Розніца паміж версіямі "Росіца (вёска)"

5 643 байты дададзена ,  6 месяцаў таму
няма тлумачэння праўкі
|гімн =
|дата заснавання =
|першае згадванне =[[1552]]
 
|статус з =
|унутраны падзел =
|насельніцтва = 243
|год перапісу = 2010
|нацыянальны склад =
|двароў =
|год перапісу =
|Крыніца колькасці двароў =
|паштовы індэкс = 211641
|OpenStreetMap = 243020681
}}
'''Ро́сіца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Расі́ца'''</ref> ({{lang-be-trans|Rosica}}, {{lang-ru|Росица}}) — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], на паўночным беразе возера [[возера Росіца|Росіца]]. Уваходзіць у склад [[Сар’янскі сельсавет|Сар’янскага сельсавета]] [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Насельніцтва 460 чал. ([[1982]]). Знаходзіцца за 19 км на паўночны захад ад [[Верхнядзвінск]]а.
 
У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] тут адбылася [[Росіцкая трагедыя]].
 
== Гісторыя ==
Першы пісьмовы ўспамін пра Росіцу датуецца 1552 г. У "Рэвізіі Полацкага ваяводства 1552 г." Васіль і "братніч яго" Мікула Карцень (Кортеневы) "з Росіцаю" адказвалі за адну з гародзен на полацкім замку. У [[1552|1599]] годзе, [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер вялікі]] [[Леў Сапега]] набыў паселішча ў Давыда Росіцкага. У 1603 г. у Браслаўскім земскім судзе Л. Сапега заплаціў 1200 коп грошай літоўскіх за росіцкі маёнтак Андрэю Міхайлавічу Карценю і яго жонцы Ганне Марцінаўне. У гэты час мясцовасць уваходзіла ў склад [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]. У [[1753]] Росіца перайшла ў валоданне [[Лапацінскія|Лапацінскіх]]<ref>Rosica // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/755 755].</ref>.
 
== Вялікае Княства Літоўскае ==
У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1772]]) Росіца апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Дрысенскім павеце [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. У [[1778]] тут пачалася будова невялікага драўлянага касцёла, асвечанага ў [[1792]]. У [[1864]] рускія ўлады збудавалі ў мястэчку праваслаўную царкву. У [[1906]] у Росіцы пачалося будаўніцтва новага мураванага касцёла, асвечанага [[20 студзеня]] [[1911]].
Першы пісьмовы ўспамін пра Росіцу датуецца [[1552|1552 ггодам]]. У "«Рэвізіі Полацкага ваяводства 1552 г."года» Васіль і "«братніч яго"» Мікула Карцень (Кортеневы) "«з Росіцаю"» адказвалі за адну з гародзен на полацкім замку. У [[1552|1599 годзе]] годзе, [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер вялікі]] [[Леў Сапега]] набыў паселішча ў Давыда Росіцкага. Ён жа фундаваў тут царкву Святога Яна Хрысціцеля. У [[1603|1603 г.годзе]] уў Браслаўскім земскім судзе Л.Леў Сапега заплаціў 1200 коп грошайгрошаў літоўскіх за росіцкі маёнтак Андрэю Міхайлавічу Карценю і яго жонцы Ганне Марцінаўне. У гэты час мясцовасць уваходзіла ў склад [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]. У [[1753|1753 годзе]] Росіца перайшла ў валоданне [[Лапацінскія|Лапацінскіх]]<ref>Rosica // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/755 755].</ref>.
 
== Расійская імперыя ==
[[1 студзеня]] [[1919]] згодна з пастановай І з'езда КП(б) Беларусі Росіца ўвайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У [[1924]] мястэчка вярнулі [[БССР]]. Неўзабаве бальшавікі зачынілі касцёл і царкву. [[20 жніўня]] [[1924]] года ўтвораны [[Росіцкі сельсавет]].
[[File:Rosica, Eŭfrasińnieŭskaja. Росіца, Эўфрасіньнеўская (1863).jpg|thumb|250px|left|Праект царквы-мураёўкі, 1863 год]]
[[File:Rosica, Trajecki. Росіца, Траецкі (1909).jpg|thumb|250px|left|Праект рыма-каталіцкай царквы, 1909 год]]
У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першагаПершага падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1772]]) Росіца апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Дрысенскі павет|Дрысенскім павеце]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. У [[1778|1778 годзе]] тут пачалася будова невялікаганевялікай драўлянагадраўлянай касцёла[[Рымска-Каталіцкая Царква|рыма-каталіцкай]] царквы, асвечанагаасвечанай ў [[1792|1792 годзе]]. У [[1807|1807 годзе]] Барбара з Шадурскіх заснавала ў мястэчку шпіталь. У [[1813|1817 годзе]] Росіца перайшла да сына Тамаша Лапацінскага — Юзафа, пазней да яго ўнука Станіслава. У [[1864|1864 годзе]] рускіяраскійскія ўлады збудавалі ў мястэчку праваслаўную [[Мураўёўкі|царкву-мураўёўку]] [[Свяцейшы правячы сінод]] Расійскай імперыі. У [[1906|1906 годзе]] уў Росіцы пачалося будаўніцтва новагановай мураванай мураванагарыма-каталіцкай касцёлацарквы, асвечанагаасвечанай [[20 студзеня]] [[1911|1911 года]].
 
== Найноўшы час ==
У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] вёска была акупіравана нямецкімі войскамі. Быў створаны ваенны гарнізон, які [[18 жніўня|18]]—[[19 жніўня]] [[1942]] года быў разгромлены [[Сар'янскае патрыятычнае падполле|партызанскім атрадам імя Пархоменкі]]<ref>Шымук, Б. Сар'янскае патрыятычнае падполле / Барыс Шымук // {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|}} — С. 231.</ref>. [[16 лютага|16]]—[[18 лютага]] [[1943]] у Росіцы прайшла антыпартызанская карная [[Аперацыя «Зімовае чараўніцтва»|аперацыя «Зімовае чараўніцтва»]], у якой удзельнічалі 7 латвійскіх батальёнаў, адна ўкраінская і літоўская рота [[СС]]. Карнікі звезлі мясцовых жыхароў у стайню і падпалілі яе. Святары [[Антоній Ляшчэвіч]] і [[Юрый Кашыра]] адмовіліся пакінуць сваіх парафіян і прынялі разам з імі пакутніцкую смерць<ref>[[Сяргей Гудзілін|Гудзілін С.]] [http://nn.by/?c=ar&i=50690 Росіца. Снежная пілігрымка] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», [[19 лютага]] [[2011]].</ref>.
[[25 сакавіка]] [[1918|1918 года]] згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Росіца абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. [[1 студзеня]] [[1919|1919 года]] згодна з пастановай І з'езда [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б) Беларусі]] Росіца ўвайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Масква]] адабрала яе разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У [[1924|1924 годзе]] мястэчка вярнулі [[БССР]]. Неўзабаве бальшавікі зачынілі касцёлрыма-каталіцкую і [[Праваслаўе|візанта-праваслаўную]] царкву. [[20 жніўня]] [[1924]] года ўтвораны [[Росіцкі сельсавет]].
 
=== Росіцкая трагедыя ===
У [[1999]] [[Папа Рымскі|Папа]] [[Ян Павел II]] абвясціў [[Антоній Ляшчэвіч|кс.Антонія Ляшчэвіча]] і [[Юрый Кашыра|Юрыя Кашыру]] блаславёнымі. [[19 жніўня]] [[2000]] у Росіцы адбылося паўторнае асвячэнне касцёла.
У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую АйчыннуюСавецка-нямецкую вайну]] вёска была акупіравана нямецкімі войскамі. Да вайны ў вёсцы быў 231 двор, жыло 943 чалавекі. Быў створаны ваенны гарнізон, які [[18 жніўня|18]]—[[19 жніўня]] [[1942]] года быў разгромлены [[Сар'янскае патрыятычнае падполле|партызанскім атрадам імя Пархоменкі]]<ref>Шымук, Б. Сар'янскае патрыятычнае падполле / Барыс Шымук // {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|}} — С. 231.</ref>. [[16 лютага|16]]—[[18 лютага]] [[1943|1943 года]] уў Росіцы прайшла антыпартызанскаяантысавецкая карная [[Аперацыя «Зімовае чараўніцтва»|аперацыя «Зімовае чараўніцтва»]], у якой удзельнічалі 7 [[Латышскія паліцэйскія батальёны|латвійскіх батальёнаў]], адна1 ўкраінская і 1 літоўская рота [[Войскі СС|войск СС]]. КарнікіНягледзячы звезліна мясцовыхтое, што дадзеныя нямецкай разведкі ўяўлялі Росіцу як апорны пункт савецкіх партызан, іх там не аказалася. Тым не менш 206 жыхароў увёскі былі знішчаны аператыўнай групай [[Служба бяспекі (Трэці рэйх)|Службай бяспекі]]: частка жыхароў была спалена ў дамах, вялікая група людзей была загнана ў стайню, іякую потым падпалілі. Сярод забітых былі каталіцкія святары рымскага абраду айцы [[Юрый Кашыра]] і [[Антоній Ляшчэвіч]], адзін з якіх быў спалены з іншымі жыхарамі, а другі-застрэлены за настойлівыя просьбы выратаваць дзяцей (па іншых дадзеных таксама яеспалены). Святары [[Антоній Ляшчэвіч]] і [[Юрый Кашыра]] адмовіліся пакінуць сваіх парафіян і прынялі разам з імі пакутніцкую смерць<ref>[[Сяргей Гудзілін|Гудзілін С.]] [http://nn.by/?c=ar&i=50690 Росіца. Снежная пілігрымка] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», [[19 лютага]] [[2011]].</ref>.
 
Масавые забойства, па большай часцы, праводзілі [[Латышскія паліцэйскія батальёны|латышскія паліцэйскія батальён]], якія былі накіраваны ў Беларусь для правядзеня карнай аперацыі. Акрамя таго, што яны змагаліся з партызанамі-камуністамі, яны таксама займаліся знішчэннем мірнага насельніцтва – як прама (растрэлы і спаленне жыўцом), так і ўскосна (перадавая захопленых мірных жыхароў атрадам [[Служба безопасности (СД)|СД]]).
З [[16 ліпеня]] [[1954]] года па [[8 красавіка]] [[2004]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Бігосаўскі сельсавет|Бігосаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref><ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областого Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области]</ref>.
 
Распараджэннем камандзіра адной з баявых груп прадпісвалася: «у выпадках, калі з-за адсутнасці ў непасрэднай блізкасці СД, расстрэлы неабходна праводзіць пры дапамозе войскаў, экзэкуцыі павінны праходзіць у дамах. Трупы варта пакрываць саломай або сенам і там жа спальваць». У рапарце 278-га латышскага батальёна адзначаецца, што ўжо ў першы ж дзень аперацыі, [[16 лютага]], «прасоўваючыся праз вёску Лімоўку і далей, рота ліквідавала каля 100 бандытаў і бандыцкіх хаўруснікаў, спаліла паказаную вёску, бо ў гэты час СД дзейнічала ў іншым населеным пункце».
<center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths="150" heights="150" perrow="4">
Выява:Rosica, Trajecki. Росіца, Траецкі (1901-10).jpg|Стары касцёл
Выява:Rosica-budoŭla.jpg|Будаўніцтва новага касцёла
Выява:Rosica-kaścioł.jpg|[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы, Росіца|Новы касцёл]]
Выява:Rosica-interjer.jpg|Касцёл, інтэр’ер
</gallery></center><br />
 
У Росіцы карацелі аргунізавалі т. з. «сборны лагер», камандаванню якога былі нададзены латышскія паліцэйскія (верагодна, у тым ліку члены «[[Каманда Арайса|каманды Арайса]]») для правядзення экзекуцый. У Росіцу прыганялі жыхароў суседніх вёсак для «другаснай фільтрацыі». Больш маладых і моцных людзей адправілі на [[Бігосава (станцыя)|станцыю Бігосава]], дзе іх грузілі ў вагоны і везлі ў [[Саласпілскі канцлагер|канцлагер Саласпілс]] і на працы ў [[Трэці рэйх|Германію]]. Увогуле ў Росіцы было знішчана 1528 чалавек.
== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1838]] — 512 чал. (254 муж. і 258 жан.), з іх духоўнага саслоўя каталіцкага 3 муж., духоўнага саслоўя праваслаўнага 2 муж. і 2 жан., мяшчан-хрысціян 5 муж. і 7 жан., мяшчан-іўдзеяў 63 муж. і 69 жан., сялян памешчыцкіх 177 муж. і 176 жан., аднадворцаў 2 муж. і 2 жан., адстаўных салдат 2 муж. і 2 жан.<ref>{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 416.</ref>
 
У [[1999|1999 годзе]] [[Папа Рымскі|Папа]] [[Ян Павел II]] абвясціўбеатэфікаваў [[Антоній Ляшчэвіч|кс.айца Антонія Ляшчэвіча]] і [[Юрый Кашыра|айца Юрыя Кашыру]] блаславёнымі(дадаў да ліку блажэнных). [[19 жніўня]] [[2000|2000 года]] уў Росіцы адбылося паўторнае асвячэнне касцёларыма-каталіцкай царквы.
<br />
 
=== Пасля Другой сусветнай вайны ===
== Трагедыя 16 лютага 1943 года ==
З [[16 ліпеня]] [[1954|1954 года]] года па [[8 красавіка]] [[2004]]|2004 года]] вёска ўваходзіла ў склад [[Бігосаўскі сельсавет|Бігосаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref><ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областого Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области]</ref>.
Да вайны ў вёсцы быў 231 двор, жыло 943 чалавекі. 16.02.1943 г. карнікі знішчылі яе. У Расіцу былі звезены і многія жыхары з іншых вёсак. У касцёле ў розных памяшканнях было спалена 1528 чалавек. Устаноўлены імёны загiнуўшых, у тым ліку сярод іх былі святары [[Юрый Кашыра]] і [[Антоній Ляшчэвіч]], пазней прылічаныя да ліку благаславёных<ref>У. С. Богау, А. Ф. Бубала i iнш. (рэдкал.); А. Ф. Бубала. (уклад.). «Памяць. Верхнядзвінскі раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі. кнiга 1. — Мн.: «Палiграфафармленне», 1999. — 526 с. — <nowiki>ISBN 985-6351-06-5</nowiki>. </ref>.
 
Зараз на месцы так званага «зборнага лагера» узведзены [http://news.tut.by/culture/451303.html мемарыял] у памяць аб ахвярах трагедыі Росіцы.
 
Па стане на [[2015|2015 год]] у Росіцы пражывала каля 200 чалавек. Большая частка жыхароў ― пажылыя людзі. У цэнтры вёскі стаіць каталіцкая царква рымскага абрада.<center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Мястэчка на старых здымках">
ВыяваФайл:Rosica, Trajecki. Росіца, Траецкі (1901-10).jpg|СтарыСтарая касцёлрыма-каталіцкая царква
ВыяваФайл:Rosica-budoŭla.jpg|Будаўніцтва новагановай касцёлакаталіцкай царквы
ВыяваФайл:Rosica-kaścioł.jpg|[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы, Росіца|Новы касцёл]]
Файл:Rosica-interjer.jpg|Інтэр’ер
</gallery></center><br />
 
== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1838|1838 год]] — 512 чал. (254 муж. і 258 жан.), з іх духоўнага саслоўя каталіцкага 3 муж., духоўнага саслоўя праваслаўнага 2 муж. і 2 жан., мяшчан-хрысціян 5 муж. і 7 жан., мяшчан-іўдзеяў 63 муж. і 69 жан., сялян памешчыцкіх 177 муж. і 176 жан., аднадворцаў 2 муж. і 2 жан., адстаўных салдат 2 муж. і 2 жан.<ref>{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 416.</ref>
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1982|1982 год]] — 460 чал.; [[1999|1999 год]] — 516 чал.
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2001|2001 год]] — 495 чал.; [[2009|2009 год]] — 243 чал.
 
== Турыстычная інфармацыя ==
=== Славутасці ===
* [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы, Росіца|КасцёлРыма-каталіцкая царква Найсвяцейшай Тройцы]] ([[1906]]—[[1911]])
* [[Свята-Еўфрасіннеўская царква, Росіца|Візанта-праваслаўная Свята-Еўфрасіннеўская царква]] ([[1866]], руіны)
 
== Галерэя ==
<center><gallery caption="Краявіды Росіцы" widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Краявіды Росіцы">
ВыяваФайл:Rosica - 1.jpg|Возера
ВыяваФайл:Kaścioł - Rosica - 02.jpg|[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы, Росіца|Касцёл]]
ВыяваФайл:Kaścioł - Rosica - 09.jpg|Касцёл,Інтэр’ер інтэр’еррыма-каталіцкай царквы
ВыяваФайл:Śviata-Eŭfrasińnieŭskaja carkva - Rosica - 3.jpg|Руіны візанта-праваслаўнай царквы
</gallery></center>
 
== Гл. таксама ==
 
* [[Лаўжы]]
{{зноскі}}
 
Ананімны ўдзельнік