Розніца паміж версіямі "Хвароба Альцгеймера"

др
арфаграфія, перанесена: адобраны → ухвалены (3) з дапамогай AWB
(fix lint error)
др (арфаграфія, перанесена: адобраны → ухвалены (3) з дапамогай AWB)
'''Хваро́ба Альцге́ймера''', або '''Сені́льная дэме́нцыя альцге́ймераўскага ты́пу''' — найбольш распаўсюджаная форма [[Дэменцыя|дэменцыі]], [[нейрадэгенератыўныя захворванні|нейрадэгенератыўнае захворванне]], упершыню было апісана ў [[1906]] годзе [[немцы|нямецкім]] [[Псіхіятрыя|псіхіятрам]] [[Алоіс Альцгеймер|Алоісам Альцгеймерам]]. Як правіла, яно выяўляецца ў людзей старэйшых за 65 гадоў<ref>{{cite journal | author=Brookmeyer R, Gray S, Kawas C |title=Projections of Alzheimer's disease in the United States and the public health impact of delaying disease onset |journal=Am J Public Health |volume=88 |issue=9 |pages=1337–42 |year=1998|month=September |pmid=9736873 |pmc=1509089}}</ref>, але існуе і ранняя хвароба Альцгеймера — рэдкая форма захворвання. Агульнасусветная [[захворваемасць]] на [[2006]] год ацэньвалася ў 26,6 млн чалавек, да [[2050]] года колькасць хворых можа вырасці ў чатыры разы<ref name="Brookmeyer2007"/>.
 
У кожнага чалавека хвароба працякае па-свойму, але пры гэтым назіраецца шэраг агульных [[сімптом|сімптомаў]]аў<ref name="alzheimers.org">{{cite web
| title = What is Alzheimer’s disease?
| url = http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/documents_info.php?documentID=100
| archiveurl = http://www.webcitation.org/61CzW4XXV
| archivedate = 2011-08-25
}}</ref>. Першыя заўважныя праявы звычайна памылкова звязваюць з састарэлым узростам або тлумачаць уплывам [[стрэс|стрэсу]]у<ref name="pmid17222085">{{cite journal|author=Waldemar G, Dubois B, Emre M, ''et al''|title=Recommendations for the diagnosis and management of Alzheimer's disease and other disorders associated with dementia: EFNS guideline
|journal=Eur. J. Neurol. |volume=14 |issue=1 |pages=e1–26 |year=2007 |month=January |pmid=17222085
|doi=10.1111/j.1468-1331.2006.01605.x }}</ref>.
 
Найчасцей на ранніх стадыях назіраецца разлад [[кароткачасовая памяць|кароткачасовай памяці]]. Гэты сімптом можа праяўляцца, напрыклад, няздольнасцю ўспомніць нядаўна завучаную інфармацыю. Пры звяртанні да [[урач|ўрача]] і падазрэнні на хваробу Альцгеймера для ўдакладнення [[дыягназ|дыягназу]]у звычайна аналізуюць [[паводзіны]], праводзяць серыю [[кагнітыўныя функцыі|кагнітыўных]] тэстаў, калі магчыма, праводзіцца [[магнітна-рэзанансная тамаграфія]] (МРТ)<ref name="alzres">{{cite web
| title = Alzheimer's diagnosis of AD
| url = http://www.alzheimers-research.org.uk/info/diagnosis/
}}</ref>.
 
З развіццём хваробы адбываецца страта [[доўгачасовая памяць|доўгачасовай памяці]]<ref name="pmid17222085"/><ref name="pmid17823840"> {{cite journal |author=Tabert MH, Liu X, Doty RL, Serby M, Zamora D, Pelton GH, Marder K, Albers MW, Stern Y, Devanand DP |title=A 10-item smell identification scale related to risk for Alzheimer's disease |journal=Ann. Neurol. |volume=58 |issue=1 |pages=155–160 |year=2005 |pmid=15984022 |doi=10.1002/ana.20533 }}</ref>. Паступовая страта функцый [[арганізм|арганізма]]а вядзе да [[Смерць|смерці]]<ref name="nihstages"> {{cite web|title=Understanding stages and symptoms of Alzheimer's disease|url=http://www.nia.nih.gov/Alzheimers/Publications/stages.htm|publisher=National Institute on Aging|date=2007-10-26|accessdate=2008-02-21|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CzXogyz|archivedate=2011-08-25}}</ref>. Індывідуальны прагноз ускладнены праз варыяцыі ў тэрміне цячэння хваробы, якая можа развівацца падспудна на працягу доўгага часу, перш чым стануць заўважныя сімптомы і будзе пастаўлены дыягназ. Сярэдняя працягласць жыцця пасля пастаноўкі дыягназу складае каля 7 гадоў<ref name="pmid3776457">{{cite journal |author=Mölsä PK, Marttila RJ, Rinne UK |title=Survival and cause of death in Alzheimer's disease and multi-infarct dementia |journal=Acta Neurol. Scand. |volume=74 |issue=2 |pages=103–7 |year=1986 |month=August |pmid=3776457 |accessdate=2008-08-04}}</ref>, менш за 3 % хворых жывуць больш за 14 гадоў<ref name="pmid7793228">{{cite journal |author=Mölsä PK, Marttila RJ, Rinne UK |title=Long-term survival and predictors of mortality in Alzheimer's disease and multi-infarct dementia |journal=Acta Neurol. Scand. |volume=91 |issue=3 |pages=159–64 |year=1995 |month=March |pmid=7793228 }}</ref>.
 
У сучаснасці не дасягнута поўнае разуменне прычын і цячэння хваробы Альцгеймера. Даследаванні даюць падставы меркаваць аб асацыяцыі хваробы з назапашваннем бляшак і [[нейрафібрылярныя клубкі|нейрафібрылярных клубкоў]] у тканках [[мозг|мозга]]а. Сучасныя метады [[Тэрапія|тэрапіі]] толькі крыху змягчаюць сімптомы, але пакуль не дазваляюць ані спыніць, ані запаволіць развіццё захворвання. Мноства перспектыўных метадаў тэрапіі дасягнулі этапу клінічных выпрабаванняў, колькасць якіх на [[2008]] год складала больш за 500, але няясна, ці будзе даказана іх эфектыўнасць. У [[2013]] годзе метад {{iw|Глыбокая транскраніяльная магнітная стымуляцыя|глыбокай транскраніяльнай магнітнай стымуляцыі|en|Deep transcranial magnetic stimulation}} (Deep TMS) атрымаў знак адабрэння «''[[CE, знак|CE Mark]]''» для лячэння як сімптомаў хваробы Альцгеймера, гэтак і іншых захворванняў<ref>{{cite web|url=http://www.medicaldevice-network.com/news/newsbrainsway-reports-positive-deep-tms-system-trial-data-ocd|title=Brainsway reports positive Deep TMS system trial data for OCD|date=6 September 2013|work= Industry News|publisher=medicaldevice-network.com|description=Глыбокая ТМС адобрана для лячэння АКР і іншых разладаў (у прыватнасці, хваробы Альцгеймера)|lang=en|accessdate=2015-03-13}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.medgadget.com/2011/10/transcranial-magnetic-stimulation-shows-initial-promise-in-alzheimers-trial.html|title=Transcranial Magnetic Stimulation Shows Initial Promise in Alzheimer’s Trial|author=Shiv Gaglani|date=Oct 6, 2011|work=Archives: 10/2011|publisher=Medgadget en Español|description=Аб поспехах пры даследаванні TMS пры хваробе Альцгеймера|lang=en|accessdate=2015-03-13}}</ref>. Дзве [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскія]] кампаніі спынілі распрацоўку колішняга перспектыўнага прэпарата для палягчэння наступстваў страты памяці пры хваробе Альцгеймера пасля двух клінічных даследаванняў, падчас якіх сродак не змог дапамагчы хворым. Даследчыкі паведамілі, што станоўчая дынаміка захворвання ў пацыентаў у лёгкай або ранняй стадыі хваробы Альцгеймера не адрознівалася ад гэтакай у кантрольнай групе пацыентаў, якім давалі [[плацэба]]. Кампаніі «''[[Pfizer]]''» і «''[[Johnson&Johnson]]''» заявілі, што ўсе іншыя даследаванні ў гэтай галіне былі спынены. У дадзены момант эфектыўных лекаў ад хваробы Альцгеймера не існуе<ref>{{cite web
| url = http://www.clinicaltrials.gov/ct2/results?term=alzheimer
| title = Alzheimer's Disease Clinical Trials
| archiveurl = http://www.webcitation.org/61CzYJaZe
| archivedate = 2011-08-25
}}</ref>. Прапаноўваецца мноства спосабаў папярэдзіць хваробу Альцгеймера, але не быў адзначаны іх уплыў на цячэнне захворвання і яго цяжкасць. Як для [[Прафілактыка|прафілактыкі]], гэтак і для барацьбы з хваробай часта рэкамендуюць займацца [[спорт|фізічнымі практыкаваннямі]], стымуляваць [[мысленне]] і прытрымлівацца збалансаванай [[дыета|дыеты]]<ref name="prevention1"> {{cite web|title=Can Alzheimer's disease be prevented|url=http://www.nia.nih.gov/NR/rdonlyres/63B5A29C-F943-4DB7-91B4-0296772973F3/0/CanADbePrevented.pdf|format=pdf|publisher=National Institute on Aging|accessdate=2008-02-29|date=2006-08-29|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CzYjv2i|archivedate=2011-08-25}}</ref>.
 
Хвароба Альцгеймера адносіцца да захворванняў, якія накладваюць найбольш цяжкі фінансавы цяжар на грамадства ў [[развітыя краіны|развітых краінах]]<ref name="pmid15685097">{{cite journal |author=Bonin-Guillaume S, Zekry D, Giacobini E, Gold G, Michel JP |title=Impact économique de la démence (English: The economical impact of dementia) |language=French |journal=Presse Med |issn=0755-4982 |volume=34 |issue=1 |pages=35–41 |year=2005 |month=January |pmid=15685097}}</ref><ref name="pmid9543467">{{cite journal|author=Meek PD, McKeithan K, Schumock GT |title=Economic considerations in Alzheimer's disease|journal=Pharmacotherapy |volume=18 |issue=2 Pt 2 |pages=68–73; discussion 79–82 |year=1998 |pmid=9543467}}</ref>.
[[Файл:Auguste D aus Marktbreit.jpg|thumb|{{iw|Аўгуста Дэтэр||en|Auguste Deter}} — пацыентка Алоіса Альцгеймера (1901 г.).]]
 
[[Урач|Урачы]]ы і [[філосафы]] [[Старажытная Грэцыя|Старажытных Грэцыі]] і [[Старажытны Рым|Рыма]] звязвалі старасць з аслабленнем розуму, аднак толькі ў [[1901]] г. [[немцы|нямецкі]] [[Псіхіятрыя|псіхіятр]] [[Алоіс Альцгеймер]] адзначыў выпадак хваробы, якая ў будучыні была названа ў яго гонар. Аналіз захворвання пяцідзесяцігадовай Аўгусты Дэтэр ён апублікаваў упершыню ў [[1906]] г., пасля таго як пацыентка, за якой ён назіраў, памерла<ref>{{cite journal
| author=Alzheimer Alois
| title=Über eine eigenartige Erkrankung der Hirnrinde [About a peculiar disease of the cerebral cortex]
 
=== Генетычная гіпотэза ===
[[Генетыка|Генетычная]] гіпотэза ўзнікнення хваробы Альцгеймера (асабліва парушэння памяці) базіруецца на даследаваннях [[блізняты|блізнят]] і [[Сям'я|сямейных]] даследаваннях. Было высветлена, што імавернасць атрымаць хваробу ў спадчыну ляжыць у дыяпазоне ад 49 % да 79 %<ref name="pmid20930268">Wilson RS, Barral S, Lee JH, et al. Heritability of different forms of memory in the Late Onset Alzheimer's Disease Family Study.. ''J Alzheimers Dis.''. 2011;23(2):249–55. doi:10.3233/JAD-2010-101515.PMID 20930268.</ref><ref name="pmid16461860">Gatz M, Reynolds CA, Fratiglioni L, et al. Role of genes and environments for explaining Alzheimer disease. ''Arch Gen Psychiatry''<nowiki>. 2006;63(2):168–74.doi:10.1001/archpsyc.63.2.168. PMID 16461860.</nowiki></ref>. Прыкладна 0,1 % выпадкаў хваробы Альцгеймера складаюць сямейныя формы, якія перадаюцца па [[аўтасомна-дамінантнае наследаванне|аўтасомна-дамінантным тыпе]] і праяўляюцца да 65 гадоў<ref name="pmid16876668">Blennow K, de Leon MJ, Zetterberg H. Alzheimer's Disease. ''Lancet''<nowiki>. 2006;368(9533):387–403.doi:10.1016/S0140-6736(06)69113-7. PMID 16876668.</nowiki></ref>. Гэта форма хваробы вядомая пад назвай «''ранняя сямейная форма хваробы Альцгеймера''». Большасць выпадкаў гэтай формы развіваюцца праз мутацыі ў адным з трох генаў: у тым, што кадзіруе [[папярэднік бэта-амілоіду]] (ПБА), або ў генах, што кадзіруюць сінтэз [[прэсенілін|прэсенілінаў]]аў 1 і 2<ref name="pmid18332245">Waring SC, Rosenberg RN. Genome-wide association studies in Alzheimer disease. ''Archives of Neurology''<nowiki>. 2008;65(3):329–34.doi:10.1001/archneur.65.3.329. PMID 18332245.</nowiki></ref>. Большасць мутацый у генах, адказных за ПБА і прэсеніліны, вядуць да павелічэння прадукцыі маленькіх бялкоў з назвай [[Бэта-амілоід|A<sub>β</sub>]]42, які з'яўляецца галоўным кампанентам [[сенільныя бляшкі|сенільных бляшак]]<ref name="Selkoe">Selkoe DJ. Translating cell biology into therapeutic advances in Alzheimer's disease. ''Nature''. 1999;399(6738 Suppl):A23–31. doi:10.1038/19866.PMID 10392577.</ref>. Некаторыя жа мутацыі толькі змяняюць суадносіны паміж A<sub>β</sub>42 і іншымі буйнейшымі формамі (напрыклад, A<sub>β</sub>40) без павелічэння ўзроўню A<sub>β</sub>42<ref name="Borchelt">Borchelt DR, Thinakaran G, Eckman CB, et al.Familial Alzheimer's disease-linked presenilin 1 variants elevate βA1-42/1-40 ratio in vitro and in vivo[PDF]. ''Neuron''<nowiki>. 1996;17(5):1005–13.doi:10.1016/S0896-6273(00)80230-5. PMID 8938131.</nowiki></ref><ref name="pmid17254019">Shioi J, Georgakopoulos A, Mehta P, et al. FAD mutants unable to increase neurotoxic Aβ 42 suggest that mutation effects on neurodegeneration may be independent of effects on Abeta. ''Journal of Neurochemistry''<nowiki>. 2007;101(3):674–81.doi:10.1111/j.1471-4159.2006.04391.x. PMID 17254019.</nowiki></ref>. Гэта сведчыць аб тым, што мутацыі, звязаныя з прэсенілінамі, могуць выклікаць хваробу, нават калі яны зніжаюць агульную колькасць прадукцыі A<sub>β</sub>, і можа прывесці да адкрыцця іншых роляў прэсенілінаў або ўзаемадзеяння паміж ПБА і A<sub>β</sub>. Існуюць таксама пратэкцыйныя варыянты генаў сінтэзу ПБА<ref>Jonsson T, Atwal JK, Steinberg S, et al. A mutation in APP protects against Alzheimer's disease and age-related cognitive decline.. ''Nature''<nowiki>. 2 August 2012;488(7409):96–9. doi:10.1038/nature11283. PMID 22801501.</nowiki></ref>.
 
Большасць выпадкаў хваробы Альцгеймера не маюць аўтасомна-дамінантнага механізму вертыкальнай перадачы і называюцца «''спарадычная хвароба Альцгеймера''», у якой фактары [[Навакольнае асяроддзе|навакольнага асяроддзя]] і генетычныя адрозненні могуць іграць ролю [[фактары рызыкі|фактараў рызыкі]]. Найбольш вядомым генетычным фактарам рызыкі з'яўляецца наследаванне [[алелі|алеля]] ε4 [[апаліпапратэін E|апаліпапратэіну E]] (АПАE)<ref name="pmid8446617">Strittmatter WJ, Saunders AM, Schmechel D, et al.Apolipoprotein E: high-avidity binding to beta-amyloid and increased frequency of type 4 allele in late-onset familial Alzheimer disease. ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America''<nowiki>. 1993;90(5):1977–81.doi:10.1073/pnas.90.5.1977. PMID 8446617.</nowiki></ref><ref name="pmid16567625">Mahley RW, Weisgraber KH, Huang Y.Apolipoprotein E4: a causative factor and therapeutic target in neuropathology, including Alzheimer's disease. ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America''<nowiki>. 2006;103(15):5644–51.doi:10.1073/pnas.0600549103. PMID 16567625.</nowiki></ref>. Ад 40 % да 80 % людзей з хваробай Альцгеймера маюць прынамсі адзін алель АПАЕε4<ref name="pmid16567625"/>. АПАЕε4 алель павялічвае рызыку хваробы ў 3 разы ў [[Гетэразігота|гетэразігот]] і ў 15 разоў у [[гомазігота|гомазігот]]<ref name="pmid16876668"/>. Як і ў выпадках з многімі іншымі захворваннямі чалавека, эфекты навакольнага асяроддзя і генетычныя мадыфікатары выяўляюцца ў няпоўнай [[пенетрантнасць|пенетрантнасці]]. Напрыклад, некаторыя [[Нігерыя|нігерыйскія]] папуляцыі не маюць суадносін паміж дозай АПАЕε4 і выпадкамі хваробы Альцгеймера, што, аднак, назіраецца ва ўсіх іншых людскіх папуляцыях<ref name="pmid16434658">Hall K, Murrell J, Ogunniyi A, et al. Cholesterol, APOE genotype, and Alzheimer disease: an epidemiologic study of Nigerian Yoruba. ''Neurology''<nowiki>. 2006;66(2):223–227.doi:10.1212/01.wnl.0000194507.39504.17. PMID 16434658.</nowiki></ref><ref name="pmid16278853">Gureje O, Ogunniyi A, Baiyewu O, et al. APOE ε4 is not associated with Alzheimer's disease in elderly Nigerians. ''Annals of Neurology''<nowiki>. 2006;59(1):182–185.doi:10.1002/ana.20694. PMID 16278853.</nowiki></ref>. Першыя спробы правесці скрынінг 400 генаў, якія, магчыма, маглі бы кадзіраваць познюю форму спарадычнай хваробы Альцгеймера (ПФХА), не прынеслі плёну<ref name="pmid16876668"/><ref name="pmid18332245"/>. Пазнейшыя [[поўнагеномны пошук асацыяцый|поўнагеномныя пошукі асацыяцый]] (ППА) знайшлі 19 зон у генах, якія, імаверна, павялічваюць рызыку хваробы<ref name=GW2013>{{cite journal|author= Lambert JC |title=Meta-analysis of 74,046 individuals identifies 11 new susceptibility loci for Alzheimer's disease.|journal=Nature Genetics|date=December 2013|volume=45|issue=12|pages=1452–8|pmid=24162737|doi=10.1038/ng.2802|pmc=3896259}}</ref>. Гэта наступныя гены: [[CASS4]], [[CELF1]], [[FERMT2]], [[HLA-DRB5]], [[INPP5D]], [[MEF2C]], [[NME8]], [[PTK2B]], [[SORL1]], [[ZCWPW1]], [[SIC24A4]], [[CLU]], [[PICALM]], [[CR1]], [[BIN1]], [[MS4A]], [[ABCA7]], [[EPHA1]] і [[CD2AP]]<ref name=GW2013/>.
 
Мутацыі ў гене [[TREM2]] асацыююцца з павелічэннем рызыкі развіцця хваробы Альцгеймера ў 3-5 разоў<ref>Jonsson T, Stefansson H, Steinberg S, et al. Variant of TREM2 associated with the risk of Alzheimer's disease. ''The New England Journal of Medicine''. 2012;368(2):107–16. doi:10.1056/NEJMoa1211103.PMID 23150908.</ref><ref>Guerreiro R, Wojtas A, Bras J, et al. TREM2 variants in Alzheimer's disease. ''The New England Journal of Medicine''<nowiki>. 2012;368(2):117–27.doi:10.1056/NEJMoa1211851. PMID 23150934.</nowiki></ref>. Меркаваны механізм дзеяння муціраваўшага гена ў тым, што [[лейкацыты]] ў [[галаўны мозг|галаўным мозгу]] губляюць здольнасць кантраляваць колькасць прысутнасці [[бэта-амілоід|бэта-амілоіду]]у.
 
=== Халінергічная гіпотэза ===
Найстарэйшай гіпотэзай, на якой базіруецца большасць сучасных стратэгій лекавай тэрапіі, з'яўляецца халінергічная<ref name="pmid10071091">Francis PT, Palmer AM, Snape M, Wilcock GK. The Cholinergic Hypothesis of Alzheimer's Disease: a Review of Progress. ''Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry''<nowiki>. 1999;66(2):137–47.doi:10.1136/jnnp.66.2.137. PMID 10071091.</nowiki></ref>, сутнасць якой у тым, што развіццё хваробы Альцгеймера звязваюць са змяншэннем сінтэзу [[Нейрамедыятар|нейратрансмітара]] [[ацэтылхалін|ацэтылхаліну]]у. Халінергічная гіпотэза не заслужыла шырокай падтрымкі пераважна таму, што лекі, якія лечаць дэфіцыт ацэтылхаліну, не прынеслі плёну. Меркавалася таксама наяўнасць іншых халінергічных эфектаў: напрыклад, ініцыяцыя масіўнай агрэгацыі амілоіду<ref>Shen ZX. Brain Cholinesterases: II. The Molecular and Cellular Basis of Alzheimer's Disease. ''Medical Hypotheses''<nowiki>. 2004;63(2):308–21.doi:10.1016/j.mehy.2004.02.031. PMID 15236795.</nowiki></ref>, якая вядзе да генералізаванага [[нейразапаленне|нейразапалення]]<ref>Wenk GL. Neuropathologic Changes in Alzheimer's Disease. ''The Journal of Clinical Psychiatry''<nowiki>. 2003;64 Suppl 9:7–10. PMID 12934968.</nowiki></ref>.
 
=== Амілоідная гіпотэза ===
У [[1991]] г. была распрацавана амілоідная гіпотэза, якая сцвярджала, што пазаклетачныя назапашванні бэта-амілоіду (A<sub>β</sub>) з'яўляюцца фундаментальнай прычынай хваробы<ref>Hardy J, Allsop D. Amyloid Deposition as the Central Event in the Aetiology of Alzheimer's Disease.''Trends in Pharmacological Sciences''<nowiki>. 1991;12(10):383–88. doi:10.1016/0165-6147(91)90609-V. PMID 1763432.</nowiki></ref><ref>Mudher A, Lovestone S. Alzheimer's disease-do tauists and baptists finally shake hands?. ''Trends in Neurosciences''<nowiki>. 2002;25(1):22–26. doi:10.1016/S0166-2236(00)02031-2. PMID 11801334.</nowiki></ref>. Гэта гіпотэза падтрымлівалася тым, што ген, які кадзіруе [[папярэднік бэта-амілоіду]] (ПБА), знаходзіцца ў [[21-я храмасома чалавека|21-й храмасоме]], а людзі з [[трысамія|трысаміяй]]й па 21-й храмасоме ([[сіндром Даўна]]), маючы лішнюю 21-ю храмасому, амаль заўсёды захворвалі на хваробу Альцгеймера к 40 гадам<ref>Nistor M, Don M, Parekh M, et al. Alpha- and Beta-secretase Activity as a Function of Age and Beta-amyloid in Down Syndrome and Normal Brain.''Neurobiology of Aging''<nowiki>. 2007;28(10):1493–1506.doi:10.1016/j.neurobiolaging.2006.06.023. PMID 16904243.</nowiki></ref><ref>Lott IT, Head E. Alzheimer Disease and Down Syndrome: Factors in Pathogenesis. ''Neurobiology of Aging''<nowiki>. 2005;26(3):383–89.doi:10.1016/j.neurobiolaging.2004.08.005. PMID 15639317.</nowiki></ref>. Таксама [[АПАЕ4]], спецыфічная ізаформа апаліпапратэіну, з'яўляецца вялікім генетычным фактарам рызыкі для хваробы Альцгеймера. У той час, калі апаліпапратэіны павялічваюць разбурэнне бэта-амілоіду, некаторыя іх ізаформы недастаткова эфектыўныя (як АПАЕ4), што вядзе да назапашвання амілоіду ў мозгу<ref>Polvikoski T, Sulkava R, Haltia M, et al. Apolipoprotein E, Dementia, and Cortical Deposition of Beta-amyloid Protein. ''The New England Journal of Medicine''<nowiki>. 1995;333(19):1242–47.doi:10.1056/NEJM199511093331902. PMID 7566000.</nowiki></ref>. Далейшыя доказы былі атрыманы праз тое, што трансгенныя [[Мышыныя|мышы]], якія экспрэсіравалі мутантную форму чалавечага ПБА, развівалі фібрылярныя амілоідныя бляшкі і паталогію мозга, падобную да хваробы Альцгеймера, пры якой на першае месца выходзілі дэфекты прасторавага навучання<ref>Games D, Adams D, Alessandrini R, et al. Alzheimer-type Neuropathology in Transgenic Mice Overexpressing V717F Beta-amyloid Precursor Protein. ''Nature''<nowiki>. 1995;373(6514):523–27.doi:10.1038/373523a0. PMID 7845465.</nowiki></ref><ref>Masliah E, Sisk A, Mallory M, Mucke L, Schenk D, Games D. Comparison of Neurodegenerative Pathology in Transgenic Mice Overexpressing V717F Beta-amyloid Precursor Protein and Alzheimer's Disease. ''The Journal of Neuroscience''<nowiki>. 1996;16(18):5795–811. PMID 8795633.</nowiki></ref><ref>Hsiao K, Chapman P, Nilsen S, et al. Correlative Memory Deficits, Abeta Elevation, and Amyloid Plaques in Transgenic Mice. ''Science''<nowiki>. 1996;274(5284):99–102.doi:10.1126/science.274.5284.99. PMID 8810256.</nowiki></ref><ref>Lalonde R, Dumont M, Staufenbiel M, Sturchler-Pierrat C, Strazielle C. Spatial Learning, Exploration, Anxiety, and Motor Coordination in Female APP23 Transgenic Mice with the Swedish Mutation. ''Brain Research''<nowiki>. 2002;956(1):36–44. doi:10.1016/S0006-8993(02)03476-5. PMID 12426044.</nowiki></ref>.
 
Была распрацавана эксперыментальная вакцына, якая дазваляла «''чысціць''» амілоідныя бляшкі ў першых выпрабаваннях на людзях, аднак яна не аказала ніякага значнага эфекту на дэменцыю<ref>Holmes C, Boche D, Wilkinson D, et al. Long-term Effects of Abeta42 Immunisation in Alzheimer's Disease: Follow-up of a Randomised, Placebo-controlled Phase I Trial. ''Lancet''<nowiki>. 2008;372(9634):216–23. doi:10.1016/S0140-6736(08)61075-2. PMID 18640458.</nowiki></ref>. Даследчыкі меркавалі, што пазабляшачныя алігамеры A<sub>β</sub> з'яўляюцца паталагічным субстратам для развіцця паталогіі. Гэтыя таксічныя [[алігамеры]], вядомыя таксама пад назвай амілоід-атрыманыя дыфундзіруючыя ліганды (ААДЛ), звязваюцца з паверхняй рэцэптара на нейроне і змяняюць структуру сінапса, парушаючы такім чынам нейранальную камунікацыю<ref>Lacor PN, Buniel MC, Furlow PW, et al. Aß Oligomer-Induced Aberrations in Synapse Composition, Shape, and Density Provide a Molecular Basis for Loss of Connectivity in Alzheimer's Disease. ''The Journal of Neuroscience''<nowiki>. 2007;27(4):796–807.doi:10.1523/JNEUROSCI.3501-06.2007. PMID 17251419.</nowiki></ref>. У ролі сігнальнай малекулы алігамеры A<sub>β</sub> нагадваюць па структуры [[прыёнавыя бялкі]], якія выклікаюць [[губчатая энцэфалапатыя буйнога рагатага быдла|губчатую энцэфалапатыю буйнога рагатага быдла]], а таксама [[хвароба Кройцфельта — Якаба|хваробу Кройцфельта — Якаба]] (аналагічнае чалавечае захворванне), прычым механізм [[нейрадэгенерацыя|нейрадэгенерацыі]] пры вышэй згаданых захворваннях нагадвае гэтакі пры хваробе Альцгеймера<ref>Laurén J, Gimbel DA, Nygaard HB, Gilbert JW, Strittmatter SM. Cellular Prion Protein Mediates Impairment of Synaptic Plasticity by Amyloid-β Oligomers. ''Nature''<nowiki>. 2009;457(7233):1128–32.doi:10.1038/nature07761. PMID 19242475.</nowiki></ref>.
=== Тау-гіпотэза ===
[[File:TANGLES HIGH.jpg|thumb|Падчас хваробы Альцгеймера змены ў тау-бялку вядуць да дэзінтэграцыі мікратубул у клетках галаўнога мозга.]]
Сутнасць тау-гіпотэзы ў тым, што парушэнні нармальнай структуры [[тау-бялок|тау-бялка]] могуць прывесці да развіцця каскада хваробы<ref>Mudher A, Lovestone S. Alzheimer's disease-do tauists and baptists finally shake hands?. ''Trends in Neurosciences''<nowiki>. 2002;25(1):22–26. doi:10.1016/S0166-2236(00)02031-2. PMID 11801334.</nowiki></ref>. У адпаведнасці з гэтай мадэллю, [[гіперфасфарыляцыя|гіперфасфарыліраваны]] тау пачынае групавацца ў пары з іншымі ніткамі тау. У выніку ўтвараюцца [[нейрафібрылярныя клубкі]] ўнутры целаў нервовых клетак<ref>Goedert M, Spillantini MG, Crowther RA. Tau Proteins and Neurofibrillary Degeneration. ''Brain Pathology (Zurich, Switzerland)''<nowiki>. 1991;1(4):279–86.doi:10.1111/j.1750-3639.1991.tb00671.x. PMID 1669718.</nowiki></ref>. Калі гэта адбываецца, [[мікратубулы]] дэзінтэгруюць, разбураючы структуры клетачнага [[цыташкілет|цыташкілета]]а, што прыводзіць да блоку транспартнай сістэмы [[нейрон|нейрона]]а<ref>Iqbal K, Alonso Adel C, Chen S, et al. Tau Pathology in Alzheimer Disease and Other Tauopathies. ''Biochimica Et Biophysica Acta''<nowiki>. 2005;1739(2–3):198–210.doi:10.1016/j.bbadis.2004.09.008. PMID 15615638.</nowiki></ref>. Спачатку гэта можа праявіцца ў парушэннях [[Біяхімія|біяхімічнай]] камунікацыі паміж нейронамі, а потым прывесці да смерці клетак<ref>Chun W, Johnson GV. The Role of Tau Phosphorylation and Cleavage in Neuronal Cell Death. ''Frontiers in Bioscience: A Journal and Virtual Library''<nowiki>. 2007;12:733–56. doi:10.2741/2097. PMID 17127334.</nowiki></ref>.
 
=== Іншыя гіпотэзы ===
Меркавалася, што [[вірус простага герпесу 1 тыпу]] грае прычынную ролю ў развіцці хваробы ў людзей, якія маюць ген АПАЕ<ref>Itzhaki RF, Wozniak MA. Herpes Simplex Virus Type 1 in Alzheimer's Disease: The Enemy Within. ''Journal of Alzheimer's Disease''<nowiki>. 2008 [Retrieved 5 February 2011];13(4):393–405. PMID 18487848.</nowiki></ref>.
 
Клетачны [[гамеастаз]] [[іон|іонных]]ных [[Медзь|медзі]], [[жалеза]] і [[цынк|цынку]]у парушаецца пры хваробе Альцгеймера, таму дагэтуль застаецца невядомым, ці з'яўляецца гэта прычанай змен у бялках або, наадварот, гэта наступства бялковых змен. Канцэнтрацыя іонаў залежыць (ці ўплывае) на тау, ПБА і АПАЕ<ref>Xu H, Finkelstein DI, Adlard PA. Interactions of metals and Apolipoprotein E in Alzheimer's disease.''Front Aging Neurosci.''<nowiki>. 12 June 2014;6:121.doi:10.3389/fnagi.2014.00121. PMID 24971061. "Although we still do not know if the metal ion dyshomeostasis present in AD is a cause or consequence of the disease, there is a growing body of evidence showing a direct correlation between metal ions and key AD-related key proteins."</nowiki></ref>. Некаторыя даследаванні паказалі сувязь павышанай рызыкі развіцця хваробы Альцгеймера з фактарамі навакольнага асяроддзя, як, напрыклад, празмернае пападанне ў арганізм [[Металы|металаў]], у прыватнасці [[Алюміній|алюмінію]]<ref>Shcherbatykh I, Carpenter DO. The Role of Metals in the Etiology of Alzheimer's Disease. ''Journal of Alzheimer's Disease''<nowiki>. 2007;11(2):191–205. PMID 17522444.</nowiki></ref>. Зрэшты, якасць некаторых з гэтых даследаванняў крытыкавалася<ref>Santibáñez M, Bolumar F, García AM. Occupational Risk Factors in Alzheimer's Disease: A Review Assessing the Quality of Published Epidemiological Studies. ''Occupational and Environmental Medicine''. 2007;64(11):723–732. doi:10.1136/oem.2006.028209.PMID 17525096.</ref><ref>Lidsky, TI (May 2014). "Is the Aluminum Hypothesis dead?". ''Journal of occupational and environmental medicine / American College of Occupational and Environmental Medicine'' '''56''' (5 Suppl): S73–9.PMID 24806729.</ref>, і іншыя даследаванні прыйшлі да высновы, што няма сувязі паміж фактарамі навакольнага асяроддзя і развіццём хваробы Альцгеймера<ref>Rondeau V. A Review of Epidemiologic Studies on Aluminum and Silica in Relation to Alzheimer's Disease and Associated Disorders. ''Reviews on Environmental Health''<nowiki>. 2002;17(2):107–21.doi:10.1515/REVEH.2002.17.2.107. PMID 12222737.</nowiki></ref>. Некаторыя даследчыкі зрабілі здагадку, што харчовая медзь можа граць прычынную ролю<ref>Brewer GJ. Copper excess, zinc deficiency, and cognition loss in Alzheimer's disease. ''BioFactors (Oxford, England)''<nowiki>. March 2012;38(2):107–113.doi:10.1002/biof.1005. PMID 22438177.</nowiki></ref>.
 
У той час, калі некаторыя даследаванні сцвярджаюць, што [[экстрэмальна нізкія частоты]] электрамагнітных палёў могуць павялічыць рызыку развіцця хваробы Альцгеймера<ref>Kheifets L, Bowman JD, Checkoway H, et al. Future needs of occupational epidemiology of extremely low frequency electric and magnetic fields: review and recommendations. ''Occupational and Environmental Medicine''<nowiki>. February 2009;66(2):72–80.doi:10.1136/oem.2007.037994. PMID 18805878.</nowiki></ref>, большасць навуковай супольнасці схіляецца да думак, што патрабуюцца далейшыя эпідэміялагічныя і лабараторныя даследаванні, каб праліць святло на гэту гіпотэзу<ref>Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks-SCENIHR. Health Effects of Exposure to EMF. January 2009 [Retrieved 27 April 2010]:4–5.</ref>. [[Тытунекурэнне|Курэнне]] з'яўляецца значным фактарам рызыкі хваробы Альцгеймера<ref>Cataldo JK, Prochaska JJ, Glantz SA. Cigarette smoking is a risk factor for Alzheimer's disease: An analysis controlling for tobacco industry affiliation.''Journal of Alzheimer's Disease''<nowiki>. 2010;19(2):465–80.doi:10.3233/JAD-2010-1240. PMID 20110594.</nowiki></ref>. [[Сістэмныя маркеры]] [[прыроджаны імунітэт|прыроджанага імунітэту]] з'яўляюцца фактарамі рызыкі позняй формы хваробы Альцгеймера<ref>Eikelenboom P, van Exel E, Hoozemans JJ, Veerhuis R, Rozemuller AJ, van Gool WA. Neuroinflammation – An Early Event in Both the History and Pathogenesis of Alzheimer's Disease. ''Neuro-Degenerative Diseases''<nowiki>. 2010;7(1–3):38–41.doi:10.1159/000283480. PMID 20160456.</nowiki></ref>.
 
Іншая гіпотэза звязвае хваробу з натуральным (праз старэнне) распадам [[міэлін|міэліну]]у ў галаўным мозгу. Жалеза, якое высвабаджаецца ў выніку старэння, магчыма, і выклікае далейшыя пашкоджанні. Гамеастатычныя працэсы рэпарацыі міэліну спрыяюць развіццю такіх бялковых назапашванняў, як бэта-амілоід і тау<ref>Bartzokis G. Alzheimer's Disease as Homeostatic Responses to Age-related Myelin Breakdown.''Neurobiology of Aging''<nowiki>. August 2011;32(8):1341–71.doi:10.1016/j.neurobiolaging.2009.08.007. PMID 19775776.</nowiki></ref><ref>Bartzokis G, Lu PH, Mintz J. Quantifying Age-Related Myelin Breakdown with MRI: Novel Therapeutic Targets for Preventing Cognitive Decline and Alzheimer's Disease. ''Journal of Alzheimer's Disease''<nowiki>. December 2004;6(6 Suppl):S53–9. PMID 15665415.</nowiki></ref><ref>Bartzokis G, Lu PH, Mintz J. Human Brain Myelination and Beta-amyloid Deposition in Alzheimer's Disease. ''Alzheimer's & Dementia''<nowiki>. April 2007;3(2):122–5. doi:10.1016/j.jalz.2007.01.019. PMID 18596894.</nowiki></ref>.
 
[[Акісляльны стрэс]] і парушэнні гамеастазу ў метабалізме біяметалаў могуць ўносіць значны ўклад у развіццё паталогіі<ref>Su B, Wang X, Nunomura A, et al. Oxidative Stress Signaling in Alzheimer's Disease. ''Current Alzheimer Research''<nowiki>. December 2008;5(6):525–32.doi:10.2174/156720508786898451. PMID 19075578.</nowiki></ref><ref>Kastenholz B, Garfin DE, Horst J, Nagel KA. Plant Metal Chaperones: A Novel Perspective in Dementia Therapy. ''Amyloid: The International Journal of Experimental and Clinical Investigation: The Official Journal of the International Society of Amyloidosis''. 2009;16(2):81–3. doi:10.1080/13506120902879392.PMID 20536399.</ref><ref>Pohanka M. Alzheimer´s Disease and Oxidative Stress: A Review. ''Current Medicinal Chemistry''<nowiki>. 2013;21(3):356–64.doi:10.2174/09298673113206660258. PMID 24059239.</nowiki></ref>. З гэтага пункту гледжання, [[антыаксіданты]] з нізкай малекулярнай масай, як, напрыклад, [[мелатанін]], будуць перспектыўнымі ў прафілактыцы і лячэнні<ref>Pohanka M (2011). "Alzheimer´s disease and related neurodegenerative disorders: implication and counteracting of melatonin". ''Journal of Applied Biomedicine'' '''9''': 185–196. doi:10.2478/v10136-011-0003-6.</ref>.
 
Хворыя на хваробу Альцгеймера людзі маюць страту 70 % клетак [[блакітная пляма|блакітнай плямы]], якія прадуцыруюць [[норадрэналін]] (дадатковы норадрэналін, бо яго як [[нейрамедыятар|нейрамедыятара]]а хапае), які лакальна дыфундзіруе з «''пухірочкаў''» у якасці эндагеннага супрацьзапаленчага агенту ў мікраасяроддзі вакол нейронаў, [[глія|гліяльных клетак]] і [[крывяносныя судзіны|крывяносных судзін]] у [[неакортэкс|неакортэксе]]е і [[гіпакамп|гіпакампе]]е<ref name=":0">Heneka MT, Nadrigny F, Regen T, et al (2010)."Locus ceruleus controls Alzheimer's disease pathology by modulating microglial functions through norepinephrine" (PDF). ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America'''''107''' (13): 6058–6063. doi:10.1073/pnas.0909586107.PMC 2851853. PMID 20231476.</ref>. Было высветлена, што норадрэналін стымулюе [[мікраглія|мікраглію]] мышэй спыняць A<sub>β</sub>-індуцыраваную прадукцыю [[цытакіны|цытакінаў]] і нават спрыяе [[фагацытоз|фагацытозу]]у самога A<sub>β</sub><ref name=":0" />. Гэта сведчыць аб тым, што дэгенерацыя блакітнай плямы можа быць прычынай павышанага назапашвання A<sub>β</sub> падчас хваробы Альцгеймера ў галаўным мозгу<ref name=":0" />.
 
Існуюць доказы (зрэшты, якія маюць не найвышэйшую ступень верагоднасці), што дыханне забруджаным паветрам можа быць вырашальным фактарам развіцця хваробы Альцгеймера<ref>Moulton PV, Yang W. Air Pollution, Oxidative Stress, and Alzheimer's Disease. ''Journal of Environmental and Public Health''<nowiki>. 2012;2012:472751.doi:10.1155/2012/472751. PMID 22523504.</nowiki></ref>.
[[File:Amyloid-plaque formation-big.jpg|thumb|Ферменты разразаюць папярэднік бэта-амілоіду на ўчасткі, адзін з якіх іграе ключавую ролю ў фарміраванні сенільных бляшак пры хваробе Альцгеймера.]]
 
Было заўважана, што хвароба Альцгеймера заўжды суправаджаецца [[пратэінпатыя|пратэінпатыяй]]й — назапашваннем у тканках мозга ненармальна згорнутых бялкоў — бэта-амілоіду і тау-бялка<ref>Hashimoto M, Rockenstein E, Crews L, Masliah E (2003). «Role of protein aggregation in mitochondrial dysfunction and neurodegeneration in Alzheimer's and Parkinson's diseases». ''Neuromolecular Med.'' '''4'''<nowiki> (1–2): 21–36. DOI:10.1385/NMM:4:1-2:21. PMID 14528050.</nowiki></ref>. Бляшкі ўтвараюцца з малых пептыдаў даўжынёй у 39-43 [[Амінакіслоты|амінакіслаты]], якія называюцца бэта-амілоідам. Бэта-амілоід з'яўляецца фрагментам больш буйнога бялка — папярэдніка бэта-амілоіду. Гэты трансмембранны бялок іграе важную ролю ў росце нейрона, яго выжыванні і аднаўленні пасля пашкоджанняў<ref>Priller C, Bauer T, Mitteregger G, Krebs B, Kretzschmar HA, Herms J (July 2006). «Synapse formation and function is modulated by the amyloid precursor protein». ''J. Neurosci.'' '''26'''<nowiki> (27): 7212–21.DOI:10.1523/JNEUROSCI.1450-06.2006. PMID 16822978.</nowiki></ref><ref>Turner PR, O'Connor K, Tate WP, Abraham WC (May 2003). «Roles of amyloid precursor protein and its fragments in regulating neural activity, plasticity and memory». ''Prog. Neurobiol.'' '''70'''<nowiki> (1): 1–32. PMID 12927332.</nowiki></ref>. Падчас хваробы Альцгеймера па невядомых дагэтуль прычынах ПБА падвяргаецца [[пратэоліз|пратэолізу]]у — раздзяляецца на пептыды пад уздзеяннем ферментаў<ref>Hooper NM (April 2005). «Roles of proteolysis and lipid rafts in the processing of the amyloid precursor protein and prion protein». ''Biochem. Soc. Trans.'' '''33'''<nowiki> (Pt 2): 335–8. DOI:10.1042/BST0330335. PMID 15787600.</nowiki></ref>. Бэта-амілоідныя ніці, якія ўтвараюцца адным з пептыдаў, зліпаюцца ў міжклетачнай прасторы ў шчыльныя ўтварэнні, якія прынята называць сенільнымі бляшкамі<ref>Ohnishi S, Takano K (March 2004). «Amyloid fibrils from the viewpoint of protein folding». ''Cell. Mol. Life Sci.'''''61''' (5): 511–24. DOI:10.1007/s00018-003-3264-8.PMID 15004691.</ref>.
 
Ненармальная агрэгацыя тау-бялка была апісана вышэй ў раздзеле «<nowiki>''Этыялогія''», падраздзеле «''Тау-гіпотэза''</nowiki>».
|doi=10.1016/j.jalz.2008.05.259
|volume=4
}}</ref> і антыгістаміну [[дымебон|дымебону]]у<ref name="pmid18640457">{{cite journal
|author=Doody RS, Gavrilova SI, Sano M, ''et al''
|title=Effect of dimebon on cognition, activities of daily living, behaviour, and global function in patients with mild-to-moderate Alzheimer's disease: a randomised, double-blind, placebo-controlled study
Каб забяспечыць вучоным з розных краін магчымасць абменьвацца ідэямі і гіпотэзамі, а таксама даць магчымасць усім зацікаўленым атрымаць звесткі аб найноўшых навуковых даследаваннях, быў створаны анлайн-праект «''[[Alzheimer Research Forum]]''».
 
У [[кастрычнік|кастрычніку]]у [[2000]] г. вучонымі са [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскага ўніверсітэта]] быў запушчаны праект [[размеркаваныя вылічэнні|размеркаваных вылічэнняў]] «''[[Folding@home]]''» для камп'ютарнага мадэлявання [[фолдынг бялку|згортвання (фолдынгу)]] малекул бялкоў і выяўлення прычын узнікнення хвароб, якія выклікаюцца дэфектнымі бялкамі: Альцгеймера, [[Хвароба Паркінсона|Паркінсона]] і іншых.
 
== Клінічная карціна ==
Першыя сімптомы хваробы часта блытаюць з праявамі [[старэнне|старэння]] або рэакцыяй на [[стрэс]]<ref name="pmid17222085"/>. Найбольш раннія кагнітыўныя цяжкасці выяўляюцца ў некаторых людзей пры дэталёвым нейракагнітыўным тэсціраванні за 8 гадоў да пастаноўкі дыягназу<ref>Preclinical: *{{cite journal |author=Linn RT, Wolf PA, Bachman DL, ''et al'' |title=The 'preclinical phase' of probable Alzheimer's disease. A 13-year prospective study of the Framingham cohort |journal=Arch. Neurol. |volume=52 |issue=5 |pages=485–90 |year=1995 |month=May |pmid=7733843 |accessdate=2008-08-04 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Saxton J, Lopez OL, Ratcliff G, ''et al'' |title=Preclinical Alzheimer disease: neuropsychological test performance 1.5 to 8 years prior to onset |journal=Neurology
|volume=63 |issue=12 |pages=2341–7 |year=2004 |month=December |pmid=15623697 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Twamley EW, Ropacki SA, Bondi MW |title=Neuropsychological and neuroimaging changes in preclinical Alzheimer's disease |journal=J Int Neuropsychol Soc |volume=12 |issue=5 |pages=707–35 |year=2006 |month=September |pmid=16961952 |pmc=1621044 |doi=10.1017/S1355617706060863 }}</ref>. Гэтыя першапачатковыя сімптомы могуць адбівацца на выкананні не самых цяжкіх штодзённых задач<ref name="pmid16513677">{{cite journal |author=Perneczky R, Pohl C, Sorg C, Hartmann J, Komossa K, Alexopoulos P, Wagenpfeil S, Kurz A |title=Complex activities of daily living in mild cognitive impairment: conceptual and diagnostic issues |journal=Age Ageing |volume=35 |issue=3 |pages=240–245 |year=2006 |pmid=16513677 |doi=10.1093/ageing/afj054 }}</ref>. Найбольш заўважны [[разлады памяці|разлад памяці]], які выяўляецца ў цяжкасці пры спробе ўспомніць нядаўна завучаныя факты і ў няздольнасці засвоіць новую інфармацыю<ref name="pmid12603249">{{cite journal |author=Arnáiz E, Almkvist O |title=Neuropsychological features of mild cognitive impairment and preclinical Alzheimer's disease |journal=Acta Neurol. Scand., Suppl. |volume=179 |pages=34–41 |year=2003 |pmid=12603249 |doi=10.1034/j.1600-0404.107.s179.7.x |accessdate=2008-06-12 }}</ref><ref name="pmid15785034">{{cite journal |author=Kazui H, Matsuda A, Hirono N, ''et al'' |title=Everyday memory impairment of patients with mild cognitive impairment |journal=Dement Geriatr Cogn Disord |volume=19 |issue=5–6 |pages=331–7 |year=2005 |pmid=15785034 |doi=10.1159/000084559 |url=http://content.karger.com/produktedb/produkte.asp?typ=fulltext&file=DEM20050195_6331 |accessdate=2008-06-12
}}</ref>. Малазаўважныя праблемы выканаўчых функцый: [[засяроджанасць|засяроджанасці]], [[планаванне|планавання]], [[кагнітыўная гнуткасць|кагнітыўнай гнуткасці]] і [[абстрактнае мысленне|абстрактнага мыслення]] або парушэнне [[семантычная памяць|семантычнай памяці]] (памяць аб значэнні слоў, аб узаемаадносінах [[Канцэпцыя|канцэпцый]]) — таксама могуць быць сімптомам ранніх стадый хваробы Альцгеймера<ref name="pmid15703322">{{cite journal |author=Rapp MA, Reischies FM |title=Attention and executive control predict Alzheimer disease in late life: results from the Berlin Aging Study (BASE) |journal=American Journal of Geriatric Psychiatry |volume=13 |issue=2 |pages=134–141 |year=2005 |pmid=15703322 |doi=10.1176/appi.ajgp.13.2.134 }}</ref><ref name="pmid12754679"> {{cite journal |author=Spaan PE, Raaijmakers JG, Jonker C |title=Alzheimer's disease versus normal ageing: a review of the efficiency of clinical and experimental memory measures |journal=Journal of Clinical Experimental Neuropsychology |volume=25 |issue=2 |pages=216–233 |year=2003 |pmid=12754679 }}</ref>. На гэтай стадыі можа адзначацца [[апатыя]], якая застаецца самым устойлівым нейрапсіхіятрычным сімптомам на працягу ўсяго захворвання<ref name="pmid15956265">{{cite journal |author=Craig D, Mirakhur A, Hart DJ, McIlroy SP, Passmore AP |title=A cross-sectional study of neuropsychiatric symptoms in 435 patients with Alzheimer's disease |journal=American Journal of Geriatric Psychiatry |volume=13 |issue=6 |pages=460–468 |year=2005 |pmid=15956265 |doi=10.1176/appi.ajgp.13.6.460}}</ref><ref name="pmid16567037">{{cite journal |author=Robert PH, Berr C, Volteau M, Bertogliati C, Benoit M, Sarazin M, Legrain S, Dubois B |title=Apathy in patients with mild cognitive impairment and the risk of developing dementia of Alzheimer's disease: a one-year follow-up study |journal=Clin Neurol Neurosurg |volume=108 |issue=8 |pages=733–736 |year=2006 |pmid=16567037 |doi=10.1016/j.clineuro.2006.02.003}}</ref><ref name="pmid17485646"> {{cite journal |author=Palmer K, Berger AK, Monastero R, Winblad B, Bäckman L, Fratiglioni L |title=Predictors of progression from mild cognitive impairment to Alzheimer disease |journal=Neurology |volume=68 |issue=19 |pages=1596–1602 |year=2007 |pmid=17485646 |doi=10.1212/01.wnl.0000260968.92345.3f}}</ref>. Таксама прэклінічную стадыю называюць, у залежнасці ад перакладу рознымі аўтарамі тэрміна «''mild cognitive impairment''» (MCI)<ref name="pmid17408315"> {{cite journal |author=Small BJ, Gagnon E, Robinson B |title=Early identification of cognitive deficits: preclinical Alzheimer's disease and mild cognitive impairment |journal=Geriatrics |volume=62 |issue=4 |pages=19–23 |year=2007 |month=April |pmid=17408315 }}</ref>, «''мяккім кагнітыўным зніжэннем''»<ref name="ru1">{{cite book
|author=Гаврилова С.И. |title=Фармакотерапия болезни Альцгеймера |publisher=Пульс
|location=Москва |year=2003 |pages=320 |isbn=5-93486-042-9 |oclc= }}{{ru icon}}</ref> або «''умераным кагнітыўным парушэннем''»<ref name="ru2">{{cite book |author = Захаров В.В., Яхно Н.Н.|title = Когнитивные расстройства в пожилом и старческом возрасте|publisher = Методическое пособие для врачей|location = Москва|year = 2005|pages = 71|isbn = |oclc = }}{{ru icon}}</ref>, але вядуцца спрэчкі аб тым, ці варта выкарыстоўваць апошнюю назву для пазначэння першай стадыі хваробы Альцгеймера або вылучыць у асобную дыягнастычную адзінку<ref name="pmid17279076">{{cite journal |author=Petersen RC |title=The current status of mild cognitive impairment—what do we tell our patients? |journal=[[Nat Clin Pract Neurol]] |volume=3 |issue=2 |pages=60–1 |year=2007 |month=February |pmid=17279076 |doi=10.1038/ncpneuro0402}}</ref>.
 
=== Ранняя дэменцыя ===
Прагрэсіруючае зніжэнне памяці і [[агнозія]] пры хваробе Альцгеймера рана ці позна вядуць да пацверджання дыягназу. У невялікай колькасці пацыентаў пры гэтым на першы план выступаюць не разлады памяці, а парушэнні мовы, выканаўчых функцый, успрымання або рухальныя разлады ([[апраксія]])<ref name="pmid10653284"> {{cite journal |author=Förstl H, Kurz A |title=Clinical features of Alzheimer's disease |journal=European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience |volume=249 |issue=6 |pages=288–290 |year=1999 |pmid=10653284 }}</ref>. Хвароба па-рознаму адбіваецца на розных аспектах памяці. Старыя ўспаміны аб уласным жыцці ([[эпізадычная памяць]]), даўно завучаныя факты ([[семантычная памяць]]), [[імпліцытная памяць]] (несвядомая «''памяць цела''» аб парадку дзеянняў, напрыклад, аб тым, як выкарыстоўваць сталовыя прылады) у меншай ступені пашкоджваюцца ад разладу ў параўнанні з новымі фактамі або ўспамінамі<ref name="pmid1300219"> {{cite journal |author=Carlesimo GA, Oscar-Berman M |title=Memory deficits in Alzheimer's patients: a comprehensive review |journal=Neuropsychol Rev |volume=3 |issue=2 |pages=119–69 |year=1992 |month=June |pmid=1300219 }}</ref><ref name="pmid8821346"> {{cite journal |author=Jelicic M, Bonebakker AE, Bonke B |title=Implicit memory performance of patients with Alzheimer's disease: a brief review |journal=International Psychogeriatrics |volume=7 |issue=3 |pages=385–392 |year=1995 |pmid=8821346 | doi = 10.1017/S1041610295002134 }}</ref>. [[Афазія]] пераважна характарызуецца збядненнем слоўнікавага запасу і зніжэннем бегласці мовы, што зніжае здольнасць да вуснага і пісьмовага выказвання думак. На гэтай стадыі хваробы чалавек звычайна здольны адэкватна апераваць простымі паняццямі падчас вусных зносін<ref name="pmid7967534">{{cite journal |author=Frank EM |title=Effect of Alzheimer's disease on communication function |journal=J S C Med Assoc |volume=90 |issue=9 |pages=417–23 |year=1994 |month=September |pmid=7967534 }}</ref><ref name="pmid12402233">{{cite journal |author=Becker JT, Overman AA |title=[The semantic memory deficit in Alzheimer's disease] |language=Spanish; Castilian |journal=Rev Neurol |volume=35 |issue=8 |pages=777–83 |year=2002 |pmid=12402233 }}</ref><ref name="pmid7617154">{{cite journal |author=Hodges JR, Patterson K |title=Is semantic memory consistently impaired early in the course of Alzheimer's disease? Neuroanatomical and diagnostic implications |journal=Neuropsychologia |volume=33 |issue=4 |pages=441–59 |year=1995 |month=April |pmid=7617154 }}</ref>. Пры [[Малюнак|маляванні]], [[Пісьмо|пісьме]], апрананні [[Адзенне|адзення]] і іншых задачах з выкарыстаннем тонкай [[Маторыка|маторыкі]] чалавек можа падавацца нялоўкім з прычыны пэўных праблем з [[каардынацыя рухаў|каардынацыяй]] і планаваннем рухаў<ref name="pmid8124945">{{cite journal |author=Benke T |title=Two forms of apraxia in Alzheimer's disease |journal=Cortex |volume=29 |issue=4 |pages=715–25 |year=1993
|month=December |pmid=8124945 }}</ref>. З цягам часу чалавек часта яшчэ здольны выконваць многія задачы незалежна, аднак яму можа быць патрэбная дапамога або догляд пры спробах правесці маніпуляцыі, якія патрабуюць асаблівых кагнітыўных высілкаў<ref name="pmid10653284"/>.
 
=== Умераная дэменцыя ===
Здольнасць да незалежных дзеянняў зніжаецца з прычыны прагрэсіравання хваробы і пагаршэння стану пацыента<ref name="pmid10653284" />. Разлады мовы становяцца відавочнымі, бо са стратай доступу да слоўнікавага запасу чалавек усё часцей падбірае няслушныя словы на замену забытым ([[парафразія]]). Таксама ідзе страта навыкаў [[чытанне|чытання]] і [[Пісьмо|пісьма]]<ref name="pmid7967534"/><ref name="pmid15121235"> {{cite journal |author=Forbes KE, Shanks MF, Venneri A |title=The evolution of dysgraphia in Alzheimer's disease |journal=Brain Res. Bull. |volume=63 |issue=1 |pages=19–24 |year=2004 |month=March |pmid=15121235 |doi=10.1016/j.brainresbull.2003.11.005 }}</ref>. З часам усё болей парушаецца каардынацыя пры выкананні складаных паслядоўнасцей рухаў, што зніжае здольнасць чалавека спраўляцца з большасцю штодзённых задач<ref name="pmid16209425"> {{cite journal |author=Galasko D, Schmitt F, Thomas R, Jin S, Bennett D |title=Detailed assessment of activities of daily living in moderate to severe Alzheimer's disease |journal=Journal of the International Neuropsychology Society |volume=11 |issue=4 |pages=446–453 |year=2005 |pmid=16209425 }}</ref>. На гэтым этапе ўзмацняюцца праблемы з памяццю, хворы можа не пазнаваць блізкіх [[сваякі|сваякоў]]<ref name="pmid1737981"> {{cite journal |author=Galasko D, Schmitt F, Thomas R, Jin S, Bennett D |title=Detailed assessment of activities of daily living in moderate to severe Alzheimer's disease |journal=J Int Neuropsychol Soc |volume=11 |issue=4 |pages=446–53 |year=2005
|month=July |pmid=16209425 }}</ref>. Колішняя некранутая доўгачасовая памяць таксама парушаецца<ref name="pmid15288331">{{cite journal |author=Sartori G, Snitz BE, Sorcinelli L, Daum I |title=Remote memory in advanced Alzheimer's disease |journal=Arch Clin Neuropsychol |volume=19 |issue=6 |pages=779–89 |year=2004 |month=September |pmid=15288331 |doi=10.1016/j.acn.2003.09.007 }}</ref> і адхіленні ў паводзінах становяцца больш заўважнымі. Звычайнымі з'яўляюцца такія нейрапсіхіятрычныя праявы, як [[бадзяжніцтва]], вячэрняе абвастрэнне ([[Англійская мова|англ.]] ''sundowning'')<ref>{{cite journal |author=Volicer L, Harper DG, Manning BC, Goldstein R, Satlin A |title=Sundowning and circadian rhythms in Alzheimer's disease |journal=Am J Psychiatry |volume=158 |issue=5 |pages=704–11 |year=2001 |month=May |pmid=11329390 |url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/158/5/704 |accessdate=2008-08-27 }}</ref>, [[раздражняльнасць]] і [[эмацыянальная лабільнасць]], якая выяўляееца ў [[плач|плачы]]ы, спантаннай [[агрэсія|агрэсіі]], у супраціўленні дапамозе і догляду. Сіндром несапраўднай ідэнтыфікацыі і іншыя сімптомы [[Трызненне|трызнення]] развіваюцца прыкладна ў 30 % пацыентаў<ref name="pmid15956265"/><ref>Neuropsychiatric symptoms: *{{cite journal |author=Scarmeas N, Brandt J, Blacker D, ''et al'' |title=Disruptive behavior as a predictor in Alzheimer disease |journal=Arch. Neurol. |volume=64 |issue=12 |pages=1755–61 |year=2007 |month=December |pmid=18071039 |doi=10.1001/archneur.64.12.1755}}</ref><ref>{{cite journal |author=Tatsch MF, Bottino CM, Azevedo D, ''et al'' |title=Neuropsychiatric symptoms in Alzheimer disease and cognitively impaired, nondemented elderly from a community-based sample in Brazil: prevalence and relationship with dementia severity |journal=Am J Geriatr Psychiatry |volume=14 |issue=5 |pages=438–45 |year=2006 |month=May |pmid=16670248 |doi=10.1097/01.JGP.0000218218.47279.db }}</ref><ref>{{cite journal |author=Volicer L, Bass EA, Luther SL |title=Agitation and resistiveness to care are two separate behavioral syndromes of dementia |journal=J Am Med Dir Assoc |volume=8 |issue=8 |pages=527–32 |year=2007 |month=October
|pmid=17931577 |doi=10.1016/j.jamda.2007.05.005 }}</ref>. Можа развіцца [[нетрыманне мачы]]<ref name="pmid11442300">{{cite journal |author=Honig LS, Mayeux R |title=Natural history of Alzheimer's disease |journal=Aging (Milano) |volume=13 |issue=3 |pages=171–82 |year=2001 |month=June |pmid=11442300 }}</ref>. У сваякоў хворага і асоб, якія яго даглядаюць, гэтыя сімптомы выклікаюць стрэс, які можа быць зменшаны перамяшчэннем пацыента з-пад хатняга догляду ў [[стацыянар|стацыянарную ўстанову]]<ref name="pmid10653284" /><ref name="pmid7806732">{{cite journal |author=Gold DP, Reis MF, Markiewicz D, Andres D |title=When home caregiving ends: a longitudinal study of outcomes for caregivers of relatives with dementia |journal=J Am Geriatr Soc |volume=43
|issue=1 |pages=10–6 |year=1995 |month=January |pmid=7806732 }}</ref>.
 
=== Цяжкая дэменцыя ===
На апошняй стадыі хваробы Альцгеймера пацыент цалкам залежыць ад старонняй дапамогі. Валоданне мовай скарачаецца да выкарыстання адзінкавых фраз і нават асобных слоў, і ў выніку мова цалкам губляецца<ref name="pmid7967534"/>. Нягледзячы на страту вербальных навыкаў, пацыенты часта здольныя разумець і адказваць узаемнасцю на эмацыянальныя звароты да іх<ref name="pmid14685735">{{cite journal |author=Bär M, Kruse A, Re S |title=[Situations of emotional significance in residents suffering from dementia] |language=German |journal=Z Gerontol Geriatr |volume=36 |issue=6 |pages=454–62 |year=2003 |month=December |pmid=14685735 |doi=10.1007/s00391-003-0191-0 }}</ref>. Хаця на гэтым этапе ўсё яшчэ могуць быць праявы агрэсіі, значна часцей стан хворага характарызуецца [[апатыя|апатыяй]]й і [[знясіленне|знясіленнем]]м<ref name="pmid10653284" />, і з пэўнага моманту ён не ў стане ажыццявіць нават самыя простыя дзеянні без чужой дапамогі. Хворы губляе [[Мускулы|цягліцавую]] масу, перасоўваецца з цяжкасцямі і на пэўным этапе ўжо не можа пакінуць [[ложак]]<ref name="pmid7775724">{{cite journal |author=Souren LE, Franssen EH, Reisberg B |title=Contractures and loss of function in patients with Alzheimer's disease |journal=J Am Geriatr Soc |volume=43 |issue=6 |pages=650–5 |year=1995 |month=June |pmid=7775724 }}</ref>, а потым і самастойна харчавацца<ref name="pmid12675103">{{cite journal |author=Berkhout AM, Cools HJ, van Houwelingen HC |title=The relationship between difficulties in feeding oneself and loss of weight in nursing-home patients with dementia |journal=Age Ageing |volume=27 |issue=5 |pages=637–41 |year=1998 |month=September |pmid=12675103 }}</ref>. [[Смерць]] звычайна надыходзіць праз староннія фактары, як, напрыклад, [[пнеўманія]] ці [[Тромбаэмбалія лёгачнай артэрыі|ТЭЛА]], а не праз саму хваробу Альцгеймера<ref name="pmid11490146">{{cite journal |author=Wada H, Nakajoh K, Satoh-Nakagawa T, ''et al''
|title=Risk factors of aspiration pneumonia in Alzheimer's disease patients |journal=Gerontology
|volume=47 |issue=5 |pages=271–6 |year=2001 |pmid=11490146 }}</ref><ref name="pmid10369823">{{cite journal |author=Gambassi G, Landi F, Lapane KL, Sgadari A, Mor V, Bernabei R |title=Predictors of mortality in patients with Alzheimer's disease living in nursing homes |journal=J. Neurol. Neurosurg. Psychiatr. |volume=67 |issue=1 |pages=59–65 |year=1999 |month=July |pmid=10369823 |pmc=1736445 }}</ref>.
== Дыягностыка і дыферэнцыяльны дыягназ ==
[[File:PET Alzheimer.jpg|thumb|ПЭТ-сканіраванне мозга пры хваробе Альцгеймера дэманструе згасанне актыўнасці ў скроневых долях.]]
Клінічны дыягназ хваробы Альцгеймера звычайна грунтуецца на [[анамнез|анамнезе]]е жыцця, спадчынным анамнезе, пры гэтым улічваюцца характэрныя неўралагічныя і нейрапсіхалагічныя прыкметы і выключаюцца альтэрнатыўныя дыягназы<ref>Mendez MF (2006). «The accurate diagnosis of early-onset dementia». ''International Journal of Psychiatry Medicine'' '''36'''<nowiki> (4): 401–412. PMID 17407994.</nowiki></ref><ref>Klafki HW, Staufenbiel M, Kornhuber J, Wiltfang J (November 2006). «Therapeutic approaches to Alzheimer's disease». ''Brain'' '''129'''<nowiki> (Pt 11): 2840–55.DOI:10.1093/brain/awl280. PMID 17018549.</nowiki></ref>. Каб адрозніць хваробу ад іншых паталогій і разнавіднасцей дэменцыі, могуць быць выкарыстаны складаныя метады медыцынскай візуалізацыі — [[камп'ютарная тамаграфія]], [[магнітна-рэзанансная тамаграфія]], [[аднафатонная эмісійная камп'ютарная тамаграфія]] або [[пазітронна-эмісійная тамаграфія]]<ref> {{cite web
| url = http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG042quickrefguide.pdf
| format = PDF
 
=== Фармакатэрапія ===
[[Файл:Donepezil 1EVE.png‎|thumb|Трохмерная структура [[данепезіл|данепезілу]]у — [[інгібітар ацэтылхалінэстэразы|інгібітару ацэтылхалінэстэразы]], які выкарыстоўваецца для сімптаматычнай тэрапіі.]]
[[Файл:Memantine.svg|thumb|Upright|Малекулярная структура [[меманцін|меманціну]]у — сродку, які быў адобраныухвалены да ўжывання пры хваробе Альцгеймера.]]
 
Рэгулюючымі агенцтвамі, такімі як [[FDA]] і [[EMEA]], зараз адобраныяухваленыя 4 прэпараты для тэрапіі кагнітыўных парушэнняў пры хваробе Альцгеймера — 3 [[інгібітар|інгібітары]]ы [[Ацэтылхалінэстэраза|халінэстэразы]] і [[меманцін]] ([[NMDA-антаганіст]]). Пры гэтым няма такіх лекаў, сярод дзеянняў якіх было бы пазначана запавольванне або спыненне развіцця хваробы Альцгеймера.
 
Вядомай прыкметай хваробы Альцгеймера з'яўляецца паніжэнне актыўнасці халінергічных нейронаў<ref>Geula C, Mesulam MM (1995). «Cholinesterases and the pathology of Alzheimer disease». ''Alzheimer Dis Assoc Disord'' '''9 Suppl 2'''<nowiki>: 23–28. PMID 8534419.</nowiki></ref>. Інгібітары халінэстэразы зніжаюць хуткасць разбурэння [[ацэтылхалін|ацэтылхаліну]]у (ACh), павышаючы яго канцэнтрацыю ў мозгу і кампенсуючы страту ACh, якая, у сваю чаргу, выклікаецца стратай халінергічных нейронаў<ref>Stahl SM (2000). «The new cholinesterase inhibitors for Alzheimer's disease, Part 2: illustrating their mechanisms of action». ''J Clin Psychiatry'' '''61'''<nowiki> (11): 813–814. PMID 11105732.</nowiki></ref>. Па стане на [[2008]] год, урачамі выкарыстоўваліся такія ACh-інгібітары, як [[данепезіл]]<ref>{{cite web
| url = http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/medmaster/a697032.html
| title = Donepezil
| separator =
| postscript =
}}</ref> і [[пластыр|пластыру]]у<ref>{{cite web
| url = http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/medmaster/a607078.html
| title = Rivastigmine Transdermal
| separator =
| postscript =
}}</ref>). Ёсць сведчанні эфектыўнасці гэтых прэпаратаў на пачатковай і ўмеранай стадыях<ref>Birks J (2006). «Cholinesterase inhibitors for Alzheimer's disease». ''Cochrane Database Syst Rev''<nowiki> (1): CD005593. DOI:10.1002/14651858.CD005593. PMID 16437532.</nowiki></ref>, а таксама некаторыя падставы для ўжывання іх на позняй стадыі. Толькі данепезіл адобраныухвалены да ўжывання пры надыходзе цяжкай дэменцыі<ref>Birks J, Harvey RJ (2006). «Donepezil for dementia due to Alzheimer's disease». ''Cochrane Database Syst Rev''<nowiki> (1): CD001190.DOI:10.1002/14651858.CD001190.pub2. PMID 16437430.</nowiki></ref>. Выкарыстанне гэтых прэпаратаў пры мяккім кагнітыўным парушэнні не запаволіла надыходу хваробы Альцгеймера<ref>Raschetti R, Albanese E, Vanacore N, Maggini M (2007). «Cholinesterase inhibitors in mild cognitive impairment: a systematic review of randomised trials».''PLoS Med'' '''4'''<nowiki> (11): e338.DOI:10.1371/journal.pmed.0040338. PMID 18044984.</nowiki></ref>. Сярод пабочных эфектаў прэпаратаў самымі распаўсюджанымі з'яўляюцца пачуццё [[нудзь|нудзі]] і [[ваніты]], якія звязаныя з лішкам халінергічнай актыўнасці; яны ўзнікаюць у 1 % — 10 % пацыентаў і могуць быць слаба- або ўмеранавыказанымі. Радзей сустракаюцца спазмы цягліц, [[брадыкардыя]], зніжэнне [[апетыт|апетыту]]у, страта вагі, павелічэнне кіслотнасці [[страўнікавы сок|страўнікавага соку]]<ref>{{cite web
| url = http://www.aricept.com/images/AriceptComboFullPINovember02006.pdf
| form = pdf
| archiveurl = http://www.webcitation.org/61Czcjnxo
| archivedate = 2011-08-25
}}</ref>, які першапачаткова ўжываўся для лячэння грыпу, інгібіруе актывацыю глутаматных [[NMDA-рэцэптар|NMDA-рэцэптараў]]аў<ref name="pmid16424917" />. Паказана ўмераная эфектыўнасць меманціну пры хваробе Альцгеймера ўмеранай і моцнай цяжкасці, але невядома, як ён дзейнічае на ранняй стадыі<ref name="pmid15495043">{{cite journal
|author=Areosa Sastre A, McShane R, Sherriff F
|title=Memantine for dementia
| archiveurl = http://www.webcitation.org/61CzdBhOv
| archivedate = 2011-08-25
}}<!-- also available at http://web.archive.org/web/*/http://www.frx.com/pi/namenda_pi.pdf --></ref>. У камбінацыі з [[данепезіл|данепезілам]]ам меманцін дэманструе «''статыстычна значную, але клінічна ледзьве заўважную эфектыўнасць''» у дзеянні на кагнітыўныя паказчыкі<ref name="pmid18316756">{{cite journal
|author=Raina P, Santaguida P, Ismaila A, ''et al''
|title=Effectiveness of cholinesterase inhibitors and memantine for treating dementia: evidence review for a clinical practice guideline
|pmid=17096455
|doi=10.1002/gps.1643
}}</ref>.
 
Умяшанні, якія закранаюць эмацыянальную сферу, уключаюць у сябе тэрапію ўспамінамі ([[Англійская мова|англ.]]: ''reminiscence therapy, RT''), валідацыйную тэрапію, падтрымліваючую псіхатэрапію, сенсорную інтэграцыю («''[[снузелен]]''») і «''сімуляцыю прысутнасці''» ([[Англійская мова|англ.]]: ''simulated presence therapy, SPT''). Падтрымліваючая псіхатэрапія амаль не даследавалася навуковымі метадамі, але некаторыя клінічныя супрацоўнікі лічаць, што яна дае карысць пра спробе дапамагчы лёгка хворым пацыентам адаптавацца да захворвання<ref name="pracGuideAPA"/>. Пры тэрапіі ўспамінамі (RT) пацыенты абмяркоўваюць перажытыя імі падзеі сам насам з тэрапеўтам [[групавая псіхатэрапія|або ў групе]], часта з выкарыстаннем фатаграфій, прадметаў хатняга ўжытку, старых музыкальных і архіўных аўдыёзапісаў і іншых знаёмых прадметаў з мінулага. Хаця колькасць якасных даследаванняў эфектыўнасці RT невялікая, магчымае станоўчае ўздзеянне гэтага метаду на мысленне і настрой пацыента<ref name="pmid15846613">{{cite journal
|pmid=12519587
|doi=10.1002/14651858.CD003152
}}</ref>.
 
Арыентаванне ў рэальнасці, кагнітыўная перападрыхтоўка і іншыя кагнітыўна-арыентаваныя метады тэрапіі ўжываюцца з мэтай знізіць кагнітыўны дэфіцыт. Арыентаванне ў рэальнасці заключаецца ў прадстаўленні інфармацыі аб часе, месцазнаходжанні і асобе пацыента для таго, каб палегчыць усведамленне ім асяроддзя і ўласнага месца ў ім. У сваю чаргу, кагнітыўная перападрыхтоўка праводзіцца для паляпшэння парушаных здольнасцей хворага, якому даюць задачы, якія патрабуюць разумовага напружання. Адзначана некаторае паляпшэнне кагнітыўных магчымасцей пры выкарыстанні як першага, гэтак і другога метаду<ref name="pmid17636652">{{cite journal
|pmid=12948999
|doi=10.1192/bjp.183.3.248
}}</ref>, аднак у некаторых даследаваннях гэты эфект з цягам часу знікаў і былі адзначаны негатыўныя праявы, напрыклад, расчараванне пацыентаў<ref name="pracGuideAPA"/>.
 
Стымулюючыя метады тэрапіі ўключаюць [[арт-тэрапія|арт-тэрапію]], [[музыкатэрапія|музыкатэрапію]], а таксама разнавіднасці тэрапіі, пры якіх пацыенты маюць зносіны з жывёламі, займаюцца фізічнымі практыкаваннямі і любой іншай агульнаўзмацняючай актыўнасцю. Стымуляцыя, па дадзеных даследаванняў, ва ўмеранай ступені ўплывае на паводзіны і настрой і ў меншай ступені на ўзровень функцыянавання. Так ці інакш, такая тэрапія праводзіцца пераважна для паляпшэння штодзённага жыцця пацыентаў<ref name="pracGuideAPA"/>.
=== Клопат і догляд ===
Клопат і догляд пацыента вельмі важныя праз невылечнасць і [[дэгенерацыя|дэгенератыўны]] характар хваробы. Ролю даглядчыка часта бярэ на сябе муж (або жонка) ці блізкі сваяк<ref name="metlife.com">{{cite web|title=The MetLife study of Alzheimer’s disease: The caregiving experience|month=August|year=2006|url=http://www.metlife.com/PSAssets/14050063731156260663V1FAlzheimerCaregivingExperience.pdf|publisher=MetLife Mature Market Institute|format=PDF|accessdate=2008-02-12|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CzeQxhb|archivedate=2011-08-25}}</ref>. Такі цяжар моцна адбіваецца на сацыяльным, псіхалагічным, эканамічным і іншых баках жыцця чалавека, які даглядае хворага<ref name="pmid17662119">{{cite journal |author=Thompson CA, Spilsbury K, Hall J, Birks Y, Barnes C, Adamson J |title=Systematic review of information and support interventions for caregivers of people with dementia |journal=BMC Geriatr |volume=7 |pages=18 |year=2007 |pmid=17662119 |pmc=1951962 |doi=10.1186/1471-2318-7-18}}</ref><ref name="pmid10489656">{{cite journal |author=Schneider J, Murray J, Banerjee S, Mann A |title=EUROCARE: a cross-national study of co-resident spouse carers for people with Alzheimer's disease: I—Factors associated with carer burden |journal=International Journal of Geriatric Psychiatry |volume=14 |issue=8 |pages=651–661
|year=1999 |month=August |pmid=10489656 |doi=10.1002/(SICI)1099-1166(199908)14:8<651::AID-GPS992>3.0.CO;2-B |accessdate=2008-07-04}}</ref>.
 
Паколькі хвароба Альцгеймера невылечная і паступова прыводзіць да страты чалавекам здольнасцей клапаціцца пра сябе, догляд хворага фактычна складае аснову тэрапіі і заслугоўвае асаблівай увагі на ўсім працягу хваробы.
 
На ранняй і ўмеранай стадыях хваробы можна павысіць бяспеку пацыента і палегчыць цяжкасць яго догляду, калі ўнесці змены ў навакольнае асяроддзе хворага і яго лад жыцця<ref name="pmid11220813">{{cite journal
|month=March
|pmid=15860476
}}</ref>. Сярод такіх мер — пераход да простага і руціннага [[распарадак дня|распарадку дня]], начэпліванне ахоўных [[замок|замкоў]], [[ярлык|ярлыкоў]]оў на хатнія прылады з тлумачэннем па іх выкарыстанні<ref name="pracGuideAPA"/><ref>{{cite web
|url=http://web.archive.org/web/20060925112503/http://www.alz.org/Health/Treating/agitation.asp
|title= Treating behavioral and psychiatric symptoms
|month=April
|pmid=16556924
}}</ref>. Неабходнасць фізічнай фіксацыі пацыента ўзнікае рэдка, аднак у некаторых сітуацыях сваякі вымушаныя прымаць меры па фіксацыі, каб прадухіліць хворага ад нанясення пашкоджанняў сабе або атачэнню<ref name="pracGuideAPA"/>.
 
З цягам развіцця хваробы могуць узнікаць розныя ўскладненні, напрыклад, [[захворванні зубоў]] і [[паражніна рота|паражніны рота]], [[пролежань|пролежні]], [[парушэнні харчавання]], [[гігіена|гігіенічныя]] праблемы, [[рэспіраторныя інфекцыі|рэспіраторныя]], [[вочныя інфекцыі|вочныя]] або [[скурныя інфекцыі]]. Іх можна пазбегнуць пры руплівым доглядзе, але пры іх узнікненні неабходнае прафесійнае ўмяшанне<ref name="pmid10369823"/><ref>{{cite journal
|pmid=15883266
|doi=10.1001/archneur.62.5.779
}}</ref>.
 
Смяротнасць у пацыентаў у 70 % выпадкаў абумоўліваецца самой хваробай<ref name="pmid3776457"/>, пры гэтым найчасцей непасрэднымі прычынамі смерці з'яўляюцца [[пнеўманія]] і [[дэгідратацыя]]. Што цікава, [[карцынома|рак]] пры хваробе Альцгеймера сустракаецца радзей, чым у агульнай папуляцыі<ref name="pmid3776457"/><ref name="pmid15883266"/>.
}}</ref>.
 
Фактары рызыкі сардэчна-сасудзістых захворванняў, такія як высокі ўзровень [[халестэрын|халестэрыну]]у і [[Артэрыяльная гіпертэнзія|гіпертэнзія]], дыябет, [[Тытунекурэнне|курэнне]], асацыяваныя з павышанай рызыкай і больш цяжкім цячэннем хваробы Альцгеймера<ref name="pmid17483665">{{cite journal
|author=Rosendorff C, Beeri MS, Silverman JM
|title=Cardiovascular risk factors for Alzheimer's disease
}}</ref>.
 
Інтэлектуальныя заняткі, такія як чытанне, [[настольныя гульні]], разгадванне [[красворд|красвордаў]]аў, ігра на музыкальных інструментах, рэгулярныя сацыяльныя кантакты (гутаркі), магчыма, здольныя запаволіць надыход хваробы або змякчыць яе развіццё<ref>{{cite journal
|author=Verghese J, Lipton RB, Katz MJ, ''et al''
|title=Leisure activities and the risk of dementia in the elderly
|pmid=10901330
|pmc=2215380
}}</ref>, або выкарыстаннем [[растваральнік|растваральнікаў]]аў<ref name="pmid7771442">{{cite journal
|author=Kukull WA, Larson EB, Bowen JD, ''et al''
|title=Solvent exposure as a risk factor for Alzheimer's disease: a case-control study
|month=April
|pmid=9646153
}}</ref>. Дбаючы пра хворага таксама вымушаны праводзіць з ім у сярэднім 47 гадзін за [[тыдзень]], часта ахвяруючы працоўным часам, пры гэтым выдаткі на догляд вялікія. Прамыя і ўскосныя выдаткі па доглядзе пацыента ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] складаюць у сярэднім ад 18 000 [[Долар ЗША|долараў]] да 77 500 [[Долар ЗША|долараў]] за год па дадзеных розных даследаванняў<ref name="pmid2241719"/>{{cite<ref journalname="pmid9646153"/>.
|author=Brodaty H, Hadzi-Pavlovic D
|title=Psychosocial effects on carers of living with persons with dementia
|journal=Aust N Z J Psychiatry
|volume=24
|issue=3
|pages=351–61
|year=1990
|month=September
|pmid=2241719
}}</ref><ref name="pmid9646153">{{cite journal
|author=Donaldson C, Tarrier N, Burns A
|title=Determinants of carer stress in Alzheimer's disease
|journal=Int J Geriatr Psychiatry
|volume=13
|issue=4
|pages=248–56
|year=1998
|month=April
|pmid=9646153
}}</ref>.
 
Па дадзеных даследаванняў, псіхалагічнае здароўе асоб, якія дбаюць пра хворых, можна ўзмацніць метадамі [[кагнітыўная паводзінная тэрапія|кагнітыўнай паводзіннай тэрапіі]] і навучаннем [[копінг|стратэгіям процідзеяння стрэсу]] як індывідуальна, гэтак і ў групах<ref name="pmid17662119"/><ref name="pmid11511058">{{cite journal
| archiveurl = http://www.webcitation.org/61Czj8PcN
| archivedate = 2011-08-25
}}</ref>, [[акцёр|акцёры]]ы [[Пітэр Фальк]]<ref>[http://www.spiegel.de/panorama/leute/0,1518,596844,00.html Peter Falk leidet an Alzheimer] {{ref-de}}</ref>, [[Рыта Хейварт]]<ref>{{cite web
| url = http://chicago2008.kintera.org/faf/home/default.asp?ievent=245601&lis=1&kntae245601=EC385A175E764E0CAD0814131A12797B
| title = Chicago Rita Hayworth Gala
292 039

правак