora et al|2009|p=367}}. У 1892 годзе расійскі батанік [[Дзмітрый Іосіфавіч Іваноўскі|Дзмітрый Іваноўскі]] паспрабаваў ізаляваць узбуджальніка хваробы. Ён паказаў, што экстракт з хворай расліны захоўвае інфекцыйныя ўласцівасці нават пасля праходжання праз керамічны фільтр з порамі, у якіх затрымліваецца найменшая з вядомых на той час бактэрый. Так былі выяўлены вірус тытунёвай мазаікі і вірусы наогул . Аднак Іваноўскі выказаў здагадку, што інфекцыйныя ўласцівасці соку могуць быць звязаны з наяўнасцю пэўнага таксіну {{Sfn|Prescott|2002|p=362}} .
 
Далейшыя даследаванні, у тым ліку даследаванні [[Марцін Беерынк|Марціна Беерынка]] ў 1898–1900 [[Марцін Беерынк|гадах]], дазволілі ў поўнай меры ацаніць значэнне адкрыцця Іваноўскага. Ён заўважыў, што ўзбуджальнік тытунёвай мазаікі распаўсюджваецца толькі ў жывых клетках, але можа захоўвацца ў высушаным стане доўгі час{{Sfn|Prescott|2002}}. Менавіта Беерынк пачаў вучэнне пра вірусы, якіх ён назваў {{Lang-la|«contagium vivum fluidum»}}  - жывыя растваральныя мікробы {{Sfn|Cann|2005}} .
 
У 1935 годзе [[Уэндэл Мерэдыт Стэнлі|Уэндэл Стэнлі]] нарэшце прадэманстраваў, што вірус тытунёвай мазаікі не з'яўляецца вадкасцю, але існуе ў выглядзе дробных часціц, якія, аднак, дзіўна адрозніваюцца ад іншых мікраарганізмаў тым, што яны могуць крышталізавацца як хімікаты з-за прастаты і аднастайнасці структуры{{Sfn|Tortora et al|2009|p=16}}. У 1930-я гады [[Электронны мікраскоп|электронныя мікраскопы]] таксама выкарыстоўваліся для вывучэння біялагічных аб'ектаў. Першая электронная мікраграфія TMV была апублікаваная ў 1939 годзе{{Sfn|Cann|2005|p=16}}.
 
== Будова вирионавірыёна ==
[[Файл:Tobacco_mosaic_virus_tmv2.png|злева|міні|341x341пкс250пкс| Мадэль фрагмента капсіда TMV. РНК   - ружовыяружовы, пратамеры   - сіне-фіялетавы ]]
Вірус тытунёвай мазаікі - адзін з тыповых прадстаўнікоў вялікага класа вірусаў з вінтавой сіметрыяй. Яго часціцы маюць форму цвёрдых полых палачак памерам 15-18 × 300 нм і складаюцца з бялковых пратамераў і РНК. Бялкі спіралі, утвараючы ўсяго 130 абаротаў у 23 [[Ангстрэм|ангстрэмы]]. У агульнай складанасці капсід змяшчае 2130 пратамераў, кожны з даўжынёй 158 [[Амінакіслоты|амінакіслотных]] рэшткаў. Асноўная функцыя капсіду &nbsp; - абарона {{нп3|Генетычны матэрыял|генетычнага матэрыялу|ru|Генетичний матеріал}} віруса &nbsp; - адналанцуговая малекула [[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]], якая апускаецца ў бялок бліжэй да ўнутранай паверхні «палачкі» і паўтарае этапы спіралі бялку<ref name="goodsell">{{Cite web|url=http://www.rcsb.org/pdb/101/motm.do?momID=109|title=Tobacco Mosaic Virus|author=David Goodsell|date=January 2009|language=en|accessdate=30 листопада 2013}}</ref>{{Sfn|Cann|2005}}.
 
Пасля траплення ў клетку TMV у першую чаргу "распранаецца", то ёсць вызваляе сваю РНК. Гэта звязана з характарыстыкамі бялкоў капсіду, у іх утрымліваюцца скапленні кіслых амінакіслот, стабільных па-за клеткай пры наяўнасці дастатковай колькасці іёнаў [[Кальцый|кальцыю]]. Аднак у [[Цытаплазма|цытаплазме]] з нізкай канцэнтрацыяй кальцыю яны адштурхоўваюць адзін аднаго, прымушаючы першыя пратамеры пакінуць капсід. Агаленне РНК спыняецца дзякуючы клеткавым [[Рыбасома|рыбасомам,]] калі яны здзяйсняюць першы акт трансляцыі<ref name="goodsell">{{Cite web|url=http://www.rcsb.org/pdb/101/motm.do?momID=109|title=Tobacco Mosaic Virus|author=David Goodsell|date=January 2009|language=en|accessdate=30 листопада 2013}}</ref>. Далей ідзе капіраванне віруснай РНК і сінтэз бялку, пасля чаго збіраюцца новыя вірыёны.
 
Паколькі капсід TMV складаецца толькі з аднаго тыпу бялку, які самаадвольна звязваецца з ачышчанай віруснай РНК, зборка часціц TMV была падрабязна вывучана. Працэс пачынаецца з фарміравання плоскіх двухслаёвых дыскаў, па 17 бялкоў у кожным крузе, адзін з такіх дыскаў далучаецца да секцыі OAS «({{lang-en|''origin of assembly}}''") віруснай РНК, размешчанай паміж 5444 і 5518 нуклеатыдам. Пры гэтым дыск пераходзіць у форму {{нп3|Шайба (дэталь)|спружыннай шайбы|uk|Шайба (деталь) }} якая змяшчае 16,3 бялку ў кожным крузе. Пасля ў структуру дадаюцца новыя і новыя дыскі, якія суправаджаюцца зменай іх канфармацыі{{Sfn|Cann|2005}}. РНК, такім чынам, праходзіць праз канал у цэнтры паліцы, і па меры росту яна ўстаўляецца ў спіраль {{Sfn|Prescott|2002}} .
 
== Інфекцыя ==
[[Файл:Tobacco_mosaic_virus_symptoms_tobacco.jpg|справа|міні|220x220пкс250пкс| Лісце тытунёвай расліны заражана мазаічнай хваробай ]]
TMV вельмі ўстойлівы і можа захоўвацца некалькі гадоў у цыгарэтах, вырабленых з хворага лісця<ref name="goodsell">{{Cite web|url=http://www.rcsb.org/pdb/101/motm.do?momID=109|title=Tobacco Mosaic Virus|author=David Goodsell|date=January 2009|language=en|accessdate=30 листопада 2013}}</ref>. Гэты вірус можа распаўсюджвацца ветрам ці жывёламі і трапляе ў расліну праз пашкоджаныя ўчасткі. У клетках, заражаных TMV, вірусныя часціцы назапашваюцца ў вялікай колькасці і могуць утвараць скапленні, бачныя нават пад аптычным мікраскопам. У гэтых клетках [[хларапласты]] таксама дэградуюць, і ўтварэнне новых інгібіруецца. Арганізмам расліны TMV можа рухацца з сокам [[Флаэма|флаэмы]], а паміж асобнымі клеткамі - вельмі павольна (~ 1 &nbsp; мм у дзень) праз {{нп3|плазмадэсмы||ru|Плазмодесмы}}, пры якіх яму дапамагаюць адмысловы бялок{{Sfn|Prescott|2002}}.