Розніца паміж версіямі "Язэп Якаўлевіч Варонка"

няма тлумачэння праўкі
| сайт =
}}
'''Язэп (Іосіф Якаўлевіч) Варонка''' ({{ДН[[17 красавіка|4|4| (17) красавіка]] [[1891}}]], [[Кузніца]], [[Сакольскі павет (Расійская імперыя)|Сакольскі павет]] — {{ДС|4|7|1952}}, [[горад Чыкага|Чыкага]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) — беларускі палітычны дзеяч, журналіст, публіцыст. Першы старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага сакратарыята]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]].
 
== Раннія гадыБіяграфія ==
Быў вольным слухачом юрыдычнага факультэта [[Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]], выключаны з-за нясплаты ([[1914]]). Удзельнічаў у другім «Усерасійскім студэнцкім зборніку» ([[1911]]). Быў супрацоўнікам пецярбургскай газеты «Воскресная вечерняя газета» ({{lang-be|Нядзельная вячэрняя газета}}), часопісаў «Зритель» ({{lang-be|Глядач}}), «Театральное обозрение» ({{lang-be|Тэатральны агляд}}), быў сакратаром рэдакцыі газеты «Столичные вести» ({{lang-be|Сталічныя весткі}}). Свае вершы ў рускамоўных выданнях падпісваў псеўданімам ''Юрий Вегов''.
 
=== ПозніяРаннія гады ===
== Палітычная дзейнасць ==
Нарадзіўся ў вёсцы [[Кузніца]] [[Сакольскі павет (Расійская імперыя)|Сакольскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] (цяпер у [[Падляскае ваяводства|Падляскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]]). Быў вольным слухачом юрыдычнага факультэта [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]], выключаны з-праз нясплату за нясплатынавучанне ([[1914]]). Удзельнічаў у другім «Усерасійскім студэнцкім зборніку» ([[1911]]). Быў супрацоўнікам пецярбургскай газеты «Воскресная вечерняя газета» ({{lang-be|Нядзельная вячэрняя газета}}), часопісаў «Зритель» ({{lang-be|Глядач}}), «Театральное обозрение» ({{lang-be|Тэатральны агляд}}), быў сакратаром рэдакцыі газеты «Столичные вести» ({{lang-be|Сталічныя весткі}}). Свае вершы ў рускамоўных выданнях падпісваў псеўданімам ''Юрий Вегов''.
Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] ([[1917]]) уступіў у [[БСГ|Беларускую сацыялістычную грамаду]], з чэрвеня 1917 член яе ЦК. Прадстаўляў беларускія арганізацыі ў Асобай нарадзе для выпрацоўкі палажэння аб выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход, удзельнічаў у рабоце Дзяржаўнай нарады (жнівень 1917, Масква). У прамове на Усерасійскай дэмакратычнай нарадзе (верасень 1917, Петраград) ад імя [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацый|Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый]] выказаўся супраць урадавай кааліцыі сацыялістычных партый з буржуазнымі. Уваходзіў у склад [[Часовы савет Расійскай рэспублікі|Часовага савета Расійскай рэспублікі]] (Перадпарламента).
 
=== Палітычная дзейнасць ===
Да снежня 1917 узначальваў камітэт [[Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускага таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны]]. На II сесіі Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый (кастрычнік 1917, Мінск) падтрымаў прапановы аб увядзенні аўтаноміі Беларусі явачным парадкам; выбраны камісарам юстыцыі і ўнутраных спраў [[Вялікая беларуская рада|Вялікай беларускай рады]]. Удзельнічаў у падрыхтоўцы і правядзенні [[Першы Усебеларускі з'езд|Усебеларускага з'езда]] (1917).
Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] ([[1917]]) уступіўгода ўступіў у [[БСГБеларуская сацыялістычная грамада|Беларускую сацыялістычную грамаду]], з чэрвеня 1917 член яе ЦК. Прадстаўляў беларускія арганізацыі ў Асобай нарадзе для выпрацоўкі палажэння аб выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход, удзельнічаў у рабоце Дзяржаўнай нарады (жнівень 1917, [[Масква]]). У прамове на Усерасійскай дэмакратычнай нарадзе (верасень 1917, [[Санкт-Пецярбург|Петраград]]) ад імя [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацый|Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый]] выказаўся супраць урадавай кааліцыі сацыялістычных партый з буржуазнымі. Уваходзіў у склад [[Часовы савет Расійскай рэспублікі|Часовага савета Расійскай рэспублікі]] (Перадпарламента).
 
Да снежня 1917 узначальваўгода ўзначальваў камітэт [[Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускага таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны]]. На II сесіі [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацый|Цэнтральнай рады беларускіх арганізацый]] (кастрычнік 1917, Мінск) падтрымаў прапановы аб увядзенні аўтаноміі Беларусі явачным парадкам; выбраны камісарам юстыцыі і ўнутраных спраў [[Вялікая беларуская рада|Вялікай беларускай рады]]. Удзельнічаў у падрыхтоўцы і правядзенні [[Першы Усебеларускі з'ездз’езд|Усебеларускага з'ездаз’езда]] (1917).
У лютым — ліпені 1918 старшыня [[Народны сакратарыят, БНР|Народнага сакратарыята Беларусі]] і народны сакратар замежных спраў, адзін з ініцыятараў абвяшчэння [[БНР|Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР)]]. У красавіку 1918 разам з іншымі актывістамі [[Рада БНР|Рады БНР]] падпісаў тэлеграму кайзеру [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельму II]] з падзякай «за вызваленне Беларусі нямецкімі войскамі ад цяжкага прыгнёту, гвалту і анархіі». Рэдагаваў часопіс [[Варта (1918)|«Варта»]].
 
У лютым — ліпені 1918 года старшыня [[Народны сакратарыят,Сакратарыят БНРБеларусі|Народнага сакратарыята Беларусі]] і народны сакратар замежных спраў, адзін з ініцыятараў абвяшчэння [[БНРБеларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР)]] 25 сакавіка 1918 года. У красавіку 1918 года разам з іншымі актывістамі [[Рада БНР|Рады БНР]] падпісаў тэлеграму кайзеру [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельму II]] з падзякай «за вызваленне Беларусі нямецкімі войскамі ад цяжкага прыгнёту, гвалту і анархіі». Рэдагаваў часопіс «[[Варта (1918часопіс)|«Варта»]]».
3 канца [[1918]] арыентаваўся на [[Літоўская Тарыба|Літоўскую Тарыбу]], разглядаючы яе як натуральнага саюзніка ў барацьбе за беларускую дзяржаўнасць. З 1918 жыў у [[горад Каўнас|Каўнасе]]. У снежні 1918 — красавіку 1920 [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы|міністр беларускіх спраў]] і член кабінета міністраў [[Літоўская Рэспубліка|Літоўскай Рэспублікі]]. Лідар [[БПС-Ф|Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў]]. З вясны [[1921]] старшыня беларускага [[Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа (Літва)|Чырвонага Крыжа]], з лістапада 1922 старшыня таварыства «[[Беларуская грамада ў Каўнасе]]».
 
3 канца [[1918]] года арыентаваўся на [[Літоўская Тарыба|Літоўскую Тарыбу]], разглядаючы яе як натуральнага саюзнікахаўрусніка ў барацьбе за беларускую дзяржаўнасць. З 1918 годзе жыў у [[горад Каўнас|КаўнасеКоўне]] (Каўнасе). У снежні 1918 — красавіку 1920 года [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы|міністр беларускіх спраў]] і членсябра кабінета міністраў [[Літоўская РэспублікаЛітва|Літоўскай Рэспублікі]]. Лідар [[БПСБеларуская партыя сацыялістаў-Ффедэралістаў|Беларускай партыі сацыялістаў-федэралістаў]]. З вясны [[1921]] года старшыня беларускага [[Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа (Літва)|Чырвонага Крыжа]], з лістапада 1922 года старшыня таварыства «[[Беларуская грамада (Коўна)|Беларуская грамада ў КаўнасеКоўне]]».
== Выдавецкая дзейнасць, публіцыстыка ==
Займаўся выдавецкай і публіцыстычнай дзейнасцю. Быў рэдактарам [[Беларускі народ (1919)|газеты «Беларускі народ»]]. Адначасова рэдактар беларускага [[Часопісь (1919)|часопіса «Часопісь»]] ([[горад Каўнас|Каўнас]], [[1919]]—[[1920]]) і рэдактар-выдавец [[руская мова|рускамоўнай]] штодзённай [[Вольная Литва (1921)|газеты «Вольная Литва»]] ({{lang-be|Вольная Літва}}) (чэрвень [[1921]] — люты [[1922]], з перапынкамі) і яе дадатку — [[Зеркало (1921)|часопіса «Зеркало»]] ({{lang-be|Люстэрка}}) ([[1921]]).
 
=== Познія гады ===
Аўтар брашур «Белорусский вопрос к моменту Версальской мирной конференции. Историко-политический очерк» ({{lang-be|Беларускае пытанне да моманту Версальскай мірнай канферэнцыі. Гістарычна-палітычны нарыс}}) (Каўнас, [[1919]]), «Беларускi рух ад 1917 да 1920 году. Кароткi агляд. 2 выд.» (Каўнас, [[1920]]), «Gudų klausimas».
У [[1923]] з’ехаў у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], жыў у [[горад Чыкага|Чыкага]]. Узначальваў [[Беларуска-амерыканская нацыянальная асацыяцыя|Беларуска-амерыканскую нацыянальную асацыяцыю]], быў адным з кіраўнікоў [[Беларуска-амерыканская нацыянальная рада|Беларуска-амерыканскай нацыянальнай рады]], выдаваў газету «Белорусская трибуна» ({{lang-be|Беларуская трыбуна}}), вёў беларускія і рускія праграмы на чыкагскім радыё.
 
Пахаваны на {{нп5|могілкі Элмвуд (Рывер-Гроўв, Ілінойс)|могілках Элмвуд|en|Elmwood Cemetery (River Grove, Illinois)}} ў {{нп5|Рывер-Гроўв (Ілінойс)|Рывер-Гроўв|en|River Grove, Illinois}}, прыгарадзе [[Чыкага]]<ref name="svabodaЭлмвуд">[https://www.svaboda.org/a/29061870.html У Чыкага знойдзена магіла першага прэм’ер-міністра БНР Язэпа Варонкі]</ref>.
У гісторыка-публіцыстычных працах абагульняў асноўныя факты з гісторыі беларускага нацыянальнага руху ў гады рэвалюцыі і грамадзянскай вайны, аналізаваў тагачаснае палітычнае становішча. Прытрымліваўся канцэпцыі «двух ворагаў» беларускага адраджэння — Расіі і Польшчы. Адмоўна ацэньваў палітыку ў нацыянальным пытанні як Часовага ўрада Расіі, так і Савета Народных Камісараў. У яго ітэрпрэтацыі [[Першы Усебеларускі з'езд]] — гэта Устаноўчы з'езд, які ўвёў у межах Беларусі рэспубліканскі лад, замацаваў права народа на зямлю і інш. Ухваляў абвяшчэнне БНР, а ўтварэнне БССР разглядаў як палітычны манеўр, з дапамогай якога [[бальшавікі]] імкнуліся «авалодаць розумамі элементаў, што нацыянальна адрадзіліся». Адначасова асуджаў захоп Беларусі войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], паказваў крывадушнасць палітыкі польскіх акупантаў, выкрываў іх бясчынствы ў дачыненні да мясцовага насельніцтва.
 
== Выдавецкая дзейнасць, публіцыстыка ==
== Познія гады ==
Займаўся выдавецкай і публіцыстычнай дзейнасцю. Быў рэдактарам газеты «[[Беларускі народ (1919газета)|газеты «Беларускі народ»]]». Адначасова рэдактар беларускага [[Часопісь (1919)|часопіса «[[Часопісь»]]» ([[горад Каўнас|Каўнас]]Коўна, [[1919]]—[[1920]]1919—1920) і рэдактар-выдавец [[руская мова|рускамоўнай]] штодзённай [[Вольная Литва (1921)|газеты «[[Вольная Литва»]]» ({{lang-be|Вольная Літва}}) (чэрвень [[1921]] — люты [[1922]], з перапынкамі) і яе дадатку — часопіса «[[Зеркало (1921часопіс)|часопіса «Зеркало»]]» ({{lang-be|Люстэрка}}) ([[1921]]).
У [[1923]] з’ехаў у [[ЗША]], жыў у [[горад Чыкага|Чыкага]]. Узначальваў [[Беларуска-амерыканская нацыянальная асацыяцыя|Беларуска-амерыканскую нацыянальную асацыяцыю]], быў адным з кіраўнікоў [[Беларуска-амерыканская нацыянальная рада|Беларуска-амерыканскай нацыянальнай рады]], выдаваў газету «Белорусская трибуна» ({{lang-be|Беларуская трыбуна}}), вёў беларускія і рускія праграмы на чыкагскім радыё.
 
Аўтар брашур «Белорусский вопрос к моменту Версальской мирной конференции. Историко-политический очерк» ({{lang-be|Беларускае пытанне дана момантумомант Версальскай мірнай канферэнцыі. Гістарычна-палітычны нарыс}}) (КаўнасКоўна, [[1919]]), «БеларускiБеларускі рух ад 1917 да 1920 году. КароткiКароткі агляд. 2 выд.» (КаўнасКоўна, [[1920]]), «Gudų klausimas».
Пахаваны на {{нп5|могілкі Элмвуд (Рывер-Гроўв, Ілінойс)|могілках Элмвуд|en|Elmwood Cemetery (River Grove, Illinois)}} ў {{нп5|Рывер-Гроўв (Ілінойс)|Рывер-Гроўв|en|River Grove, Illinois}}, прыгарадзе [[Чыкага]]<ref name="svabodaЭлмвуд">[https://www.svaboda.org/a/29061870.html У Чыкага знойдзена магіла першага прэм’ер-міністра БНР Язэпа Варонкі]</ref>.
 
У гісторыка-публіцыстычных працах абагульняў асноўныя факты з гісторыі беларускага нацыянальнага руху ў гады рэвалюцыі ў Расіі і грамадзянскай вайны, аналізаваў тагачаснае палітычнае становішча. Прытрымліваўся канцэпцыі «двух ворагаў» беларускага адраджэння — Расіі і Польшчы. Адмоўна ацэньваў палітыку ў нацыянальным пытанні як Часовага ўрада Расіі, так і Савета Народных Камісараў. У яго ітэрпрэтацыіінтэрпрэтацыі [[Першы Усебеларускі з'ездз’езд]] — гэта Устаноўчы з'ездз’езд, які ўвёў у межах Беларусі рэспубліканскі лад, замацаваў права народа на зямлю і інш. Ухваляў абвяшчэнне БНР, а ўтварэнне [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] разглядаў як палітычны манеўр, з дапамогай якога [[бальшавікі]] імкнуліся «авалодаць розумамі элементаў, што нацыянальна адрадзіліся». Адначасова асуджаў захоп Беларусі войскамі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], паказваў крывадушнасць палітыкі польскіх акупантаў, выкрываў іх бясчынствы ў дачыненні да мясцовага насельніцтва.
 
{{зноскі}}
8 078

правак