Розніца паміж версіямі "Змаганне"

964 байты дададзена ,  8 месяцаў таму
няма тлумачэння праўкі
«'''Змага́нне'''» ― беларуская дэпутацкая фракцыя [[Сойм Рэспублікі Польшча|польскага сойма]] ў 1928—1930 гадах.
 
== Гісторыя стварэння ==
[[File:Плакат Змагання.1930 год.JPG|thumb|Плакат «Змагання»]]
Створана ЦК [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]] ў снежні 1927 года як выбарчы рабоча–сялянскі камітэт па падрыхтоўцы выбараў у польскі сойм.
Створана ЦК [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Кампартыі Заходняй Беларусі]] ў снежні 1927 года як рабоча-сялянскі камітэт дзеля падрыхтоўкі выбараў у польскі сойм. 4 сакавіку 1928 года у сойм, у выніку выбараў, ўвайшлі 5 беларускіх дэпутатаў: [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|І. С. Дварчанін]], [[Язэп Гаўрылік|І. Е. Гаўрылік]], [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Ф. І. Валынец]], [[Іван Мікалаевіч Грэцкі|І. М. Грэцкі]], [[А. Стагановіч]] (у лютым 1929 яго замяніў [[П. С. Крынчык]]). Яны заснавалі ў сойме [[Беларускі пасольскі клуб]] «Змаганьня», які стаў фактычна фракцыяй КПЗБ. Працай клуба кіраваў упаўнаважаны ЦК КПЗБ Г. М. Муха-Мухновскі<ref>{{артыкул|аўтар=Хаўратовіч І.|загаловак=Змаганне|спасылка=|выданне=Энціклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 3|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1996|старонкі=450|старонак=}}</ref>.
 
СтворанаУ ЦК [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Кампартыі Заходняй Беларусі]] ў снежні 1927 года як рабоча-сялянскі камітэт дзеля падрыхтоўківыніку выбараў у польскі сойм. 4 сакавікусакавіка 1928 года у сойм, у выніку выбараў,былі ўвайшліабраны 5 беларускіх дэпутатаў: [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|І. С. Дварчанін]], [[Язэп Гаўрылік|І. Е. Гаўрылік]], [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Ф. І. Валынец]], [[Іван Мікалаевіч Грэцкі|І. М. Грэцкі]], [[А. Стагановіч]] (у лютым 1929 яго замяніў [[П. С. Крынчык]]). Яны заснавалі ў сойме [[Беларускібеларускі рабоча–сялянскі пасольскі клуб]] «ЗмаганьняЗмаганне», які стаўсупрацоўнічаў з камуністычнай фракцыяй сойма і фактычна стала фракцыяй КПЗБ. ПрацайУзначальваў клуб І. Е. Гаўрылік, але на самой справе працай клуба кіраваў упаўнаважаны ЦК КПЗБ Г. М. Муха-Мухновскі<ref>{{артыкул|аўтар=Хаўратовіч І.|загаловак=Змаганне|спасылка=|выданне=Энціклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 3|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1996|старонкі=450|старонак=}}</ref>.
 
== Дзейнасць «Змагання» ==
Стварыўшы вясной 1929 года амаль ва ўсіх паветах свае мясцовыя сакратарыяты, «Змаганне» стала ўплывовай палітычнай арганізацыяй у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], высоўваючы тыя ж патрабаванні, што і яе папярэдніца ― [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада]], забароненая ў 1927 годзе<ref>''Maecki H.'' Dziaktlnosc Biatoniskiego Klubu Poselskiego «Zmahannie» na Bialostocczyznie w latach 1929—1930 // Powstanie i dzialaînosc Biatoniskiej Wkis'ciarfsko ― Robotniczej Hromády na Bialostocczyznie; Pod red. M. Nasowicza. ― Bialystok: Wydzial propagandy KW PZPR w Biafymstoku, 1973</ref>.
</ref>.
 
Дэпутаты «Змагання», выступаючы ў сойме, крытыкавалі ўнутраную і знешнюю палітыку польскага урада, патрабавалі вызвалення палітычных зняволеных, самавызначэння Заходняй Беларусі. Яны патрабавалі перадачы сялянам зямлі без выкупу, для рабочых 8-гадзіннага працоўнага дня, навучання на беларускай мове.
 
«Змаганне» праводзіла мітынгі і дэманстрацыі працоўных, выпускала газеты нацыянальна-вызвольнага характару — «Змаганьня», «Свiтанне», «На варце», «Голас працы» і інш. У газетах публікаваліся інфармацыя пра жыццё у [[БССР]], публіцыстычныя і навукова-папулярныя нарысы<ref>Данiловiч В. В. Друк арганiзацыi «Змагання» // Пытаннi гiсторыi Беларусі. 36. наук. арарт. / Бел. дзярж. пед. ун-т iмя Максiма Танка; Пад агуль. рэд. А. М. Лютага. — Мн., 1998. — С. 80-85.</ref>.
 
Пасля роспуску [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілсудскім]] сойма, 30 жніўня 1930 года польскія улады арыштавалі дэпутатаў фракцыісойма і мясцовых кіраўнікоў «Змагання», ліквідавалі ўсе 50 сакратарыятаў. Па прыгавору суда (Вільня, 1931) кіраўнікі «Змагання» Валынец, Гаўрылік, Грэцкі, Дварчанін і Крынчык прысуджаныя да 8 гадоў турмы кожны<ref>Данiловiч В. В. Абвастрэнне пaлiтычнaгa становiшча ў Польшча. Лiквiдацыя арганiзацыi «Змагання» // Beсцi Беларускага дзяржаунага педагагiчнага ун-та. — 1998. — № 4. ― С. 86-90.</ref>.
 
У кастрычніку 1930 года ў Вільні быў арганізаваны Цэнтральны сялянска–работніцкі выбарчы камітэт «Змаганне», старшыней якога стаў [[Б. Тарашкевіч]], сакратаром І. Грэцкі, а казначэем М. Верамей. Мэтай камітэта была арганізацыя выбарчай кампаніі 1930 года ў польскі парламент ад «левых» партый Заходняй Беларусі. Польскія ўлады жорстка ціснулі ўзніклую выбарчую структуру, у выніку чаго яе дзейнасць была зведзена да мінімума.
Пасля роспуску [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілсудскім]] сойма, 30 жніўня 1930 года польскія улады арыштавалі дэпутатаў фракцыі і кіраўнікоў «Змагання», ліквідавалі ўсе 50 сакратарыятаў. Па прыгавору суда (Вільня, 1931) кіраўнікі «Змагання» Валынец, Гаўрылік, Грэцкі, Дварчанін і Крынчык прысуджаныя да 8 гадоў турмы кожны<ref>Данiловiч В. В. Абвастрэнне пaлiтычнaгa становiшча ў Польшча. Лiквiдацыя арганiзацыi «Змагання» // Beсцi Беларускага дзяржаунага педагагiчнага ун-та. — 1998. — № 4. ― С. 86-90.</ref>.
 
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|3}} — С. 450.
* ''Анiсаў С. Р.'' У змаганнi гартавалiся. ― Мн., 1975.
* ''Даніловіч В. В.'' Дзейнасць арганiзацыi «Змаганне» ў Заходняй Беларусi (1927—1930 гг.): Автореф. дис. на соиск. учен. степ. к.ист. н. Беларyскi дзярж. пед. ун-т iм. Максiма Танка. — Мн.: 2000. — 21 с.