Розніца паміж версіямі "Раіса Веніямінаўна Ідэльсон"

др
няма тлумачэння праўкі
др
др
| дата смерці = 1972
| муж = Роберт Фальк, Аляксандр Лабас
| апісанне выявы = ІдальЮдаль Пэн. Партрэт Раісы Ідэльсон. 1908
| месца смерці = Масква
| Альма-матар = ВХУТЕМАС
}}
 
Раіса Веніямінаўна Ідэльсон (1894–1972) — мастачка і паэтка, вельмі востра і чулліва адчувала жыццё і ўсё змены, якія адбываліся ў краіне ў першай палове XX стагоддзя. У розны час яна была жонкай і музай двух вялікіх рускіх жывапісцаў Роберта Фалька і [[Аляксандр Лабас|Аляксандра Лабаса]].
 
== Паэзія ==
Напісала сваё першы верш у 7 гадоў. Вершы пісала потым усю жыццё, у стол. Пакуль блізкія людзі не знайшлі яе спадчыну і не сістэматызавалі, дзякуючы чаму яна дайшла да нас у выдатным стане.
 
Паэтычная спадчына Раісы Идэльсон упершыню выйшла у поўным аб'ёме ў кнізе “Безмолвный поэт” у 2020 годзе, якая багата ілюстравана работамі [[Роберт Рафаілавіч Фальк|Роберта Фалька]], Аляксандра Лабаса, Раісы Идэльсон, а таксама рэдкімі архіўнымі дакументамі і фатаграфіямі, якія захоўваюцца ў сям'і мастачкі, музеях і прыватных архівах. Выданне дапоўнена ўспамінамі сучаснікаў.
 
== Біяграфія ==
Нарадзілася ў Віцебску ў 1894 годзе, дачка вядомага ў свой час віцебскага лекара Веніяміна Іванавіча Ідэльсон і Жанеты Маісееўны Ідэльсон (Баркан)<ref>Крэпак Барыс. Роберт Фальк: «Я ўбачыў у глыбіне пейзажа чырвоную рабіну…» // Вяртанне імёнаў. Кніга 1. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2013. — С. 318—329.</ref>.
[[Файл:«Портрет_Р.В.Идельсон_с_родителями».jpg|міні|Графічная работа Роберта Фалька «Партрэт Р. Ідэльсон з бацькамі» 1926 года ]]
У 1913 году скончыла гімназію і з'ехала на навучанне ў Францыю і Бельгію, дзе ўжо вучылася старэйшая сястра Аляксандра. Летам 1914 года сёстры прыехалі на вакацыі ў [[Віцебск]] наведаць бацькаў і не змаглі вярнуцца ў [[Францыя|Францыю]], бо пачалася [[Першая сусветная вайна]].
Вандроўка да сваякоў у [[Германія|Германію]] і [[Швейцарыя|Швейцарыю]] ў 1904 годзе.
 
У 1913 году скончыла гімназію і з'ехала на навучанне ў Францыю і Бельгію, дзе ўжо вучылася старэйшая сястра Аляксандра. Летам 1914 года сёстры прыехалі на вакацыі ў [[Віцебск]] наведаць бацькаў і не змаглі вярнуцца ў [[Францыя|Францыю]], бо пачалася [[Першая сусветная вайна]].
 
Навучалася ў «Школе жывапісу і малюнка [[Юдаль Пэн|мастака Пэна]]» у Віцебску, у якой у той жа час б[[Роберт Рафаілавіч Фальк|р]]<nowiki/>аў урокі [[Марк Шагал]]. У пачатку 1917 года пачала наведваць у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] прыватную мастацкую школу Якава Гольдблата. Таксама наведвала мастацкія майстэрні [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|Кузьмы Пятрова-Водкіна]].
 
У 1920-1921 году мастачка паступае у [[Вышэйшыя мастацка-тэхнічныя майстэрні]] (ВХУТЕМАС), дзе адбылося знаёмства з [[Роберт Рафаілавіч Фальк|Робертам Фалькам]] у яго жывапіснай майстэрні. У 1922 годзе пазіруе для карціны Р. Фалька «Жанчына ў чырвоным ліфе» ([[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўская галерэя]], [[Масква]]).
 
15 кастрычніка 1922 года распачалася Першая руская мастацкая выстаўка ў Берліне (Erste Russische Kunstausstellung), прыняла ў ёй удзел. Натхняльнікамі і арганізатарамі выстаўкі былі Ілля Эрэнбург, Давід Штэрэнберг і [[Лазар Маркавіч Лісіцкі|Эль Лісіцкі]].
У сакавіку 1925 года [[Роберт Рафаілавіч Фальк|Фальк]] ўключае ў экспазіцыю выстаўкі таварыства «Маскоўскія жывапісцы» лепшыя курсавыя і дыпломныя работы сваіх вучняў.
 
У гэтым жа году ўдзельнічае ў Першай Усебеларускай выстаўцы (Мінск) з трыма працамі ("Нацюрморт" і два аўтапартрэты)<ref>Каталог 1-й Усебеларускай мастацкай выстаўкі. Менск, 1925.</ref>. Двума гадамі пазней бярэ ўдзел у Другой Усебеларускай мастацкай выстаўцы ў [[Мінск|Мінску]] (1927) з працамі "Дзяўчына" і "Селянін"<ref>Каталог 2-й Усебеларускай мастацкай выстаўкі. Менск, 1927.</ref>.
 
Паездка з Р. Фалькам у [[Віцебск]] у 1926 годзе, дзе пазіравала для яго карціны «Дзяўчына ля вакна» (Краснадарскі краявы̆ мастацкі музей ім. Ф.А. Каваленка)
[[Роберт Рафаілавіч Фальк|Роберт Фальк]] атрымоўвае творчую камандзіроўку ад Наркомпроса у [[Парыж]] у 1928 годзе, яго суправаджае. Едуць цягніком цераз Берлін, у [[Берлін|Берліне]] давядзецца затрымацца для афармлення візы ў Францыю.
 
У 1929 годзе адбываецца персанальная выстаўка [[Роберт Рафаілавіч Фальк|Роберта Фалька]] у галерэі [[Яўген Савельевіч Зак|Яўгена Зака]] (Galerie Zak) ў Парыжы (15―31 сакавіка 1929 г.). Раіса Ідэльсон бярэ на сябе арганізацыю. Выстаўку можна было лічыць паспяховай, Р. Фальк паказаў 25 работ, у тым ліку партрэт Раісы Идэльсон – «Жанчына ў чырвоным ліфе».
 
Другая выстаўка карцін Таварыства мастакоў-грамадоўцаў (ОХО) прайшла з 5 сакавіка па 9 красавіка 1929 года ў клубе імя Астахава пры заводзе «Серп і молат», Раісы Ідэльсон яшчэ не было ў Маскве, па яе даручэнню сяброўкі выстаўляюць карціну «Кветкі ў блакітнай бутэльцы». Летам гэтага ж года мастачка вяртаецца з Парыжа ў Маскву, паездка да хворага бацькі ў [[Віцебск]].
У 1930 годзе, у адным з найбольш радыкальных часопісаў «Рэвалюцыя і культура» (супольна з Евай Левінай-Розенгольц) публікуе артыкул «Тэатр найбліжэйшай будучыні» аб ператварэнні тэатра з элітарнага ў масавы.
 
1929-1937 — Актыўная перапіска з Р.Р. Фальком, якімякі знаходзіўся ў Парыжы. Яны перапісваліся на працягу дзевяці гадоў – да самага вяртання Фалька у Маскву напярэдадні 1938 года.
 
У 1930 году знаёміцца з мастаком Аляксандрам Лабасам, прафесарам [[Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут|ВХУТЕИНа]], адным з заснавальнікаў ОСТ (Таварыства мастакоў-станкавістаў), дзе на чале з Штеренбергам аб'яднаілся выпускніі [[Вышэйшыя мастацка-тэхнічныя майстэрні|ВХУТЕМАСа]] – Дэйнека, Піменаў, Вільямс, Тышлер… У 1932 годзе ОСТ спыніў сваю дзейнасць, а ў сярэдзіне 1930-х А.Лабаса абвінавацілі ў фармалізме.
Свае мастацкія работы шчодра раздавала сябрам і знаёмым. Некалькі яе работ цяпер захоўваюцца ў Ізраілі ў прафесара-фізіка Л.І. Рубінштэйна. Некаторыя працы захоўваюцца ў сям'і, у тым ліку і вершы.
 
== Сям'яПаэзія ==
Напісала сваё першы верш у 7 гадоў. Вершы пісала потым усю жыццё, у стол. Пакуль блізкія людзі не знайшлі яе спадчыну і не сістэматызавалі, дзякуючы чаму яна дайшла да нас у выдатным стане.
 
Паэтычная спадчына Раісы Идэльсон упершыню выйшла у поўным аб'ёме ў кнізе “Безмолвный поэт” у 2020 годзе, якая багата ілюстравана работамі [[Роберт Рафаілавіч Фальк|Роберта Фалька]], Аляксандра Лабаса, Раісы ИдэльсонІдэльсон, а таксама рэдкімі архіўнымі дакументамі і фатаграфіямі, якія захоўваюцца ў сям'і мастачкі, музеях і прыватных архівах. Выданне дапоўнена ўспамінамі сучаснікаў.
 
== Сям'я ==
* Маці, Жанета Маісееўна Баркан, паходзіла з багатай нямецка-яўрэйскай сям'і гандляроў льном. Яна выкладала англійскую мову ў гімназіі ў Берліне, дзе і спаткалася з будучым мужам, калі той навучаўся там ва ўніверсітэце.
* Бацька, віцебскі лекар-тэрапеўт Веніямін Іванавіч Ідэльсон, ганаровы грамадзянін горада.
214

правак