Розніца паміж версіямі "Канстытуцыя Еўрапейскага саюза"

няма тлумачэння праўкі
(Гісторыя і змены)
 
[[Выява:European constitution versions.jpg|thumb|250px|Розныя версіі канстытуцыі ЕС]]
'''Канстытуцыя ЕС''' (поўная афіцыйная назва  — '''Дагавор аб увядзенні Канстытуцыі для Еўропы''')  — міжнародны дагавор, закліканы граць ролю канстытуцыі [[ЕС|Еўрапейскага саюза]] і замяніць усе ранейшыя ўстаноўчыя акты ЕС. Падпісаны ў [[Рым]]е [[29 кастрычніка]] [[2004]]  г. У сілу не ўступіў. У цяперашні час магчымасць ўступлення яго ў сілу не разглядаецца з прычыны падпісання [[Лісабонскі дагавор|Лісабонскага дагавора]].
 
'''== Гісторыя''' ==
 
Пытанне аб неабходнасці змены прынцыпаў кіравання Еўрасаюзам і структуры кіруючых органаў паўстала ў 1990-я гады, калі стала відавочна, што ў найбліжэйшай будучыні адбудзецца самае маштабнае ў гісторыі пашырэнне ЕС (з 15 да 25 членаў). Да гэтага часу ў ЕС пры прыняцці найважнейшых рашэнняў дзейнічаў прынцып кансенсусу, але з пашырэннем складу ўзнікала верагоднасць таго, што самыя важныя рашэнні апынуцца надоўга заблакаванымі.
 
Рашэнне аб пачатку работ па стварэнні агульнаеўрапейскай Канстытуцыі было прынята на саміце ЕС у снежні 2001. Працоўны орган па распрацоўцы праекта канстытуцыі атрымаў назву Канвент, узначаліў яго былы прэзідэнт Францыі [[Валеры Жыскар Д'эстэнд’Эстэн]].
 
Праца над праектам Канстытуцыі доўжылася тры гады. Канчатковы тэкст дакумента быў ухвалены на спецыяльным саміце ЕЗ у чэрвені 2004.
 
29 кастрычніка 2004  г. кіраўнікі ўсіх 25-ці дзяржаў-членаў Еўрасаюза падпісалі ў Рыме новую еўрапейскую Канстытуцыю. Унікальнасць гэтага дакумента складаецца ў тым, што ён з'явіўсяз’явіўся адразу на 20-ці мовах і стаў самай вялізнай і ўсёабдымнай Канстытуцыяй у свеце. Еўрапейская Канстытуцыя, на думку яе аўтараў, павінна была спрыяць з'яўленнюз’яўленню агульнаеўрапейскай самасвядомасці і зрабіць ЕС мадэллю новага светапарадку.
 
Цырымонія прайшла ў зале Гарацыя і КуриациевКурыяцыеў рымскага палаца Кіджы на Капіталійскім ўзгорку. Менавіта тут 25 сакавіка 1957 года кіраўнікакіраўнікі Бельгіі, Германіі, Францыі, Італіі, Люксембурга і Нідэрландаў падпісалі Рымскі дагавор аб ліквідацыі гандлёвых бар'ераўбар’ераў, сумеснай эканамічнай палітыцы і уніфікацыіўніфікацыі жыццёвых стандартаў у сваіх краінах.
 
'''== Прапанаваныя змены''' ==
 
Праект Канстытуцыі парадкуе прававыя асновы ўсіх дамоваў, заключаных паміж краінамі Еўрасаюза.
 
Дакумент утрымліваў 450 артыкулаў і 60 000 слоў, што зрабіла еўрапейскую Канстытуцыю супастаўнай па сваім аб'ёмеаб’ёме з найбольш маштабным і падрабязным канстытуцыйным актам у свеце, Канстытуцыяй Індыі ад 1950 года.
 
Канстытуцыя змяняе структуру і функцыі інстытутаў ЕС:
 
* У Савеце ЕС прадугледжана пасаду прэзідэнта. Цяпер пасаду кіраўніка Савета па прынцыпе ратацыі кожныя паўгода перадаецца ад адной краіны ЕС іншага  — паводле Канстытуцыі, прэзідэнт павінен быў прызначацца Саветам тэрмінам на 2,5 года.
* Прадугледжана таксама Пасада міністра замежных спраў ЕС, які, па думцы аўтараў, павінен прадстаўляць адзіную еўрапейскую знешнюю палітыку  — цяпер знешнепалітычныя функцыі падзеленыя паміж Вярхоўным прадстаўніком ЕС па знешняй палітыцы (з 2009 года гэты пост займала Кэтрын Эштан, а з 2014  — Федэрыка Магерыні) і членам Еўракамісіі, адказным за знешнія сувязі (Беніта Ферэра-Вальднер). Аднак краіны-члены ЕС па-ранейшаму могуць выпрацоўваць уласную пазіцыю па любым пытанні, і кіраўнік МЗС Еўропы зможа гаварыць ад імя ЕС толькі ў тым выпадку, калі будзе дасягнуты кансэнсус.
* Праект Канстытуцыі меркаваў скарачэнне складу Еўракамісіі: цяпер дзейнічае прынцып "«адна краіна-адзін еўракамісар"», але з 2014 года колькасць еўракамісараў павінна была скласці дзве траціны ад колькасці краін-чальцоў.
* Праект Канстытуцыі пашыраў паўнамоцтвы Еўрапарламента, які, як меркавалася, павінен быў не толькі сцвярджаць бюджэт, але і займацца праблемамі, звязанымі са станам грамадзянскіх свабод, памежнага кантролю і іміграцыі, супрацоўніцтва судовых і праваахоўных структур ўсіх краін ЕС.
* Праект канстытуцыі, сярод іншага, меркаваў адмову ад прынцыпу кансенсусу і замену яго на прынцып так званага "«падвойнага большасці"»: рашэнне па большасці пытанняў (акрамя пытанняў знешняй палітыкі і бяспекі, сацыяльнага забеспячэння, падаткаабкладання і культуры, дзе захоўваецца прынцып кансенсусукансэнсусу) лічыцца прынятым, калі за яго прагаласавалі не менш за 15 краін-членаў, якія прадстаўляюць не менш за 65  % насельніцтва ўсяго Саюза. У асобных дзяржаў не будзе існаваць "«права вета"», аднак, калі пастанова Савета ЕС выклікае незадаволенасць адной краіны, яна зможа спыніць яго дзеянне пры ўмове, што яе падтрымаюць яшчэ як мінімум 3 іншых дзяржавы.
 
== Гл. таксама ==