Розніца паміж версіямі "Руаль Амундсен"

122 байты дададзена ,  2 месяцы таму
няма тлумачэння праўкі
(вікіфікацыя)
 
'''Руа́ль Э́нгельбрэгт Гра́ўнінг А́мундсен''' ({{lang-no|Roald Engelbregt Gravning Amundsen}}; {{ДН|16|7|1872}} — {{ДС|18|6|1928}}) — нарвежскі палярны падарожнік і рэкардсмен, «''Напалеон палярных краін''» паводле выразу {{нп3|Роланд Хантфард|Р. Хантфарда|ru|Хантфорд, Роланд}}<ref group="Заўв">Роланд Хантфард — аўтар біяграфій Руаля Амундсена, Роберта Скота, Эрнэста Шэклатана, Фрыцьёфа Нансена.</ref>{{sfn|Huntford|1999|p=91}}.
 
Першы чалавек, які дасягнуў [[Паўднёвы полюс|Паўднёвага полюса]] ([[14 снежня]] [[1911]] года). Першы чалавек (сумесна з [[Оскар Вістынг|Оскарам Вістынгам]]), які пабываў на абодвух геаграфічных полюсах планеты. Першы падарожнік, які здзейсніў марскі пераход {{нп3|Паўночна-Заходні праход|Паўночна-Заходнім праходам|sv|Nordvästpassagen}} (па пралівах [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага архіпелага]]), пазней здзейсніў пераход [[Паўночны марскі шлях|Паўночна-Усходнім шляхам]] (уздоўж берагоў [[Сібір]]ы), упершыню замкнуўшы кругасветную дыстанцыю за [[Палярны круг|Палярным кругам]]. Адзін з піянераў прымянення [[Авіяцыя|авіяцыі]] — [[Гідраплан|гідрасамалётаў]] і [[Дырыжабль|дырыжабляў]] — у арктычных падарожжах.
 
Загінуў у [[1928]] годзе падчас пошукаў {{нп3|Экспедыцыя на дырыжаблі «Італія»|зніклай экспедыцыі|ru|Экспедиция на дирижабле «Италия»}} [[Умберта Нобіле]].
 
Меў узнагароды многіх краін свету, у тым ліку найвышэйшую ўзнагароду ЗША — {{нп3|Залаты медаль Кангрэса ЗША|Залаты медаль Кангрэса|ru|Золотая медаль Конгресса США}}. Імем Амундсена былі названы шматлікія геаграфічныя і іншыя аб'ектыаб’екты.
{{TOChidden}}
 
== Паходжанне. Сям'яСям’я ==
 
[[Файл:Fredrikstad-Borge Roald Amundsen-Museum.JPG|thumb|left|Дом у Борге, дзе нарадзіўся Руаль Амундсен. Фота 2011 года.]]
 
[[Генеалогія|Генеалогію]] рода Амундсена можна прасачыць з [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]]: яго продкі былі сяляне з вострава Асмалёй на мяжы Нарвегіі і Швецыі. Прадзед Руаля змог набыць зямлю на мацерыку пад Шэбергам. Дзед Руаля быў першым у родзе, хто насіў прозвішча Амундсен, бацька Руаля — Енс Амундсен (1820—1886) — быў чацвёртым з 12 дзяцей. Браты Амундсены, займаючыся марскім гандлем, валодалі агульнай сядзібай у [[Фрэдрыкстад|Боргу]], недалёка ад [[Сарпсбарг]]а, дзе [[рака Глома]] ўпадала ў [[Скагерак]]. Да 1880-х гадоў у валоданні сям'ісям’і было 20 паруснікаў і параход, мелася нават уласная суднаверф{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=14—16}}{{sfn|Huntford|1999|p=33—34}}.
 
Енс Амундсен разбагацеў падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]], пастаўляючы брытанскім і французскім войскам [[збожжа]] і [[Салома|салому]]; яго паруснік «''Фенікс''» падчас {{нп3|Абарона Севастопаля, 1854—1855|аблогі Севастопаля|uk|Оборона Севастополя (1854—1855)}} выкарыстоўваўся для размяшчэння англійскіх афіцэраў{{sfn|Huntford|1999|p=34}}. У [[1866]] годзе ён здзейсніў рэйс з [[Кітай|Кітая]] на [[Куба|Кубу]], даставіўшы на цукровыя плантацыі рабочую сілу  — 300 кітайскіх {{нп3|рабочыя-кулі|кулі||Coolie}}. Пра яго характар сведчыць наступны эпізод: падчас плавання кулі ўзбунтаваліся, але ўсё скончылася тым, што Е. Амундсен прымусіў іх павесіць важака{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=18—19}}.
 
У 1863 годзе ва ўзросце 43 гадоў ён ажаніўся з дачкой мытнага чыноўніка Ганнай Хенрыке Густаве Салквіст. У сям'ісям’і было чацвёра дзяцей — усе сыны:
 
{|
[[7 жніўня]] [[1896]] года Амундсен наняўся матросам у [[Бельгія|бельгійскую]] антарктычную экспедыцыю на судне «''Бельжыка''» (Belgica) пад камандаваннем {{нп3|Адрыен дэ Жэрлаш|Адрыена дэ Жэрлаша|de|Adrien de Gerlache de Gomery}}, асабовы склад якой быў інтэрнацыянальным. Гэта была адзіная экспедыцыя, у якой Амундсен удзельнічаў у якасці падначаленага{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=36}}. Мэтай паходу было дасягненне {{нп3|Паўднёвы магнітны полюс|Паўднёвага магнітнага полюса|en|South Magnetic Pole}}, у максімальным набліжэнні да яго трэба было высадзіць чацвярых зімоўшчыкаў з магнітаметрычным абсталяваннем, пасля чаго судна забеспячэння павінна было адбыць у [[Рыа-дэ-Жанейра]] і забраць берагавую каманду наступным антарктычным летам{{sfn|Яковлев|1957|с=70}}. Узімку 1896—1897 гадоў будучы палярнік пераехаў у [[Антверпен]] для вывучэння [[французская мова|французскай мовы]] і праходжання курсу {{нп3|Марская навігацыя|навігацыі|ru|Seamanship}}. Тут у яго завязаўся раман з кватэрнай гаспадыняй, якая [[24 сакавіка]] [[1897]] года скончыла жыццё [[самагубства]]м, пасля чаго Амундсену прыйшлося паспешліва пакінуць горад{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=37}}.
 
Амундсен быў павышаны ў званні да штурмана і размешчаны ў афіцэрскім адсеку ў сувязі з тым, што ў экспедыцыі заставаліся вакантныя месцы. У аўтабіяграфіі Амундсен ні разу не называў Адрыена дэ Жэрлаша па імені, згадваючы толькі старэйшага калегу — суднавага лекара [[Фрэдэрык Кук|Фрэдэрыка Кука]]{{sfn|Амундсен5|1937|с=22—23}}. Адплыўшы [[16 жніўня]] 1897 года, «''Бельжыка''» прыбыла ў [[Антарктыда|Антарктыду]] [[30 студзеня]] [[1898]] года. У першы ж дзень высадкі Амундсен здзейсніў лыжны паход па ўзбярэжжы вострава Ту Хэмак, на думку У.  С.  Каракіна<ref group="Заўв">Уладзіслаў Сяргеевіч Каракін — палярнік, доктар геаграфічных навук. Удзельнік многіх палярных экспедыцый, сем разоў наведаў Новую Зямлю, адзінаццаць — Шпіцберген.</ref>, — упершыню ў гісторыі антарктычных даследаванняў{{sfn|Корякин|2002|с=45}}. [[8 сакавіка]] судна, прасоўваючыся на поўдзень, было спынена льдамі, мелася быць незапланаваная зімоўка. Дрэйф працягваўся 13 месяцаў і праходзіў у раёнах [[Мора Белінсгаўзена|мора Белінсгаўзена]], якія да таго не наведваліся людзьмі з-за вельмі цяжкай лядовай абстаноўкі. Глыбіні ў гэтых месцах перавышалі 1500  м, так што {{нп3|Лот, прылада|лот|uk|Лот (прилад)}} не дасягнуў дна{{sfn|Корякин|2002|с=48}}. Судовая каманда не павінна была зімаваць у Антарктыцы, таму на борце было толькі чатыры камплекты палярнага адзення, прызначанага для зімовачнай партыі. Амундсен прапанаваў пашыць цёплую вопратку з шарсцяных коўдраў чырвонага колеру, якія былі ў лішку на борце. Работы былі пачаты неадкладна{{sfn|Яковлев|1957|с=93}}.
 
[[Файл:Portrett av Roald Amundsen.jpg|thumb|left|Амундсен у палярнай экіпіроўцы, на нагах у яго {{нп3|снегаступы|снегаступы|en|Snowshoe}}. Пастановачная фатаграфія 1899 года.]]
 
[[Цынга]] стала галоўнай праблемай экіпажа з надыходам [[палярная ноч|палярнай ночы]]. Амундсен і Кук разгарнулі паляванне на [[Цюленевыя|цюленяў]] і [[пінгвін]]аў і не абмяжоўвалі сябе ў ежы, пры ўзважванні ў маі Амундсен паставіў рэкорд — 87,5 кг{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=44}}. Разам з Кукам яны таксама эксперыментавалі з палярным рыштункам, на практыцы праверыўшы ўласцівасці спальных мяшкоў канструкцыі [[Роберт Піры|Піры]], [[Эйвін Аструп|Аструпа]] і [[Фрыцьёф Нансен|Нансена]]<ref group="Заўв">Мяшок Нансена — двух- або трохмесны, у ім людзі саграваюць адзін аднаго, а важыць ён пры гэтым менш, чым некалькі аднамесных мяшкоў. Мяшок Аструпа мае ўваходную адтуліну пасярэдзіне, якая зачыняецца аплікамі і гузікамі. Піры спачатку выкарыстоўваў спальны мяшок з рукавамі, прыдуманы ім падчас палявання на мядзведзяў ({{кніга| аўтар = Буманн-Ларсен Т.|загаловак = Амундсен|выдавецтва = {{М}}: Молодая гвардия|год = 2005|старонкі =44}}). Аднак пасля 1892 года Піры зусім адмовіўся ад спальных мяшкоў, яго людзі спалі на прывалах, не распранаючыся, яны заварочваліся ў аленевыя шкуры ({{кніга|аўтар = Пири Р.|загаловак = Северный полюс|выдавецтва= {{М}}: Мысль|год = 1972|старонкі =97, 135}}).</ref>. Кук быў для Амундсена адначасова настаўнікам і сувучнем, аднак астатнія члены каманды ставіліся да гэтых эксперыментаў без усякага энтузіязму{{sfn|Корякин|2002|с=49—50}}. [[5 чэрвеня]] [[1898]] года памёр ад цынгі і ўскладненняў на сэрцы магнітолаг Э. Данко; неўзабаве матрос-нарвежац Толефсен звар'яцеўзвар’яцеў і паспрабаваў пешшу сысці ў [[Шведска-нарвежская унія|Нарвегію]]{{sfn|Корякин|2002|с=51}}. Зрэшты, становішча на борце не было зусім беспрасветным: старэйшы памочнік Лекуан правёў «''Вялікі конкурс жаночай прыгажосці''»{{sfn|Корякин|2002|с=50}} і выдаваў непрыстойны рукапісны часопіс. Ён жа ў сваім дзённіку прымеціў у 26-гадовага Амундсена відавочную схільнасць да {{нп3|Аскеза|аскетызму|de|Askese}} і нават [[Манах|манаства]]{{sfn|Huntford|1999|p=87}}.
 
Ва ўмовах разлажэння і дэмаралізацыі каманды ўспыхнуў канфлікт паміж Жэрлашам і Амундсенам. Жэрлаш катэгарычна адпрэчваў усе рэкамендацыі нарвежца і да чэрвеня ўжо не ўставаў. Аднак існавала пагадненне Жэрлаша з Геаграфічным таварыствам Бельгіі, паводле якога экспедыцыя, нягледзячы на ўсе абставіны, павінна заставацца пад кіраўніцтвам любога афіцэра-бельгійца. У выніку Амундсен, які стаў да таго часу старэйшым памочнікам камандзіра, рашуча заявіў Жэрлашу, што «''ніякай бельгійскай экспедыцыі для яго больш не існуе''». Аднак ён абмовіўся, што цяпер разглядае «''Бельжыку''» не як месца службы, а як самае звычайнае судна, таму яго абавязкам з'яўляеццаз’яўляецца вывесці яе з ільдоў{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=45}}. У аўтабіяграфіі, апублікаванай праз чвэрць стагоддзя, Амундсен коратка пісаў, што кіраўніцтва экспедыцыяй перайшло да яго{{sfn|Амундсен5|1937|с=25—26}}. Толькі [[14 сакавіка]] [[1899]] года «''Бельжыка''» выйшла з зоны пакавых ільдоў, вярнуўшыся ў Антверпен [[5 лістапада]] таго ж года.
 
Пра дату вяртання Амундсена на радзіму існуюць супярэчлівыя звесткі. Ён сышоў на бераг у [[Рыа-дэ-Жанейра]] і далей дабіраўся самастойна. Леон Амундсен спадзяваўся, што шлях брата пройдзе праз [[Горад Каньяк|Каньяк]], дзе ён да таго часу пасяліўся, аднак Руаль адбыў у [[Горад Брусель|Брусель]], дзе прыняў першую са сваіх узнагарод — {{нп3|ордэн Леапольда I|кавалерскі крыж ордэна Леапольда|en|Ordre de Léopold}}. Ён адмовіўся што-небудзь пісаць і публікаваць аб экспедыцыі Жэрлаша, хоць і прызнаваўся, што гэта прадпрыемства адыграла адметную ролю ў яго жыцці{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=47—48}}:
{{пачатак цытаты}}
У час гэтага падарожжа ў мяне з'явіўсяз’явіўся план. Мне хацелася звязаць мару дзіцячых гадоў пра Паўночна-Заходні праход са значна больш важнай для навукі мэтай: ''усталяваць цяперашняе месцазнаходжанне Паўночнага магнітнага полюса''{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=49}}.
{{Канец цытаты}}
 
 
=== Падрыхтоўка ===
Вярнуўшыся з Бельгіі, Амундсен адбыў на ваенныя зборы, пасля якіх у верасні [[1899]] года браты Леон і Руаль на роварах праехалі з Крысціяніі ў Каньяк. З Францыі Руаль на тым жа транспарце праз [[Мадрыд]] дабраўся да [[Картахена|Картахены]]. Адтуль ён пайшоў на [[барк]]у «''Оскар''», які належаў яго сям'ісям’і, у {{нп3|Горад Пенсакола, Фларыда|Пенсаколу|en|Pensacola, Florida}}{{sfn|Huntford|1999|p=93}}. Амундсен вярнуўся ў Еўропу ў красавіку [[1900]] года, прычым падчас знаходжання ў Вялікабрытаніі сабраў сабе вычарпальную бібліятэчку прац, прысвечаных заваяванню Паўночна-Заходняга праходу{{sfn|Huntford|1999|p=94—95}}. Паводле вынікаў плавання быў уганараваны дыпломам капітана гандлёвага флоту{{sfn|Huntford|1999|p=93}}. У верасні [[1900]] года Амундсен прыбыў у Германскую марскую геафізічную абсерваторыю ў [[Гамбург]]у, дзе яго цёпла прыняў дырэктар Георг фон Наймаер. Амундсен працаваў над авалоданнем неабходнымі звесткамі ледзь не фанатычна. Пазней ён успамінаў, што з 40 дзён, праведзеных у Гамбургу, 250 гадзін прысвяціў [[Геафізіка|геафізіцы]], што складала больш за 6 гадзін заняткаў у суткі{{sfn|Huntford|1999|p=95}}. У Наймаера Амундсен быў прадстаўлены {{нп3|Хенрык Мон|Хенрыку Мону|ru|Мон, Хенрик}}, які на [[Каляды]] 1900 года пазнаёміў яго з [[Фрыцьёф Нансен|Фрыцьёфам Нансенам]] — найвыдатнейшым з нарвежскіх палярнікаў таго часу{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=49—50}}. Адносіны паміж Нансенам і Амундсенам апісваліся рознымі біёграфамі па-рознаму. Так, Хантфард сцвярджаў, што ў «''іх не было ні лёгкасці, ні сардэчнасці''»{{sfn|Huntford|1999|p=96}}, аднак Т. Буман-Ларсен<ref group="Заўв">Тур Буман-Ларсен — біёграф Руаля Амундсена, аўтар кнігі «''Руаль Амундсен''».</ref> пісаў, што «''няма падстаў лічыць, што ў Люсакеры<ref group="Заўв">Люсакер — населены пункт у камуне Берум, [[фюльке]] [[Акерсхус]]. У Люсакеры размяшчалася сядзіба Нансена „Готхаб“.</ref> Амундсена прымалі з меншым захапленнем, чым у Гамбургу''»{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=51}}. Паводле ўспамінаў Ліў Нансен-Хеер — старэйшай дачкі палярніка, у таварыстве Нансена Амундсен заўсёды выглядаў збянтэжаным і няўпэўненым{{sfn|Нансен-Хейер|1973|с=269, 273}}.
 
=== «Ёа» ===
У студзені [[1901]] года Амундсен купіў ужываную 47-тонную зверабойную яхту {{нп3|Ёа, яхта|«''Ёа''»|en|Gjøa}} — сваю «''аднагодку''» (пабудавана ў [[1872]] годзе). Пазычыўшы ў брата Густава {{nobr|10 000 [[Нарвежская крона|крон]]}}, Руаль пераабсталяваў яхту (быў пастаўлены газавы рухавік у 13 [[Конская сіла|к. с.]] і механізаваныя парусныя лябёдкі). У красавіку ён адправіўся ў паўгадавое плаванне ў [[Баранцава мора]], як для выпрабавання судна, так і для правядзення акіянаграфічных работ пад кіраўніцтвам Нансена. Адначасна ўдалося здабыць двух [[кіт]]оў і некалькіх [[морж|маржоў]], што прынесла прыбытак у {{nobr|8 000 крон}}. Характэрна, што камандаваў плаваннем былы ўладальнік яхты — Ханс Крысціян Ёханесен{{sfn|Huntford|1999|p=99}}. Позняй восенню [[1901]] года Амундсен зрабіў даклад у Геаграфічным таварыстве Нарвегіі{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=52—53}}.
 
1902 год прайшоў для Амундсена напружана, паколькі не ўдавалася здабыць дастаткова сродкаў на правядзенне экспедыцыі, а першапачаткова закладзены бюджэт у {{nobr|50 000 крон}} апынуўся недастатковым. У канцы года Амундсен упершыню пабываў у Лондане  — у [[Каралеўскае геаграфічнае таварыства|Каралеўскім геаграфічным таварыстве]], аднак выступленне было няўдалым  — Амундсен кепска валодаў [[англійская мова|англійскай мовай]]{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=53—54}}. Да пачатку 1903 года фінансавы дэфіцыт Амундсена дасягнуў {{nobr|70 000 крон}}. Праблема безграшоўя пераследвала палярніка ўсё жыццё{{sfn|Huntford|1999|p=100}}. Істотную дапамогу пры падрыхтоўцы гэтай і наступных экспедыцый Амундсену аказаў Фрыц Цапфе — аптэкар з [[горад Тромсё|горада Тромсё]], які таксама з'яўляўсяз’яўляўся карэспандэнтам крысціянійскай газеты «''Моргенбладэт''»{{sfn|Huntford|1999|p=100}}.
 
Да апошняй хвіліны адпраўленне экспедыцыі было пад пагрозай: агульная сума выдаткаў склала {{nobr|150 000 крон}}, не лічачы кошту судна і натуральных ахвяраванняў фабрыкантаў кансерваў, пры гэтым 14 тысяч крон было ўзята ў доўг пад даручальніцтва братоў Густава і Леона літаральна за некалькі дзён да адплыцця. Амундсен у аўтабіяграфіі, апублікаванай праз 22 гады, апісваў пачатак экспедыцыі як ледзь не крымінальнае прадпрыемства: ратуючыся ад крэдытораў, каманда «''Ёа''» адправілася ў шлях глыбокай ноччу пад праліўным дажджом{{sfn|Амундсен5|1937|с=32}}. Тур Буман-Ларсен, маючы асабістыя лісты і дзённікі палярнікаў, якія сталі даступнымі толькі ў [[1990-я]] гады, пісаў, што гэта не адпавядала рэчаіснасці: пры адплыцці ноччу [[17 чэрвеня]] 1903 года на борце «''Ёа''» знаходзіліся ўсе чацвёра братоў Амундсенаў, а спіс фундатараў адкрывалі кароль Швецыі і Нарвегіі [[Оскар II]] і [[Фрыцьёф Нансен]]. За два дні да адплыцця Руаль Амундсен перадаў даверанасць на вядзенне ўсіх сваіх спраў брату Леону{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=54—55}}.
[[Файл:Рождество Йоа.jpg|thumb|left|Экіпаж «Ёа» святкуе Каляды 1903 года на зімоўцы. Злева направа: Х. Хансен, Р. Амундсен, Ліндстром (у башлыку), Вік, Лунд. На заднім плане Рыствет. Фота Г. Хансена.]]
 
Амундсен прайшоў праз Паўночную Атлантыку, [[Бафінаў заліў]], {{нп3|праліў Ланкастэр|пралівы Ланкастэр|en|Lancaster Sound}}, {{нп3|Праліў Бараў|Бараў|en|Barrow Strait}}, Піл, Франкліна, Джэймса Роса і [[9 верасня]] спыніўся на зімоўку ля паўднёва-ўсходняга берага вострава Кінг-Уільям{{sfn|Йоа|2004|с=31—44}}, якая, як аказалася, доўжылася два гады. Гавань атрымала назву Ёа-Хейвен. [[Эскімосы]] мясцовага племя ''нетсілік'' з'явілісяз’явіліся [[29 кастрычніка]], адносіны з імі складваліся цалкам удала{{sfn|Huntford|1999|p=120}}. Аднак падчас зімоўкі аказалася, што падбор маленькага экіпажа — усяго 7 чалавек — быў памылковым, у выніку ўжо з лістапада ўзнікла супрацьстаянне паміж Начальнікам (як называлі Амундсена ў дзённікавых запісах усе члены экспедыцыі) і матарыстам Педэрам Рыстветам. Кок Адольф Хенрык Ліндстром пакутаваў ад [[алкагалізм]]у, з часам Амундсен сапсаваў адносіны і з іншымі членамі каманды{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=62}}.
 
[[1 сакавіка]] [[1904]] года Амундсен, Хансен і Рыствет, экіпіраваныя па-эскімоску, адправіліся ў санкавы паход да Паўночнага магнітнага полюса, у той дзень стаяў мароз у {{nobr|−53 °С}}{{sfn|Йоа|2004|с=77}}. Увечары таго ж дня тэмпература апусцілася да {{nobr|−57 °С}}{{sfn|Йоа|2004|с=79}}. У выніку ўжо раніцай [[5 сакавіка]] каманда вярнулася на «''Ёа''», прычым пры вяртанні сабакі за 4 гадзіны пераадолелі 10 міль, на якія па шляху на полюс спатрэбілася выдаткаваць 2½ дні{{sfn|Йоа|2004|с=81}}. Зрэшты, ужо [[16 сакавіка]] Амундсен і Хансен выступілі ў другі раз, [[24 красавіка]] яны дасягнулі пазіцыі Паўночнага магнітнага полюса, вызначанай [[Джэймс Кларк Рос|Джэймсам Кларкам Росам]] у 1831 годзе{{sfn|Huntford|1999|p=126}}. Паколькі полюс змяніў становішча, Амундсен вярнуўся на карабель, правёўшы ў паходзе сем тыдняў{{sfn|Huntford|1999|p=126}}.
[[13 жніўня]] 1905 года карабель працягнуў плаванне і ўжо [[26 жніўня]] апынуўся ў заліве Мак-Кензі на {{нп3|востраў Хершэл|востраве Хершэл|en|Herschel Island}} — месцы зімоўкі кітабояў. На здзіўленне Амундсена, усе яны былі ў курсе яго экспедыцыі: брат Леон пры падтрымцы Нансена правёў у ЗША вялікую рэкламную кампанію{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=72}}. Амундсен для замацавання адносін падзяліўся з зімоўшчыкамі мучнымі прадуктамі, якіх на «''Ёа''» было ў лішку. Нягледзячы на тое, што канадскае ўзбярэжжа і паўночныя берагі Аляскі ў жніўні — верасні 1905 былі свабодныя ад лёду, Амундсен вырашыў застацца на трэцюю зімоўку. Яго спадарожнікі здзіўляліся наконт прычын такога рашэння: Амундсен тлумачыў зімоўку менавіта цяжкім станам ільдоў. Т. Буман-Ларсен меркаваў, што галоўнай прычынай было тое, што Начальнік лічыў двухгадовае падарожжа занадта кароткім, бо эпахальныя экспедыцыі Нансена і Свердрупа доўжыліся 3 і 4 гады, адпаведна{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=73}}.
 
Паколькі «''Ёа''» была пазбаўленая прамой сувязі са знешнім светам, Амундсен [[24 кастрычніка]] 1905 года на нартах з 12 сабакамі і эскімоскай сямейнай парай у якасці асістэнтаў выступіў у 700-кіламетровы шлях да бліжэйшага тэлеграфа ў Ігл-Сіці на [[Аляска|Алясцы]]. Аднак апарат не працаваў, і толькі [[5 снежня]], пераадолеўшы 1300  км, палярнік прыбыў у Форт-Эгберт — золатапрамысловы горад на [[Рака Юкан|Юкане]]. Лепшы дзённы пераход быў роўны 65  км за 10 газдін{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=74}}. Першая тэлеграма была пасланая брату Леону, 9 снежня атрымалася звязацца з Нансенам. За час адсутнасці Амундсена рэзка змянілася палітычная сітуацыя — Нарвегія стала незалежнай краінай. Амундсен апавясціў аб сваім поспеху новага караля [[Хокан VII|Хокана VII]], як яму параіў Нансен{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=76}}.
 
[[Файл:Nome Gjoa Amundsen.jpg|thumb|Экіпаж «Ёа» ў порце {{нп3|Горад Ном, Аляска|Ном|en|Nome, Alaska}} пасля пераадолення Паўночна-Заходняга праходу. У першым шэрагу злева направа: Амундсен, Педэр Рыствет, Адольф Ліндстром, Хельмер Хансен. У верхнім шэрагу Годфрыд Хансен і Антон Лунд. Густаў Вік да таго часу ўжо памёр.]]
 
[[3 лютага]] [[1906]] года Амундсен рушыў у зваротны шлях на востраў Хершэл і прыбыў на «''Ёа''» [[12 сакавіка]], пераадолеўшы 1300  км за 30 паходных дзён{{sfn|Huntford|1999|p=134—136}}. Неўзабаве пачалося пацяпленне: ужо [[22 сакавіка]] тэмпература паднялася вышэй за нуль, захварэў самы малодшы член каманды — Густаў Вік. Лячэннем яго займаўся Амундсен, спачатку было паляпшэнне, але [[30 сакавіка]] хвароба абвастрылася. Да лекара, які былі ў кітабояў, звярнуліся занадта позна, і [[31 сакавіка]] Вік памёр{{sfn|Йоа|2004|с=298—299}}.
 
Толькі [[1 ліпеня]] 1906 года «''Ёа''» змагла зняцца з месца, мыс Бараў пераадолелі [[30 жніўня]] ў моцны шторм. На гэтым заваяванне Паўночна-Заходняга праходу было завершана. [[19 кастрычніка]] «''Ёа''» прыбыла ў [[Горад Сан-Францыска|Сан-Францыска]], дзе сціснуты ў сродках Амундсен прадаў яхту нарвежскаму зямляцтву для публічнага агляду{{sfn|Huntford|1999|p=137—138}}{{sfn|Амундсен5|1937|с=48}}. [[18 лістапада]] каманда прыбыла ў Крысціянію{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=82}}.
[[Файл:Gjoea.jpg|thumb|left|«Ёа» ў [[Музей Фрама|Музеі Фрама ў Осла]]. Фота 2009 года. З 2012 года над шхунай пабудаваны ахоўны шацёр.]]
 
Паводле слоў Р. Хантфарда, [[Фрыцьёф Нансен]], стаўшы нарвежскім пасланнікам у Вялікабрытаніі, «''быў піянерам выкарыстання не звязаных з палітыкай знакамітасцей у мэтах палітычнай прапаганды''»{{sfn|Huntford|1999|p=228}}. Слава заваёўніка Паўночна-Заходняга праходу павінна была выкарыстоўвацца для павышэння аўтарытэту Нарвегіі ў свеце, Нансен пастаянна прыспешваў Амундсена з вяртаннем з ЗША{{sfn|Huntford|1999|p=228}}. Аднак Амундсен адбыў прама ў Крысціянію, дзе прэм'ерпрэм’ер-міністр К. Мікельсен [[20 лістапада]] [[1906]] года ўручыў яму Вялікі крыж ордэна св. Олафа — кароль знаходзіўся ў Лондане; у той дзень у школьнікаў адмянілі заняткі{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=83}}. Даклад Амундсена ў Лондане на пасяджэнні [[Каралеўскае геаграфічнае таварыства|Каралеўскага геаграфічнага таварыства]] быў намечаны на [[11 лютага]] [[1907]] года, але вынікі яго былі больш чым сціплымі, а візіт палярніка ў Брытанію наогул не афішаваўся. Для сучаснікаў стала свайго роду загадкай прахалоднае стаўленне брытанцаў да нарвежскага героя, пра што гаварылася ў абураным лісце Нарвежскага генеральнага консульства Амундсену{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=87}}. Насупраць, лекцыйнае турнэ Амундсена па розных краінах Еўропы праходзіла надзвычай паспяхова. Усё лета заняла падрыхтоўка кнігі аб экспедыцыі, выпушчанай у Нарвегіі накладам {{nobr|10 000 асобнікаў}}. [[20 красавіка]] 1907 года была апублікавана афіцыйная пастанова [[стортынг]]а, у якой бюджэт экспедыцыі на «''Ёа''» быў ацэнены ў {{nobr|160 000 крон}}, прычым гэтая сума была прызнана «''нязначнай для шчаснага пераадолення Паўночна-Заходняга праходу пад нарвежскім сцягам''»{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=91}}. Да таго часу доўг Амундсена складаў {{nobr|80 000 крон}} (павераным у справах экспедыцыі быў Аляксандр Нансен — малодшы брат Фрыцьёфа). У той жа дзень стортынг асігнаваў {{nobr|40 000 крон}} для пакрыцця найбольш тэрміновых даўгоў палярніка, хоць афіцыйна гэта было аформлена як купля навуковых матэрыялаў экспедыцыі нарвежскай дзяржавай{{sfn|Саннес|1991|с=185}}.
 
[[24 студзеня]] [[1907]] года Амундсен быў абраны замежным ганаровым чальцом [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускага геаграфічнага таварыства]]<ref>{{кніга|загаловак= Состав Императорского Русского географического общества|месца= СПб.|год= 1913|старонкі= 12|старонак= 112}}</ref>.
На думку Т. Буман-Ларсена, палярная гонка, якая разгарнулася ў Арктыцы і Антарктыцы ў перыяд 1908—1912 гадоў, была змаганнем не краін, а асоб. Амерыканцам [[Фрэдэрык Кук|Фрэдэрыку Куку]] і [[Роберт Піры|Роберту Піры]], якія змагаліся за Паўночны полюс, не патрабавалася навуковага камуфляжу: у ЗША рэкорд — дастатковая падстава для экспедыцыі. [[Эрнэст Шэклтан]] (які лічыўся галоўным супернікам [[Роберт Скот|Роберта Скота]] па шляху на Паўднёвы полюс) і Руаль Амундсен вымушаныя былі на першае месца ставіць навуковыя даследаванні{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=94}}. Да таго ж у тагачасным свеце існавала адзінае судна, спецыяльна прызначанае для дрэйфу ў пакавых ільдах, і гэта быў «''[[Фрам]]''», прыярытэтнымі правамі на які валодаў Нансен, які будаваў планы дасягнення Паўднёвага полюса<ref group="Заўв">«У паслужным спісе Фрыцьёфа Нансена было адно слабае звяно: ён не дасягнуў Паўночнага полюса. <…> Нансен быў пяццю гадамі маладзей фанатыка Паўночнага полюса Піры і ўсё ж занадта стары, каб пусціцца ў новы дрэйф праз Ледавіты акіян. Яго апошні шанец дасягнуць якога-небудзь полюса — распачаць вокамгненны наступ на Паўднёвы, тыпу пераходу праз Грэнландыю» ({{кніга|аўтар = Буманн-Ларсен Т.|загаловак = Амундсен|выдавецтва= {{М}}: Молодая гвардия|год = 2005|старонкі =95}})</ref>.
 
Мяркуючы па перапісцы, упершыню Амундсен загаварыў пра свае паўночнапалярныя планы з Нансенам у лютым 1907 года, калі абодва яны былі ў Лондане{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=94}}. Сітуацыя да таго падштурхвала: у 1906 годзе Піры змог дасягнуць толькі {{nobr|87° пн. ш.}}, Амундсену марш-кідок на санях па пакавых ільдах ад мацерыковай базы здаваўся бесперспектыўным. У тэарэтычным плане праект дасягнення Паўночнага полюса Амундсенам цалкам абапіраўся на разлікі Нансена. Паколькі галінка транспалярнай плыні, якая пачынаецца ад [[Новасібірскія астравы|Новасібірскіх астравоў]], не дасягала Паўночнага полюса, трэба было адпраўляцца ад мыса Бараў; дрэйф у гэтым выпадку павінен быў заняць паводле разлікаў ад 4 да 5 гадоў. Нансен, аднак, прамога адказу не даў{{sfn|Huntford|1999|p=232}}. Праз тры месяцы Амундсен накіраваў яму паважны, але настойлівы па тоне ліст, у якім нагадваў пра лютаўскую размову і прасіў даць адказ не пазней восені{{sfn|Huntford|1999|p=233}}. Чуткі аб новых планах Амундсена пратачыліся ў прэсу ў канцы жніўня, а [[3 верасня]] 1907 года Амундсен даў газеце «''{{нп3|Aftenposten|Афтэнпостэн|no|Aftenposten}}''» сенсацыйнае інтэрв'юінтэрв’ю, у якім заявіў, што разглядае планы выкарыстання ў саннай запрэжцы белых мядзведзяў, чым яшчэ больш падагрэў ажыятаж{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=97}}.
 
У лісце сэру Клементу Маркэму  — былому прэзідэнту Каралеўскага геаграфічнага таварыства і свайму сябру — Нансен апісваў далейшае:
{{пачатак цытаты}}
У 1907 годзе я зноў пачаў было займацца сваёй падрыхтоўкай. Як раз у гэты самы час з'явіўсяз’явіўся Амундсен і распавёў мне пра свой план — прайсці на малым судне Берынгавы праліў да абзы льдоў, высадзіцца на лёд і прарабіць разам з ім дрэйф праз Паўночны Ледавіты акіян. Дрэйфаваць на судне ён баяўся. Я наўпрост сказаў яму, што ўхваліць яго план не магу… Калі б ён вырашыўся на такую экспедыцыю, для гэтага ёсць адна магчымасць — праводзіць яе на «''Фраме''», які пабудаваны адмыслова для плавання ў ільдах. Але тады паўстануць цяжкасці, таму што я сам збіраюся скарыстацца «''Фрамам''» для сваёй экспедыцыі да Паўднёвага полюса. Тады ён спытаў, ці не пагаджуся я ўзяць яго з сабой перш у маю экспедыцыю, з тым каб пасля ён мог атрымаць «''Фрам''» для свайго дрэйфу ў Ледавітым моры{{sfn|Саннес|1991|с=183}}.
{{канец цытаты}}
 
=== Падрыхтоўка ===
 
Судна з'яўляласяз’яўлялася дзяржаўнай уласнасцю. Амундсен звярнуўся да ўрада за субсідыяй, неабходнай для рэканструкцыі судна, якое вытрымала дзве арктычныя экспедыцыі. Гэтая субсідыя, якая дасягала {{nobr|75 000 крон}}, была атрымана згодна з пастановай стортынга [[9 лютага]] [[1909]] года{{sfn|Амундсен|1972|с=256}}. Восенню 1907 года Амундсен адправіўся ў турнэ па ЗША для збору сродкаў. Яно пачалося [[20 кастрычніка]] выступленнем у [[Карнегі-хол|Карнегі-Хол]], якое прайшло няўдала — сабралася толькі 300 чалавек, у асноўным нарвежцаў, у зале, якая змяшчае больш за 2000 гледачоў{{sfn|Huntford|1999|p=235}}. Тым не менш, да свята Нараджэння Хрыстовага Амундсену ўдалося выручыць {{nobr|1 000 долараў}} чыстага прыбытку, пра што ён паведамляў брату Леону{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=102}}. Таксама адной з мэтаў паездкі ў ЗША была сустрэча са старым сябрам — [[Фрэдэрык Кук|доктарам Кукам]], аднак [[7 лістапада]] Амундсен атрымаў ад яго ліст, напісаны ў надзвычай абцякальных выразах: Кук адпраўляўся ў паход на Паўночны полюс, але не жадаў паведамляць пра гэта калегу і сябру{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=102}}. У ЗША Руаль Амундсен атрымаў весткі аб смерці Евы Нансен, і, хоць яе крэмацыя была закрытай для ўсіх, Леон Амундсен перадаў вянок{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=103}}. Турнэ па ЗША скончылася ў маі 1908 года, але мэтаў не апраўдала — грошай адчайна не хапала, удалося толькі пагасіць даўгі па экспедыцыі на «''Ёа''»{{sfn|Huntford|1999|p=236}}. Тым не менш, Амундсен, вярнуўшыся з Амерыкі, купіў сабе дом у 15  км на паўднёвы ўсход ад Крысціяніі на беразе Бунефіёрда ў Сварцкуге; катэдж атрымаў імя «''Ураніенборг''»{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=106—107}}.
 
Улетку 1908 года Амундсен на працягу двух месяцаў па рэкамендацыі Нансена прайшоў курс акіянаграфіі ў Б. Хеланд-Хансена ў [[Берген]]е. [[10 лістапада]] Амундсен абвясціў свой план на пасяджэнні Геаграфічнага таварыства Нарвегіі ў прысутнасці Нансена і дыпламатычнага корпуса{{sfn|Huntford|1999|p=237—238}}. На наступны дзень — 11 лістапада 1908 года  — кароль [[Хокан VII]] і [[Мод Вялікабрытанская|каралева Мод]] ахвяравалі будучай экспедыцыі {{nobr|30 000 крон}}{{sfn|Саннес|1991|с=185}}. Да Амундсена сталі сцякацца заяўкі ад ахвотных удзельнічаць у экспедыцыі, [[24 лістапада]] прыйшоў ліст з [[Шыен]]а ад {{нп3|Ялмар Ёхансен|Ялмара Ёхансена|en|Hjalmar Johansen}}, хадайніцтва неадкладна было задаволена{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=108—109}}. [[25 студзеня]] 1909 года Амундсен зрабіў даклад на пасяджэнні Каралеўскага геаграфічнага таварыства ў Лондане і быў сустрэты захоплена. Тагачасны сакратар грамадства — Скот Келці — адначасова асвятляў у лонданскай «''Таймс''» навіны палярных даследаванняў{{sfn|Huntford|1999|p=241}}. Перад пасяджэннем Амундсен быў ганараваны аўдыенцыі караля [[Эдуард VII|Эдуарда VII]]{{sfn|Huntford|1999|p=242}}.
 
=== Змена планаў ===
У сітуацыі, якая склалася, Амундсен прыняў імгненнае рашэнне: яго мэтай з гэтага часу стаў супрацьлеглы полюс{{sfn|Huntford|1999|p=250}}. Раніцай 8 верасня ён адбыў у Капенгаген, дзе тады знаходзіўся доктар Кук. Адначасова з ім у сталіцы Даніі апынуўся і [[Ота Свердруп]], які публічна заявіў, што «''Піры дарэмна 26 гадоў<ref group="Заўв">Сам Піры сцвярджаў, што патраціў на заваяванне полюса 23 гады, з якіх 18 гадоў правёў у Арктыцы.</ref> шукаў Паўночны полюс''»{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=116}}. Імаверна, у выніку размовы з Фрэдэрыкам Кукам, [[9 верасня]] Амундсен зрабіў заказ кампаніі «''Каралеўскі грэнландскі гандаль''» на набыццё 50 ездавых [[Грэнландскі сабака|грэнландскіх лаек]], 14 поўных камплектаў эскімоскага футравага адзення, палярнага абутку, матэрыялаў для яго рамонту, неапрацаваных аленевых шкур і т. п. Першапачаткова меркавалася ўсё гэта закупіць на Алясцы. Тым самым становіцца зразумела, што па меншай меры 9 верасня 1909 года Амундсен адважыўся на штурм Паўднёвага полюса{{sfn|Саннес|1991|с=188}}.
 
[[13 верасня]] пра свае планы дасягнення Паўднёвага полюса заявіў [[Роберт Скот]], чыя экспедыцыя мела палітычную мэту: «''дасягненне Паўднёвага полюса, з тым, каб гонар гэтага здзяйснення даставіць [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]]''»{{sfn|Crane|2002|p=397}}. У кастрычніку ў Крысціянію прыбыў [[Эрнэст Шэклтан]], на ўшаноўванні якога выступіў і Амундсен — з той пары іх звязвалі сяброўскія адносіны. У лістападзе Амундсен адправіўся ў ЗША заказваць правіянт для экспедыцыі; у Амерыцы поўным ходам ішлі судовыя разгляды паміж Піры і Кукам. Да таго часу аб змене планаў Руаля Амундсена было вядома ўсяго траім людзям, якія далі падпіску пра неразгалошванне: Леону Амундсену, Б'ёрнуБ’ёрну Хеланд-Хансену і камандзіру «''Фрама''» Торвальду Нільсену. У пачатку 1910 года пра ўсё даведаўся і Фрыц Цапфе, які збіраўся ўдзельнічаць у паходзе, але потым ад яго адмовіўся{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|p=118—119}}.
 
Усю першую палову [[1910]] года Амундсен вёў адасоблены лад жыцця, наогул не паказваючыся на публіцы. Неабходныя работы па экспедыцыі вяліся наўпрост на яго віле «''Ураніенборг''» у Сварцкуге. З Грэнландыі даставілі 90 сабак і 10 сук мясцовай пароды лаек; першапачаткова Амундсен хацеў узяць двух каюраў-эскімосаў, якія выдатна зарэкамендавалі сябе ў экспедыцыях Піры, але потым прыйшоў да высновы, што ў Антарктыдзе яны будуць такімі ж пачаткоўцамі, як і нарвежцы. На [[Вялікдзень]] у Нарвегію прыехаў Роберт Скот, каб выпрабаваць маторныя сані для экспедыцыі «''Тэра Нова''» і сустрэцца з Нансенам і Амундсенам — вядучымі палярнікамі свету, пракансультавацца з імі і абмяняцца інфармацыяй: Скот разлічваў, што яго экспедыцыя ў Антарктыдзе і арктычная каманда Амундсена будуць дзейнічаць па адзінаму навукова-даследчаму плану. Амундсен не адказаў на лісты і тэлеграмы Скота, а таксама на яго тэлефанаванні{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|p=120—121}}. Пасля ён пісаў:
[[Файл:Flickr - Riksarkivet (National Archives of Norway) - Fram.jpg|thumb|«Фрам» пад ветразямі.]]
 
Вядзенне ўсіх сваіх спраў Руаль Амундсен зноў перадаў брату Леону{{sfn|Huntford|1999|p=245}}. Яшчэ да выхаду «''Фрама''» з Крысціяніі Леон Амундсен здзейсніў паездку на [[Мадэйра, востраў|Мадэйру]], дзе праверыў колькасць і якасць запасаў для пераходу каманды яго брата ў Антарктыду, наступнай зімоўкі і штурму полюса. «''Фрам''» прыйшоў у [[Фуншал]] [[6 верасня]] 1910 года{{sfn|Саннес|1991|с=208}}. На некалькі дзён каманда была адпушчаная ў звальненне, усе (уключаючы Л. Амундсена) сабраліся на борце ў палове на пятую вечара [[9 верасня]]. Тады Амундсен усяго за 15 хвілін паведаміў сваёй камандзе аб радыкальнай змене маршруту, прычым каманда весткі аб кароткім марш-кідку да полюса замест шматгадовага дрэйфу прыняла з вялікім энтузіязмам{{sfn|Саннес|1991|с=208}}. Леон Амундсен сышоў на бераг, забраўшы тры лісты брата, адрасаваных каралю, Нансену і нарвежскаму народу{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=124}}. Характэрна, што ні [[стортынг]], ні прэм'ерпрэм’ер-міністра Амундсен апавяшчаць не стаў, каралю і Нансену пасланні былі дастаўлены [[1 кастрычніка]]. Каралю пасланне ўручаў асабіста Л. Амундсен, ён жа даваў неабходныя тлумачэнні, ліст для Нансена быў перададзены Б. Хеланд-Хансенам. Т. Буман-Ларсен адзначае, што ліст Нансену быў напісаны ва ўмольных танах своеасаблівай арфаграфяй Амундсена, якая ўпершыню з'явіласяз’явілася ў яго лістах і дзённіках з восені 1909 года{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=124}}.
 
Ліст Руаля Амундсена нарвежскаму народу (з папраўкамі Леона Амундсена) быў перадрукаваны многімі газетамі Нарвегіі [[2 кастрычніка]]. У той жа дзень Леон Амундсен адправіў у [[Крайстчэрч]] тэлеграму на [[англійская мова|англійскай мове]] за подпісам брата, адрасаваную [[Роберт Скот|Роберту Скоту]]: «Маю гонар паведаміць „Фрам“ накіроўваецца ў Антарктыку. Амундсен». Адрасата яна дасягнула 12 кастрычніка{{sfn|Саннес|1991|с=212}}. Навіны былі ўспрынятыя ў Нарвегіі спакойна, пракаментаваць заяву Амундсена папрасілі [[Карстэн Борхгрэвінк|Карстэна Борхгрэвінка]]. Палярнік заявіў, што [[паўночны алень|паўночныя алені]] — лепшая за сабак цяглавая сіла, і пашкадаваў, што ні Амундсен, ні Скот не выкарыстоўваюць іх. Акрамя таго, ён сцвярджаў, што з самага пачатку зразумеў, куды накіроўваўся Амундсен, улічваючы, што ў спісе рыштунку было 100 сабак і разабраны дом з печчу. Аб апошнім пісаў і Ялмар Ёхансен у сваім дзённіку, выказваючы здзіўленне, што нават Нансен не здагадаўся пра сапраўдную мэту пахода, хоць і здзіўляўся наконт мноства сабак{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=128—129}}.
# ''Руаль Амундсен'' ({{lang-no|Roald Amundsen}}) — начальнік экспедыцыі, начальнік саннай партыі ў паходзе да Паўднёвага полюса.
# ''{{нп3|Олаф Бьёланд|Олаф Бьёланд|no|Olav Bjaaland}}'' ({{lang-no|Olav Bjaaland}}) — дасведчаны лыжнік і цясляр.
# ''[[Оскар Вістынг|Оскар Вістынг]]'' ({{lang-no|Oscar Wisting}}) — лыжнік і каюр. Служыў артылерыстам на Хортэнскай верфі. Амундсен узяў яго ў каманду, нягледзячы на тое, што Вістынг не ўмеў хадзіць на лыжах і абыходзіцца з сабакамі, але хутка ўсяму навучыўся.
# ''{{нп3|Ёрген Стуберуд|Ёрген Стуберуд|en|Jørgen Stubberud}}'' ({{lang-no|Jørgen Stubberud}}) — цясляр, удзельнік паходу да [[Паўвостраў Эдуарда VII|Зямлі караля Эдуарда VII]].
# ''{{нп3|Крысціян Прэструд|Крысціян Прэструд|en|Kristian Prestrud}}'' ({{lang-no|Kristian Prestrud}}) — лейтэнант [[Ваенна-марскія сілы Нарвегіі|ВМФ Нарвегіі]], непасрэдны начальнік Вістынга на Хортэнскай верфі, начальнік саннай партыі да Зямлі караля Эдуарда VII. У экспедыцыі праводзіў метэаралагічныя і іншыя вымярэнні.
|}
 
Амундсен падбіраў каманду зыходзячы з двух крытэрыяў: асабістай адданасці начальніку і палярнага вопыту. У выніку Прэструд і Б'ёландБ’ёланд упершыню апынуліся ў палярнай экспедыцыі. Ёхансен і Сверэ Хасель прадстаўлялі ў камандзе Нансена і Свердрупа, з якімі працавалі раней{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=146—147}}.
 
[[10 лютага]] 1911 года Амундсен, Ёхансен, Хансен і Прэструд адправіліся на {{nobr|80° пд. ш.}} на трох санках, дасягнуўшы месца прызначэння 14-га чысла. Яны павінны былі закласці базавы склад для паходу на Поўдзень. Вярнуліся яны [[16 лютага]], днём раней «''Фрам''» пакінуў Кітовую бухту{{sfn|Амундсен|1972|с=340}}. Наступныя паходы групы Амундсена на поўдзень грунтаваліся на лагеры 80-й шыраты. Дарогу пазначалі [[бамбук]]авымі вехамі з чорнымі сцягамі; калі вехі скончыліся, іх выдатна замяніла сушаная [[Траска атлантычная|траска]]. Людзі, якія заставаліся на базе, нарыхтавалі больш за 60 т мяса цюленяў. У выніку трох паходаў (да [[11 красавіка]]) былі закладзеныя склады аж да {{nobr|82° пд. ш.}}, куды былі звезеныя звыш {{nobr|3 000 кг}} правіянту, у тым ліку {{nobr|1 200 кг}} цюленіны, і гаручага. У апошнім (красавіцкім) паходзе начальнік не ўдзельнічаў: ён пакутаваў ад [[крывацёк]]аў з прамой кішкі і акрыяў толькі да чэрвеня. Гэта былі наступствы траўмы, атрыманай яшчэ на «''Ёа''». Камандаваў апошнім паходам Ёхансен як самы дасведчаны палярнік у камандзе{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=149}}.
|}
 
Усю палярную зіму ішла інтэнсіўная падрыхтоўка да паходу. Б'ёландБ’ёланд, пераканаўшыся, што паверхня ледавіка роўная, паменшыў вагу санак з 80 да 30  кг, — першапачаткова яны прызначаліся для цяжкага рэльефу. Ёхансен усю зіму займаўся ўкладкай правіянту, каб не марнаваць час на яго распакаванне і ўзважванне ў дарозе. Усяго ён расклаў у строгім парадку 42000 аўсяных галет, адкрыў 1321 банку {{нп3|пемікан|пемікана|en|Pemmican}}, разламаў кавалачкамі 100 кг [[шакалад]]у і набіў 203 «''каўбасы''» сухім малаком{{sfn|Huntford|1999|p=428}}. У харчовую скрыню ўкладвалася 5400 галет або 4 шэрагі кавалкаў пемікана. Паколькі яны мелі форму кансервавай банкі (12  см дыяметрам і 5  см вышыні), ромбападобныя прамежкі запаўняліся малочнымі «''каўбасамі''», а іншая прастора — кавалачкамі шакаладу{{sfn|Амундсен|1972|с=394—395}}. Стандартны дзённы рацыён каманды Амундсена ў паходзе складаў: 40 галет (400 г), 75 г сухога малака, 125 г шакаладу і 375 г пемікана, усяго 975 г цвёрдай ежы. Да гэтага варта дадаць мяса цюленяў і сабак, якое таксама ўжывалася рэгулярна. Энергетычная каштоўнасць рацыёну 4560 кілакалорый (у каманды Р. Скота — 4430). Сутачныя энергетычныя выдаткі члена каманды ў Амундсена складалі прыкладна 4500 кілакалорый (5500 кілакалорый у Р. Скота){{sfn|Huntford|1999|p=640}}.
 
=== Няўдалы выхад да полюса ===
[[Файл:Amundsen-in-ice.jpg|thumb|left|Амундсен у эскімоскай палярнай экіпіроўцы. Абутак перароблены пад лыжнае мацаванне Вітфельда — Хёер-Элефсена, якое пакідае пятку свабоднай{{sfn|Амундсен|1972|с=268}}.]]
 
Да наступу палярнага дня Начальніка апанавала нецярпенне — яго каманда знаходзілася ў 650  км ад групы Скота і на 96  км бліжэй да полюса, таму нельга было судзіць аб умовах надвор'янадвор’я ў канкурэнтаў (тады яшчэ не было вядома, што ў «''Фрамхейме''» было халадней, чым на базе Скота. Сярэдняя зімовая тэмпература дасягала ў Амундсена {{nobr|−38 °С}}, у Скота {{nobr|−27 °С}}{{sfn|Huntford|1999|p=425}}, але асноўнай цяглавай сілай у Скота былі коні, што вызначала пазнейшыя тэрміны выхаду). Амундсена асабліва турбавалі весткі аб маторных санках Скота, таму ён вырашыў выступаць 1 верасня 1911 года{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=149}}. Аднак нават за 4 дні да адпраўлення тэмпература не падымалася вышэй {{nobr|−57 °С}}{{sfn|Huntford|1999|p=443}}. Толькі [[31 жніўня]] пацяплела да {{nobr|−26 °С}}, але потым [[надвор'е]] зноў сапсавалася{{sfn|Huntford|1999|p=444}}.
 
У каманду ўвайшлі 8 чалавек (акрамя Ліндстрома — нязменнага захавальніка базы) з усімі 86 сабакамі, якія перажылі зіму. Першая спроба паходу да Паўднёвага полюса была прадпрынятая [[8 верасня]] 1911 года пры {{nobr|−37 °С}}. Ёхансен лічыў гэты выхад заўчасным, але абавязаны быў падпарадкавацца. Паход аказаўся няўдалым: пры падзенні тэмпературы да −56  °СC лыжы не слізгалі, а сабакі не маглі спаць. Узятая ў паход [[гарэлка]] замёрзла{{sfn|Амундсен|1972|с=427}}.
 
Палярнікі вырашылі дабрацца да склада на {{nobr|80° пд. ш.}}, разгрузіць там нарты і вяртацца ў «''Фрамхейм''». [[16 верасня]] Амундсен, які меў лепшую сабачую запрэжку, накіраваўся назад на базу, не паклапаціўшыся пра бяспеку сваіх людзей, якія знаходзіліся ў больш складаных умовах. Вяртанне ператварылася ў неарганізаваныя ўцёкі{{sfn|Huntford|1999|p=448—449}}. Інтэрвал часу паміж вяртаннем членаў экспедыцыі ў «''Фрамхейм''» склаў 6 гадзін, ліхтар на базе не быў запаленым, каб палегчыць адстаўшым арыентацыю ў прасторы. На гэтым шляху Ёхансен выратаваў менш дасведчанага Прэструда ад смерці ў снежнай завеі і на экстрэмальным холадзе {{nobr|−60 °C}}: у таго ўпала ўся {{нп3|Ездавы сабака|сабачая запрэжка|de|Schlittenhund}}. У Ёхансена нават не было палаткі і {{нп3|Прымус|прымуса|ru|Примус}}, іх пазычыў яму Хасель. Вынікам былі [[Абмаражэнне|абмаражэнні]] ног у трох чалавек, лячэнне якіх было доўгім. Характэрна, што Ёхансена і Прэструда Амундсен сустрэў пытаннем: «''Куды вы зніклі?!''»{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=150}}.
Нервовае напружанне Амундсена толькі ўзрасло пасля вяртання з полюса, тым больш, што ён не ведаў, што ўжо атрымаў перамогу над Скотам: трэба было як мага хутчэй вярнуцца да цывілізацыі і паведаміць аб выніках. Вонкава гэта выявілася ў тым, што ў дзённіку і лістах Амундсен наогул перастае прытрымлівацца агульнапрынятай нарвежскай арфаграфіі{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=158}}. Увечары 30 студзеня «''Фрам''» у густым тумане пакінуў Кітовую бухту і каля 5 тыдняў перасякаў палі пакавых ільдоў, накіроўваючыся ў [[Горад Хобарт|Хобарт]], хоць {{нп3|Горад Літэлтан, Новая Зеландыя|Літэлтан|ru|Литтелтон (Новая Зеландия)}} у Новай Зеландыі быў бліжэй, але гэта была галоўная база Скота{{sfn|Huntford|1999|p=579—580}}.
 
У Хобарт «''Фрам''» прыбыў [[7 сакавіка]] 1912 года (адлегласць ад знясіленай каманды Скота ў гэты момант да антарктычнай базы была больш за 300 км). На бераг сышоў адзін толькі Амундсен з тэчкай, якая змяшчала тэксты тэлеграм, складзеных загадзя. Аб Скоце не было ніякіх вестак. Амундсен інкогніта зняў нумар у партовай гасцініцы, пасля чаго неадкладна звязаўся з [[Нарвегія]]й, даслаўшы тры тэлеграмы — брату Леону, [[Нансен]]у і [[Хокан VII|каралю]], нават спонсарам весткі былі адпраўленыя пазней{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=159}}. У ранішняй тэлеграме ад брата паведамлялася, што Леон Амундсен да таго часу прадаў эксклюзіўныя правы на публікацыю матэрыялаў аб Нарвежскай палярнай экспедыцыі лонданскай газеце «''Daily Chronicle''». Ганарар Руаля Амундсена склаў 2000 [[Фунт стэрлінгаў|фунтаў]] — па найвышэйшай стаўцы. Неацэнную дапамогу ў заключэнні дагавора аказаў [[Эрнэст Шэклтан]]. Паводле ўмоў кантракту, Амундсену належала выключнае права публікацыі справаздач і дзённікаў усіх удзельнікаў экспедыцыі. Яны не маглі публікаваць што-небудзь без згоды Амундсена на працягу трох гадоў пасля вяртання{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=159—160}}. Тэлеграма Нансену была вельмі лаканічная: «''Дзякуй за ўсё. Задача выканана. Усё ў парадку''». З каралём Нарвегіі Леону Амундсену сустрэцца не ўдалося — ён засядаў у штабе ваенных вучэнняў, але змест тэлеграмы яму перадаў ад'ютантад’ютант{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=160}}.
 
Толькі [[11 сакавіка]] 1912 года камандзе «''Фрама''» дазволілі сысці на бераг у Хобарце, выдаўшы 10 [[шылінг]]аў на кішэнныя выдаткі. Ялмар Ёхансен, не адышоўшы ад разлад з Амундсенам, пусціўся ў {{нп3|запой|запой|en|Alcohol abuse}}, [[15 сакавіка]] Амундсен скасаваў з ім кантракт і адправіў на радзіму. Яго жонцы перасталі пералічваць грошы. Ганарар Ёхансена склаў 600 крон, што адпавядала 33 фунтам 10 шылінгам{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=162}}. Білет для Ёхансена з [[Мельбурн]]а да Крысціяніі абыйшоўся фонду экспедыцыі ў 505 крон{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=173—175}}.
{{канец цытаты}}
 
Весткі аб катастрофе выклікалі ў ЗША ажыятаж: Руаль Амундсен у канчатковым выніку даў 160 выступленняў. Хоць ён і казаў у адным з інтэрв'юінтэрв’ю: «''Я ахвяраваў бы славай і ўсімі грашыма, здолей я такім шляхам зберагчы Скота ад жудаснай гібелі''»{{sfn|Саннес|1991|с=244}}, але брату Леону пісаў адкрыта: «''Сумны лёс Скота выклікаў незвычайную цікавасць да маіх дакладаў. Наведвальнасць, якая пачала было падаць, зноў узляцела на недасягальную вышыню''»{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=203}}. Леон усяляк заклікаў брата да асцярожнасці і заяўляў, што перад староннімі ніяк нельга звязваць трыумф ля Паўднёвага полюса і катастрофу Скота. Аднак папулярнасць Амундсена ў свеце істотна вырасла пасля вестак аб Скоце, асабліва ў Германіі і Аўстраліі. Пры гэтым віцэ-консул Нарвегіі ў Мельбурне адзначаў, што абнародаванне таго факту, што Скот знайшоў ліст Амундсена на полюсе, развеяла ў свядомасці абывацеляў сумневы, ці сапраўды нарвежцы пабывалі на Паўднёвым полюсе, і прымусіла зразумець, які подзвіг здзейсніў Амундсен{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=203—204}}.
 
Галоўнай задачай Амундсена ў 1913 годзе стала падрыхтоўка да паходу «''Фрама''». [[19 красавіка]] ён пісаў дону Педра Крыстоферсену, што замовіў сабе два [[гідрасамалёт]]ы, якія могуць прынесці экспедыцыі вялікую карысць. Аднак спонсары не спяшаліся ахвяраваць на другаснае дасягненне Паўночнага полюса, у дадатак пачала радзець каманда. Яшчэ ў сакавіку 1912 года, вяртаючыся з Антарктыды, Амундсен сабраў каманду і спытаў, хто згодны суправаджаць яго ў дрэйфе па Паўночным Ледавітым акіяне, у выніку ўсе, акрамя лядовага штурмана Андрэаса Бека, адказалі адмоўна{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=159}}. Амундсен вымушаны быў апытваць членаў каманды па адным, у выніку пагадзіліся ўсе, акрамя Б'ёландаБ’ёланда{{sfn|Huntford|1999|p=582}}. Олаф Б'ёландБ’ёланд у 1913 годзе канчаткова звольніўся, аднак Амундсен выдаў яму за {{nobr|20 000 крон}} на адкрыццё фабрыкі па вытворчасці лыж{{sfn|Huntford|1999|p=624}}.
 
У маі Амундсен з [[ЗША]] адправіўся ў [[Канада|Канаду]], адкуль вярнуўся ў Лондан 10 ліпеня 1913 года, правёўшы ў імперскай сталіцы 10 дзён. Далей яго чакалі ў [[Берген]]е, дзе прапанавалі заняць пасаду судырэктара Інстытута акіянаграфіі. Амундсен адхіліў гэтую прапанову, бо ніколі не цікавіўся навукай, выклікаўшы здзіўленне ў Ф. Нансена{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=220}}.
Да восені прадставілася магчымасць выкарыстоўваць «''Фрам''» у цырымоніі адкрыцця [[Панамскі канал|Панамскага канала]]. [[3 кастрычніка]] 1913 года «''Фрам''» пад камандаваннем Т. Нільсена прыбыў у {{нп3|Горад Калон, Панама|Калон|en|Colón, Panama}}. Паколькі да снежня канал усё яшчэ не быў адкрыты, ад гэтай ідэі Амундсен адмовіўся{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=221—222}}. Пераход з Калона назад у [[Буэнас-Айрэс]] быў вельмі цяжкі: 100 дзён бесперапынна працягваліся [[шторм|штармы]]. Драўляная канструкцыя, якая вытрымала дзве арктычныя экспедыцыі і кругасветнае плаванне, была непапраўна сапсаваная трапічнымі шашалямі. Нашэсце насякомых [[2 студзеня]] 1914 года знішчыла ўсе бартавыя запасы правіянту. [[18 сакавіка]] [[1914]] года памёр матрос Андрэас Бек{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=226—227}}. Толькі [[25 сакавіка]] 1914 года «''Фрам''» прыбыў у [[Мантэвідэа]], маючы патрэбу ў капітальным рамонце.
 
16 чэрвеня 1914 года старое судна вярнулася ў {{нп3|Хортэн|Хортэн|no|Horten}} і было пастаўлена на прыкол. «''Фрам''» з [[7 чэрвеня]] 1910 года два з паловай разы абмінуў зямны шар, прайшоўшы 54 тыс. марскія мілі, у асноўным  — ва ўмераных і экватарыяльных водах. [[11 жніўня]] судна было абследавана класіфікацыйным бюро: гніеннем была пашкоджаная ўся падводная частка судна, унутраная і вонкавая абшыўкі, палуба і палубныя {{нп3|бімс|бімсы|ru|Бимс}}. Кошт капітальнага рамонту ацэньваўся ў {{nobr|150 тыс. крон}}, што прыкладна раўнялася кошту пабудовы «''Фрама''»{{sfn|Саннес|1991|с=250—251}}.
 
Яшчэ ў лютым 1914 года Амундсен у [[Берлін]]е арганізаваў Антарктычную канферэнцыю, на якой прысутнічаў Эдвард Эванс — намеснік Скота, з якім у нарвежца склаліся выдатныя адносіны, і [[Вільгельм Фільхнер]]. Меркавалася, што з Германіі палярнік адправіцца адразу ў ЗША, але ён нечакана для ўсіх вярнуўся ў Нарвегію{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=224—225}}. 29 красавіка 1914 года Амундсен тэлеграфаваў нарвежскаму консулу ў Сан-Францыска, што экспедыцыя да Паўночнага полюса адкладаецца да 1915 года{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=228}}.
[[Файл:Sem-jacobsen amundsen.jpg|thumb|Э. Сем-Якабсен і Амундсен (сядзіць ззаду).]]
 
У [[1909]] годзе, пасля сенсацыйных палётаў {{нп3|Луі Блерыо|Луі Блерыо|fr|Louis Blériot}}, Амундсену стала відавочна, што [[авіяцыя]] з'яўляеццаз’яўляецца транспартам будучыні. Яшчэ да адпраўлення да Паўднёвага полюса летам 1909 года ён эксперыментаваў з {{нп3|паветраны змей|паветранымі змеямі|en|Kite}}, аднак разумеў, што выкарыстанне авіяцыі ў Антарктыдзе пры тэхнічным узроўні 1900-х гадоў немагчыма. З пачаткам Першай сусветнай вайны Амундсен распарадзіўся прадаць набытыя ім у Сан-Францыска гідрасамалёты, бо дастаўка іх марскім шляхам у Нарвегію была занадта накладнай{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=231}}.
 
Увесну 1914 года ў Парыжы Амундсен купіў аэраплан «''Морыс-Фарман''» за {{nobr|20 000 франкаў}}, паставіўшы сабе мэтай стаць першай грамадзянскай асобай у Нарвегіі, якая мае пасведчанне пілота. Яго настаўнікам у авіяцыйнай справе быў капітан Эйнар Сем-Якабсен{{sfn|Дьяконов|1937|с=70}}. Экзамен на пілота Амундсен здаваў 11 чэрвеня 1914 года, маючы да таго часу налёт у 20 гадзін. На экзамене пілот здолеў вывесці машыну з [[Тангаж|піке]], кароль даслаў віншавальную тэлеграму. Пасля пачатку вайны, 3 жніўня Амундсен напісаў афіцыйны ліст нарвежскаму ўраду, у якім прапаноўваў свой самалёт ВПС і прасіў уключыць яго ў гэты ж род войскаў у званні радавога. Тады ж Амундсен адмовіўся ад {{nobr|200 000 крон}}, выдзеленых яму [[стортынг]]ам на правядзенне новай экспедыцыі. Нансен пры гэтым падлічыў, што заваяванне Паўночнага полюса абыйдзецца ўдвая даражэй, і браўся сам унесці сродкі, якіх не хапала{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=232—233}}.
 
Пасля пачатку баявых дзеянняў Нарвегія засталася нейтральнай краінай, Амундсен так і не быў прызваны на ваенную службу. Паводле слоў Т. Буман-Ларсена, у 1914—1917 гадах Амундсен уступіў у найбольш спакойны перыяд свайго бурнага жыцця{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=233}}. У Амундсена да таго часу было {{nobr|25 000 долараў}} свабодных грошай, якія ён пачаў актыўна інвеставаць у традыцыйны бізнес сваёй сям'ісям’і — фрахт. Аднаразовы продаж акцый у [[1916]] годзе забяспечыў яго мільёнамі{{sfn|Амундсен5|1937|с=62}}. У палітычным дачыненні Амундсен быў на баку Германіі і працягваў перапіску з Вільгельмам Фільхнерам, якога прызвалі ў [[Імперскія ваенна-паветраныя сілы Германіі|кайзераўскія ВПС]]: нямецкі палярнік хацеў удзельнічаць у экспедыцыі Амундсена. У 1916 годзе ён быў прызначаны ў Берген кіраўніком місіі германскага ваенна-марскога міністэрства, але пасля шпіёнскага скандалу высланы з краіны. Як сцвярджаў сам Фільхнер у мемуарах, гэта паклала канец таемным перамовам аб спыненні вайны, якія вяліся па ініцыятыве Нансена ў яго ўласнай рэзідэнцыі{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=236}}.
 
Вясной 1916 года Амундсен адважыўся вярнуцца да сваіх паўночнапалярных планаў, зарабіўшы дастаткова, каб фінансаваць экспедыцыю з уласных сродкаў. У перапісцы ён называў датай адыходу лета [[1917]] года. Паколькі «''Фрам''» моцна састарэў і быў дзяржаўнай уласнасцю, Амундсен распачаў будаўніцтва ўласнага палярнага судна{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=238}}.
«''Мод''» адплыла з Крысціяніі [[24 чэрвеня]] 1918 года. На судне было 9 чалавек каманды, з іх чацвёра ўдзельнічалі ў папярэдніх экспедыцыях Амундсена. Камандзірам судна быў прызначаны Хельмер Хансен (ветэран заваявання Паўднёвага полюса), у склад каманды ўваходзіў таксама геафізік Харальд Свердруп. Амундсен узышоў на борт свайго карабля толькі 14 ліпеня ў [[Тромсё]], праз некалькі дзён пасля вяртання з ЗША. Карабель выйшаў у мора 16 ліпеня — у 47-ы дзень нараджэння Начальніка. У [[Югорскі Шар|Югорскім Шары]] ў каманду быў прыняты паўрускі-паўнарвежац Генадзь Алонкін у якасці другога матарыста і радыста. Яго бацьку і маці штомесяц пералічвалася жалаванне сына ў {{nobr|200 крон}}{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=246—248, 261}}.
 
[[9 верасня]] 1918 года «''Мод''» была заціснутая льдамі ля [[мыс Чалюскін|мыса Чалюскін]] — у 25-ю гадавіну праходжання мыса «''Фрамам''», давялося ўстаць на незапланаваную зімоўку. Бухта ў 21-й марской мілі на ўсход ад мыса Чалюскін атрымала назву Мод Хейвен (Гавань «''Мод''»). [[30 верасня]] Амундсен зваліўся з борта на лёд, зламаўшы левую руку ў двух месцах, вышэй і ніжэй плечавага сустава. Пералом суправаджаўся цягліцавымі сутаргамі. Яшчэ праз пяць тыдняў Амундсен ледзь не быў разарваны мядзведзіцай і атрымаў сур'ёзныясур’ёзныя траўмы спіны. Ужо ў [[ЗША]] высветлілася, што пераломы зрасліся няправільна, зламаная рука стала карацей другой. Спецыялісты нават сцвярджалі, што Амундсен зусім не павінен быў валодаць рукой, але яна працавала{{sfn|Амундсен5|1937|с=69—70}}. [[10 снежня]] Амундсен цяжка атруціўся {{нп3|чадны газ|чадным газам|de|Kohlenstoffmonoxid}} з-за няспраўнасці газавай лямпы і з тых часоў стаў мець сур'ёзныясур’ёзныя праблемы з сэрцам{{sfn|Амундсен5|1937|с=70}}. Зімоўка наогул была цяжкай: парусны майстар Роне пакутаваў ад [[алкагалізм]]у (ён быў па сумяшчальніцтву кокам і меў доступ да судовых запасаў спіртнога), у некаторых членаў каманды з'явілісяз’явіліся прыкметы псіхічнага засмучэння. Пачасціліся і канфлікты членаў каманды з хворым Амундсенам{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=250, 253}}.
 
У верасні [[1919]] года судна пакінулі два матросы: дасведчаны палярнік Петэр Тэсем і малады Паўль Кнудсен. Амундсен у розны час па-рознаму тлумачыў прычыны іх адпраўкі на {{нп3|Востраў Дыксан|Дыксан|en|Dikson Island}}, які знаходзіцца ў 800  км на паўднёвы захад ад месца зімоўкі. Першапачаткова ён гаварыў пра неабходнасць дастаўкі пошты з вынікамі даследаванняў у Нарвегію. Гэта не вельмі пераканаўча, бо там гэтую пошту ніхто не чакаў{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=248—249}}. У напісанай праз 5 гадоў аўтабіяграфіі ён тлумачыў рашэнне хваробай Петэра Тэсема, у якога былі моцныя галаўныя болі{{sfn|Амундсен5|1937|с=72}}. На радзіму Тэсем і Кнудсен так і не вярнуліся, астанкі былі знойдзеныя толькі ў 1921—1922 гадах экспедыцыямі Н.  А.  Бегічава і М.  М.  Урванцава. Відаць, Кнудсен праваліўся ў палонку, а Тэсем па нявызначанай прычыне памёр у некалькіх кіламетрах ад палярнай станцыі на в. Дыксан. Фатаграфію шкілета Тэсема зрабіў Георгій Рыбін у ліпені 1922 года<ref>[http://skitalets.ru/books/taimyr_urvantsev/#5 Н. Н. Урванцев. Таймыр — край мой северный]</ref>.
 
Вызваліўшыся з ільдоў 12 верасня 1919 года, ужо праз 11 дзён «''Мод''» была вымушана стаць на зімоўку ля вострава Аён на паўдарозе паміж [[Новасібірскія астравы|Новасібірскімі астравамі]] і [[Берынгаў праліў|Берынгавым пралівам]]. На борце ледзь не адбыўся бунт. Харальд Свердруп тады зацікавіўся [[этнаграфія]]й і на год пасяліўся ў чукоцкім племі. З 1 снежня 1919 года па 14 чэрвеня 1920 года Оскар Вістынг і Хельмер Хансен паспрабавалі дабрацца на сабаках да Нома на [[Аляска|Алясцы]], але з-за перыпетый [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны ў Расіі]] дайшлі толькі да [[Анадыр]]а і шчасна вярнуліся. Там жа яны даведаліся аб заканчэнні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=253—254}}.
У [[1921]] годзе Амундсен перадаў камандаванне экспедыцыяй Вістынгу і адышоў ад спраў. Судна адправілася ў [[Сіэтл]] для рамонту і ўкамплектавання. Асістэнтам Свердрупа стаў [[Фін Мальмгрэн]]{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=296}}. Нарвежскі ўрад прадаставіў {{nobr|500 000 крон}} для працягу экспедыцыі{{sfn|Huntford|1999|p=627}}. «''Мод''» у 1922—1925 гадах дрэйфавала над шэльфам [[Усходне-Сібірскае мора|Усходне-Сібірскага мора]] і вызвалілася недалёка ад месца ўмярзання ў лёд «''[[Фрам]]а''». Экспедыцыя даставіла новыя звесткі па метэаралогіі і геафізіцы, шырокія этнаграфічныя, заалагічныя і арніталагічныя калекцыі, а таксама дадзеныя па палярным плыням. Транспалярны дрэйф не атрымаўся. Паводле сучасных уяўленняў, план Амундсена мог стаць удалым, калі б дрэйф пачаўся ад паўночнага ўзбярэжжа Аляскі, але не Чукоткі{{sfn|Huntford|1999|p=625—626}}.
 
У апошнія дні чэрвеня 1921 года Амундсен з прыёмнымі дачкамі Каканітай і Камілай узышоў на борт парахода «''Вікторыя''» — адзінага ў тыя часы, які падтрымліваў прамую сувязь Нома і Сіэтла. [[4 ліпеня]] кампанія прыбыла ў Сіэтл, куды Амундсен распарадзіўся даставіць жонку Вістынга — Элізу-Марыю, а таксама вялікую колькасць харчоў і два [[самалёт]]ы. Прыёмных дачок Амундсен адправіў брату Леону, каб яго сям'ясям’я занялася іх выхаваннем{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=278—280}}.
 
== Трансарктычныя палёты ==
[[3 чэрвеня]] 1922 года «''Мод''» пачала чацвёрты сезон палярнай экспедыцыі (у «''Аўтабіяграфіі''» называлася дата [[1 чэрвеня]]){{sfn|Амундсен5|1937|с=82}}, Амундсен адплыў у той жа дзень на «''Вікторыі''», накіроўваючыся ў Ном. [[9 чэрвеня]] Леон Амундсен у Крысціяніі зладзіў вялікую прэс-канферэнцыю, на якой абвясціў, што Руаль Амундсен мае намер здзейсніць транспалярны пералёт з мыса Бараў на мыс Калумбія, дзе Г. Хансен — ветэран «''Ёа''» — арганізаваў склады для саннай экспедыцыі з «''Мод''». Быў заключаны дагавор з вядучымі нарвежскімі газетамі аб выключным праве публікацыі паведамленняў аб палёце на {{nobr|15 000 крон}}{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=301}}. На «''Мод''» Амундсен і лейтэнант Омдаль дабраліся да пасёлка Дырынг у [[Заліў Кацэбу|заліве Кацэбу]], дзе [[16 чэрвеня]] палярнік адсвяткаваў сваё 50-годдзе. У канцы ліпеня радыёстанцыя «''Мод''» паведаміла ў Нарвегію, што ў сувязі з вельмі цяжкім лядовым становішчам пералёт адкладаецца на будучы год{{sfn|Амундсен4|1936|с=15}}. 28 ліпеня «''Мод''» накіравалася дрэйфаваць у [[Чукоцкае мора]], а Начальнік, Омдаль і аператар Рэйдар Лун адправіліся да мыса Бараў на шхуне «''Холмс''»{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=305—306}}.
 
Хоць зімоўку меркавалася заснаваць ля мыса Бараў, Амундсен пабудаваў зімовачную ля Уэйнрайта, назваўшы яе «''Модхейм''». Зімавалі ўтрох, Начальнік узяў на сябе ролю кока{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=307}}. [[19 лістапада]] Амундсен адправіўся на мыс Бараў у пошуках [[паштальён]]а і разам з ім пакрыў на лыжах 1000  км да заліва Кацэбу ўсяго за 10 дзён, а потым адправіўся ў Дырынг, 180  км да якога пераадолеў за два дні. З Дырынга Амундсен прайшоў 400  км да Нома, сярэдні пераход складаў 100  км у дзень. Прыбыўшы ў Ном у гадавіну заваявання Паўднёвага полюса, Амундсен правёў там усю зіму{{sfn|Амундсен5|1937|с=82—83}}.
 
У пачатку [[1923]] года Амундсен даведаўся, што знаходзіцца на мяжы фінансавага краху: толькі ў Сіэтле даўгі складалі {{nobr|20 000 долараў}}. У нарвежскіх газетах над ім адкрыта здзекаваліся, а таксама змяшчалі зласлівыя матэрыялы, што прыёмныя чукоцкія дзяўчынкі на самай справе — незаконныя дзеці Амундсена{{sfn|Huntford|1999|p=627}}. [[12 мая]] 1923 года палярнік вярнуўся ў Модхейм, дзе неадкладна пачалі зборку [[аэраплан]]а. Пералёт быў прызначаны на [[20 чэрвеня]], а [[14 мая]] Омдаль паспрабаваў у першы раз падняць самалёт у паветра. Пры пасадцы адмовіў рухавік, і была зламаная адна з лыж. [[10 чэрвеня]] пры паўторнай спробе ўзляцець зноў была зламаная стойка шасі. [[19 чэрвеня]] ў Нарвегію сышла дэпеша аб адмене пералёту{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=315}}.
Канчатковае пагадненне з Хамьмерам прадугледжвала экспедыцыю на трох самалётах, з удзелам амерыканскіх і італьянскіх пілотаў. Акрамя Омдаля і Амундсена, Нарвегію прадстаўлялі Ялмар Рысер-Ларсен, знаёмы з палярнікам яшчэ па Алясцы, а таксама Лейф Дытрыксан. Праблемы паўсталі адразу: Хамер разлічваў знайсці ў недаследаванай частцы [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] шырокія землі, якія павінны былі быць далучаныя да [[ЗША]]; гэта было шырока разрэкламавана ў амерыканскай прэсе. Узнікалі і праблемы арганізацыйнага плану: гідрапланы, патрэбныя Амундсену, паводле ўмоў [[Версальскі дагавор|Версальскай дамовы]] нельга было будаваць у Германіі. Было вырашана, што яны будуць сабраныя ў італьянскай Марына-ды-Піза, адкуль сваім ходам будуць дастаўлены ў [[Осла]]{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=321—323}}. Хамер да таго часу відавочна прыступіў да будаўніцтва «''[[Фінансавая піраміда|фінансавай піраміды]]''», у выніку Амундсен [[26 чэрвеня]] 1924 года загадаў перапыніць зборы. Рысер-Ларсена і Омдаля, якія знаходзіліся ў Рыме, адклікалі на радзіму{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=325}}.
 
Амундсен апынуўся ў бязвыхадным фінансавым становішчы і 2 верасня 1924 года абвясціў сябе [[банкрут]]ам, што выклікала ў Нарвегіі, а затым і ў свеце вялікі скандал. Ён парваў усялякія адносіны з братам Леонам, які з 1902 года займаўся ўсімі яго справамі, прыёмных дачок Камілу і Каканіту, аб якіх сям'ясям’я Леона клапацілася, Амундсен загадаў «''адправіць дадому''». Адначасова была апісана сядзіба «''Ураніенборг''», ацэненая ў 30 тысяч крон{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=333—334}}.
 
У канцы верасня Амундсен адправіўся ў ЗША, спрабуючы зарабіць грошай для расплаты з крэдыторамі, аднак сам жа вылічыў, што лекцыйнае турнэ і ганарары за артыкулы ў СМІ пакрыюць усе выдаткі, толькі калі яму споўніцца 110 гадоў{{sfn|Амундсен4|1936|с=17}}. У аўтабіяграфіі ён пісаў, што «''больш чым калі-небудзь за ўсе 53 гады жыцця быў блізкі да змрочнага адчаю''»{{sfn|Амундсен5|1937|с=91}}.
[[Файл:Roald Amundsen and N-25 at Svalbard.jpeg|thumb|left|N25 на Шпіцбергене пры падрыхтоўцы да старта. Май 1925 года.]]
 
[[13 красавіка]] «''Фарм''» увайшоў у Конгсфіёрд на Шпіцбергене пад {{nobr|79° пн. ш}}. У практычным плане Амундсен ужо не кантраляваў правядзенне экспедыцыі, галоўнымі фігурамі тут сталі Рысер-Ларсен і дырэктар фірмы «''Дорнье''» Шультэ-Фроліндэ. [[3 мая]] прыйшла тэлеграма прэм'ерпрэм’ер-міністра Мувінкеля, які ўпаўнаважыў Амундсена ад імя караля прыняць у валоданне новыя землі{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=352}}. Старт, аднак, пераносіўся з-за мясцовай непагадзі. А 15:00 [[21 мая]] 1925 года каманда была гатовая. Самалёты мелі завадскія нумары N24 і N25. На старце выявіўся перагруз прыкладна ў 500 кг (агульны груз — 3100 кг){{sfn|Амундсен4|1936|с=35—37}}.
 
На борце кожнага самалёта было па тры чалавекі: N24 пілатаваў Лейф Дытрыксан, штурманам-навігатарам быў Лінкальн Элсварт, механікам ішоў Оскар Омдаль. Пілотам N25 быў Я. Рысер-Ларсен, Амундсен — штурманам, механікам ішоў немец Карл Фойхт — прадстаўнік фірмы «''Дорнье''»{{sfn|Амундсен4|1936|с=37}}. Сярэдняя тэмпература ў час палёту складала {{nobr|−13 °С}}, сонца было відаць добра, але [[гарызонт]] не падыходзіў для навігацыйных назіранняў, неба злівалася з ледзянымі палямі. Пасля васьмі гадзін палёту, калі палова бензіну была выдаткаваная, экспедыцыя павінна была знаходзіцца на {{nobr|88° пн. ш}}. Было вырашана знізіцца, тым больш што ўнізе з'явіласяз’явілася шырокае разводдзе. Цудам пазбегшы крушэння аб [[таросы]], Рысер-Ларсен пасадзіў машыну{{sfn|Амундсен4|1936|с=42—44}}. Назіранні пасля пасадкі паказалі каардынаты: {{nobr|87° 43' пн. ш., 10° 20' з. д.}}{{sfn|Амундсен4|1936|с=45}}, да полюса заставалася 136 марскіх міль{{sfn|Mills|2003|p=18—19}}. Галоўнай задачай каманды было развярнуць самалёт, а таксама скапаць тарос, які пагражаў фюзеляжу, і сутыкнуць машыну з грэбня лядовага сціску. Пры гэтым на борце былі наступныя прылады: 3 фінкі, 1 нож, 1 скаўцкая сякерка і 2 драўляныя рыдлёўкі{{sfn|Амундсен4|1936|с=45}}. Правіянту на першы час хапала (меўся месячны запас, зыходзячы з рацыёну ў 1  кг цвёрдай ежы ў суткі на чалавека), а бензінавыя печкі пры −15  °СC дазвалялі падтрымліваць у кабінах ніштаватыя ўмовы. Неўзабаве Амундсен распарадзіўся скараціць пайку да 300 г цвёрдай ежы ў суткі. На борце самалёта меліся нарты і каяк, каманда была гатовая ў выпадку гібелі самалёта ісці да мысу Калумбія, да якога было 650 км{{sfn|Амундсен4|1936|с=50}}.
 
[[23 мая]] Амундсен залез з [[бінокль|біноклем]] на тарос і неўзабаве выявіў N24, які на выгляд быў у поўным парадку. На борце былі сігнальныя сцягі, а пілоты былі знаёмыя з кодам, удалося высветліць, што Дытрыксан ужо на старце выявіў пашкоджанне фюзеляжа, але сядаць не стаў. Больш нічога не атрымалася высветліць, бо перамовы [[азбука Морзэ|азбукай Морзэ]] займалі шмат часу. Увесь дзень [[24 мая]] каманда Амундсена рыла тарос, 25 мая машына ўжо ляжала на схіле. Днём 26 мая каманда Элсварта з вялікай працай перабралася праз граду таросаў і правалілася ў палонку. Элсварту ўдалося выратаваць Дытраксана і Омдаля{{sfn|Амундсен4|1936|с=54—56}}. Цяпер шасцярым паветраплавальнікам трэба было падняцца ў паветра на адным самалёце.
 
Нягледзячы на адчайнае становішча, Амундсен правёў вымярэнне глыбіні акіяна рэхалотам і высветліў, што яна роўная 3750 метрам, гэта даказвала, што ніякага палярнага мацерыка не існуе. У ноч на 29 мая льды сталі змыкацца, і адлегласць паміж самалётамі зменшылася прыкладна да кіламетра. Так атрымалася вярнуць усе запасы авіяцыйнага бензіну{{sfn|Амундсен4|1936|с=58}}. Дзве спробы старту праваліліся — малады лёд быў тонкі, а корпус гідрасамалётаў працаваў як ледакол. Пасля трэцяй няўдалай спробы старту Амундсен знайшоў палонку даўжынёю каля 400  м, за якой адразу пачыналася поле маладога лёду — быў шанец, што, набраўшы хуткасць на чыстай вадзе, самалёт не затармозіцца на лядовым полі, атрымаўшы яшчэ 700  м для разбегу{{sfn|Амундсен4|1936|с=63}}. Акрамя таго, трэба было высечы з тароса стартавую горку і працягнуць самалёт 300  м да яе па полі маладога лёду{{sfn|Амундсен4|1936|с=64}}. Гэтая праца пачалася раніцай 6 чэрвеня і была вельмі цяжкай. Элсварт у сваіх мемуарах пісаў, што Амундсен моцна пастарэў за гэтыя некалькі дзён, а ў механіка Фойхта развілася дэпрэсія{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=366—367}}. Яшчэ дзве спробы старту апынуліся няўдалымі.
 
8 чэрвеня тэмпература пераваліла за нулявую адзнаку, і пачаўся [[дождж]]. У гэты дзень камандзе прыйшлося разгортваць самалёт у густым друзлым снезе, а Амундсен паменшыў пайку з 300 да 250  г. На гэтым рацыёне трэба было цягнуць па паламаным лёдзе самалёт вагой 4½ тоны{{sfn|Амундсен4|1936|с=68—69}}. [[10 чэрвеня]] пачалося збудаванне новай стартавай пляцоўкі 500  м даўжынёй і 12  м шырынёй з трохфутавага пласта ўтрамбаванага мокрага снегу. Сіл палярнікаў бракавала на працу рыдлёўкамі, аднак [[11 чэрвеня]] Омдаль выявіў, што снег нядрэнна ўтоптваць. Шостая і сёмая спробы ўзляцець зноў не ўвянчаліся поспехам. Між тым [[15 чэрвеня]] было апошнім тэрмінам, у які яшчэ можна было выступіць у пешы паход да Грэнландыі. Правіянту камандзе нават на паменшанай пайцы павінна было хапіць да 1 жніўня{{sfn|Амундсен4|1936|с=71}}.
 
[[Файл:Dornier Do J N25 Roald Amundsen.jpg|thumb|left|Гідраплан Dornier N25 Амундсена над [[Осла-фіёрд]]ам 5 ліпеня 1925 года.]]
 
Увечары 14 чэрвеня з самалётаў было выкінута ўсё, без чаго можна абыйсціся. Пакінулі бензіну і масла на 8 гадзін працы рухавіка, 2 драбавікі і 200 патронаў, спальныя мяшкі, палатку і правізію на два тыдні. У 10:30 раніцы па Грынвічу атрымалася ўзляцець{{sfn|Амундсен4|1936|с=71}}. Палёт праходзіў у цяжкіх метэаўмовах на вышыні 50  м у густым тумане і працягваўся 8½ гадзін. Прывадненне адбылося ў 25  км ад мыса Нордкап у групе Сямі астравоў, дзе аэранаўтаў неўзабаве прыняла на борт шхуна «''Шоліў''», даставіўшы з самалётам у Конгсфіёрд 18 чэрвеня{{sfn|Амундсен4|1936|с=79, 82}}. На радзіму палярнікі адплылі 25 чэрвеня, а 5 ліпеня быў уладкаваны трыумфальны ўезд у Осла, у якім удзельнічаў і самалёт N25{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=372}}.
 
[[Файл:Amundsen2.jpg|thumb|Амундсен да і пасля спробы авіяпералёту.]]
[[Файл:Norge_airship_in_flight_1926.jpg|thumb|left|Дырыжабль N‑1 «Нарвегія».]]
 
[[16 ліпеня]] 1925 года Амундсен тэлеграфаваў у Рым [[Умберта Нобіле]], з якім быў знаёмы яшчэ з лета 1924 года, просячы сустрэцца з ім у Осла{{sfn|Нобиле|1984|с=70, 74}}. Нобіле быў у Нарвегіі 25 ліпеня, сустрэча з Амундсенам і Рысер-Ларсенам адбылася ва «''Ураніенборге''», у якім палярнік жыў толькі дзякуючы ласцы конкурснага кіраўніка{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=383}}. Амундсен адразу сказаў італьянскаму будаўніку дырыжабляў, што яго цікавіць пералёт ад Шпіцбергена да мыса Бараў на дыстанцыю 3500  км. Нобіле пісаў, што разгубіўся, бо не быў упэўнены, што дырыжаблю аб'ёмамаб’ёмам {{nobr|19 000 м³}} пад сілу пераадолець такую адлегласць{{sfn|Нобиле|1984|с=75}}. Амундсен заявіў, што мае намер пачаць экспедыцыю вясной 1926 года, Нобіле звязваў гэта з суперніцтвам з Нансенам, які рыхтаваў экспедыцыю ў Арктыку на той жа год{{sfn|Нобиле|1984|с=76}}. Элсварт гарантаваў фінансавы бок палёту, падаўшы {{nobr|100 000 долараў}}{{sfn|Huntford|2005|p=629}}, зрэшты, Нобіле называў суму {{nobr|125 000 долараў}}{{sfn|Нобиле|1984|с=76}}.
 
[[22 жніўня]] 1925 года Амундсен і Рысер-Ларсен адбылі ў Італію, у Рыме 1 верасня быў падпісана пагадненне паміж Нарвежскім таварыствам паветраплавання і італьянскім урадам. Амундсен пісаў, што дзякуючы зацікаўленасці Мусаліні справа была ўладжана лёгка{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=384}}. Паводле пагаднення дырыжабль N-1 пераходзіў у распараджэнне Таварыства паветраплавання Нарвегіі, італьянскі ўрад ж падаваў тэхнікаў, рабочых і ўсё палётнае абсталяванне, уключаючы экіпаж{{sfn|Нобиле|1984|с=77}}. У Осла дагавор быў абвешчаны 9 верасня, тады ж было абвешчана, што дырыжабль перайменуюць у «''Нарвегію''».
[[Файл:Airship Norge Ny-Ålesund.jpg|thumb|«Нарвегія» ў Ню-Олесуне.]]
 
«''Нарвегія''» адчаліла ад мачты ў Ню-Олесуне 11 мая 1926 года ў 08:55 па Грынвічы пры тэмпературы −4,5 °С{{sfn|Амундсен4|1936|с=266}}. Да полюса было 1280  км. Амундсен пісаў у аўтабіяграфіі:
 
{{пачатак цытаты}}Мне выпала самая лёгкая праца на борце. <…> Я вывучаў мясцовасць пад намі, яе характар і галоўным чынам пільна назіраў, ці не выявяцца якія-небудзь прыкметы новай зямлі{{sfn|Амундсен5|1937|с=130}}.{{канец цытаты}}
 
Гэтыя ж радкі цытуе і Нобіле, дадаючы, што для Амундсена паставілі спецыяльнае скураное крэсла каля ілюмінатара{{sfn|Нобиле|1984|с=99}}. Сам жа Амундсен сцвярджаў, што сядзеў на вадзяным баку{{sfn|Амундсен4|1936|с=267}}. Апоўначы, калі дырыжабль знаходзіўся на {{nobr|88° 30' пн. ш.}}, адсвяткавалі дзень нараджэння Элсварта, якому споўнілася 46 гадоў{{sfn|Амундсен4|1936|с=270}}. У 02:20 12 мая дасягнулі Паўночнага полюса: у дзённіку Амундсен пісаў, што дырыжабль завіс на вышыні 200  м над моцна паламаным ледзяным полем, над якім і былі скінутыя сцягі{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=413}}. У апісанні падарожжа гэтая сцэна была моцна афарбаванай (Амундсен пісаў пра сябе ў трэцяй асобе):
 
{{пачатак цытаты}}…Амундсен павярнуўся і моцна сціснуў руку Вістынга. Не было вымаўлена ні слова, словы былі залішнія. Дзве тыя ж самыя рукі ўзнялі нарвежскі сцяг на Паўднёвым полюсе 14 снежня 1911 года{{sfn|Амундсен4|1936|с=271}}.{{канец цытаты}}
 
Пасля дасягнення Паўночнага полюса знікла радыёсувязь, бартавая станцыя не працавала ні на прыём, ні на перадачу. Усяго радыёстанцыя «''Нарвегіі''» перадала ў эфір 55 паведамленняў сумарным аб'ёмамаб’ёмам у 1494 словы{{sfn|Амундсен4|1936|с=373}}. Да 14 гадзін 12 мая адбылася першая аварыя з-за абледзянення дырыжабля{{sfn|Нобиле|1984|с=104}}. Сур'ёзныяСур’ёзныя праблемы, зрэшты, пачаліся толькі на Алясцы 13 мая, калі дырыжабль трапіў у складаныя атмасферныя ўмовы. Каманда была змучана працай — больш за 80 гадзін без сну (перад вылетам ніхто не адпачываў), у дадатак на караблі забыліся ўсталяваць печку для камбуза, і харчавацца даводзілася марожанай ежай, а гарбата і кава ў тэрмасах хутка скончыліся{{sfn|Амундсен4|1936|с=312—313}}. У 07:35 13 мая ўбачылі зямлю, у 08:40 Вістынг апазнаў Уэйнрайт — эскімоскую вёску. Нобіле пісаў, што ў яго нават была ідэя прызямліцца на мысе Бараў, дазаправіцца і вярнуцца назад на Шпіцберген{{sfn|Нобиле|1984|с=109}}. З-за абледзянення дырыжабля, аднак, прыйшлося садзіцца, не даляцеўшы да Нома. Рысер-Ларсен быў гэтак стомлены, што ў яго пачаліся галюцынацыі — ён «''убачыў''» на зямлі кавалерыйскі корпус, гатовы прыйсці на дапамогу{{sfn|Нобиле|1984|с=115}}. У 07:40 14 мая 1926 года па Грынвічу (20:30 13 мая па мясцовым часе) «''Нарвегія''» прызямлілася ў Тэлеры, у 100 мілях ад Нома{{sfn|Нобиле|1984|с=117}}.
 
У Еўропе да таго часу пра лёс экспедыцыі не было ніякіх звестак ужо на працягу трох сутак. Першыя смутныя чуткі сталі пранікаць з Аляскі 15 мая, і толькі 17 мая — у нацыянальны дзень Нарвегіі — газета «''Афтэнпостэн''» падрабязна апісала сенсацыйныя весткі{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=417}}. Тэлер італьянцы пакінулі толькі 31 мая — трэба было разабраць дырыжабль, каб вярнуць яго ў Еўропу{{sfn|Нобиле|1984|с=119}}. Амундсен разам з Элсвартам, Вістынгам і Омдалем з'ехаўз’ехаў на сабачых запрэжках ужо 15 мая, і гэта не выпадкова: да таго часу разгарэўся канфлікт паміж Амундсенам і Нобіле. Праблема складалася ў пытанні, каму належыць гонар дасягнення Паўночнага полюса, — канструктару і пілоту дырыжабля Нобіле або Амундсену як начальніку экспедыцыі: у Нарвегіі і ЗША гэтая экспедыцыя афіцыйна лічылася транспалярным пералётам Амундсена — Элсварта, а Нобіле разглядаўся як тэхнічны спецыяліст. Аднак з пункту гледжання і Таварыства паветраплавання, і грамадскай думкі замаўчаць ролю Нобіле было немагчыма, што выводзіла Амундсена з сябе. Сітуацыя пагаршалася тым, што экспедыцыя завяршылася поўным поспехам, правёўшы ў паветры 171 гадзіну, з якіх 72 гадзіны — у беспасадкавым пералёце над Паўночным Ледавітым акіянам{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=420}}. Пасварыўшыся з Нобіле, Амундсен [[16 чэрвеня]] адбыў у Сіэтл. [[5 ліпеня]] яго ўшаноўвалі ў Нью-Ёрку{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=423—425}}. 12 ліпеня Амундсен вярнуўся ў Берген як трыумфатар, прычым мясцовыя жыхары аднеслі палярнікаў з парахода на бераг на руках{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=426}}. У Осла Патрыятычнае аб'яднаннеаб’яднанне моладзі, у рады якога ўваходзіў і Ф. Нансен, арганізавала ўрачыстую сустрэчу палярніка ў дзень яго нараджэння{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=428}}.
 
== Апошнія гады ==
 
Пасля заканчэння трансарктычнага пералёту настрой Амундсена моцна змяніўся, ён стаў зусім непрадказальным: кіраўнік спраў Таварыства паветраплавання Шолбарг, наведаўшы Амундсена, заявіў, што ён шалёны. Нават надзвычай стрыманы [[Фрыцьёф Нансен]] у [[1927]] годзе пісаў аднаму з сваіх сяброў: «''У мяне складваецца ўражанне, што Амундсен канчаткова страціў душэўную раўнавагу і не цалкам адказвае за свае ўчынкі''»<ref name=autogenerated1>[http://mymultimedia.narod.ru/biogr/amundsen/am.htm ''Генрих Енеке.'' Руаль Амундсен. — Журнал «GEO». — 2001. — № 5.]</ref>. Дом у Сварцкуге быў выкуплены даўнімі сябрамі — Германам Гадзе і донам Педра Крыстоферсенам, аднак у Амундсена заставаліся велізарныя даўгі{{sfn|Huntford|1999|p=632}}. У лістападзе [[1926]] года яго запрашалі ў [[Берлін]] на ўстаноўчы з'ездз’езд Міжнароднага таварыства арктычных даследаванняў, але ён адмовіўся. Амундсен адплыў у [[ЗША]], дзе арганізаваў гастрольнае турнэ. У ЗША зноў разгарэўся канфлікт Амундсена і Нобіле, які ў дадатак быў узмоцнены прапагандай [[Нацыянальная фашысцкая партыя|італьянскай фашысцкай партыі]], якая ўслаўляла Нобіле і памяншала заслугі нарвежцаў. У сваю чаргу Амундсен называў Нобіле «''ганарыстым, дурнем, эгаістычным выскачкай''», «''недарэчным афіцэрам''», «''чалавекам дзікай, паўтрапічнай расы''»<ref name=autogenerated1 />.
 
[[9 чэрвеня]] 1927 года Амундсен адплыў з [[Ванкувер]]а ў трохтыднёвае турнэ па Японіі. Амундсен правёў 10 выступленняў, у тым ліку асобнае для імператарскага сямейства. Нарвежац зрабіў моцнае ўражанне на японскую публіку, адзін з каментатараў асабліва адзначаў, як палярнік «''нястомна паўтараў, што патрыятызм ахоўвае людзей ад кепскіх учынкаў, і высокімі словамі падкрэсліваў каштоўнасць нацыянальнага духу''». Амундсена ў японскай прэсе параўноўвалі нават з адміралам Тога. [[15 ліпеня]] Амундсен выехаў ва [[Уладзівасток]] і далей не рабіў прыпынкаў да самой [[Масква|Масквы]]. У нарвежскім пасольстве ў [[СССР]] яго апекаваў [[Відкун Квіслінг]]. 6 жніўня палярнік вярнуўся ў Нарвегію{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=434—435}}.
 
Галоўнай справай Амундсена на працягу 1926—1927 гадоў стала напісанне [[Мемуары|мемуараў]]. Яны ствараліся па замове нью-ёркскага выдавецтва «''Doubleday''», прычым кантракт Амундсен падпісаў яшчэ 24 лютага 1926 года, калі быў у [[Нью-Ёрк]]у{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=431}}. У ЗША кніга выйшла ў штомесячніку «''Worlds Work''» пад назвай «''My Life as an Explorer''». Нарвежскае выданне («''Mitt liv som polarforsker''») было выдадзена [[23 верасня]] 1927 года і, паводле слоў Т. Буман-Ларсена, «''стала самагубствам''», засведчыўшы чуткі, што Амундсен не зусім пры свядомасці. У нарвежскім збору твораў палярніка гэтая кніга не ўключаецца з моманту яе публікацыі{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=436}}. Р. Хантфард пісаў, што «''гэта горкая кніга… Стыль адрозніваецца ад ранніх работ Амундсена, ствараецца ўражанне, што яе пісаў іншы чалавек. Знік мяккі гумар, кніга сур'ёзнаясур’ёзная, а яе аўтар без канца атакуе ворагаў, асабліва рэзкі і бязлітасны ён у адносінах да Нобіле''»{{sfn|Huntford|1999|p=632}}. Аўтабіяграфія прывяла да паўторнага скандалу ў Вялікабрытаніі: Амундсен з'едліваз’едліва пісаў, як у Англіі школьнікаў вучаць, што Паўднёвы полюс заваяваў Скот, і падрабязна апісаў гісторыю з ужо нежывым лордам Керзонам, які падняў тост за сабак палярніка{{sfn|Амундсен5|1937|с=57}}. У амерыканскім выданні ён назваў англічан ''bad losers'' (па-англійску: «''людзі, якія падалі духам пры паразе і вінавацяць у ім іншых''»<ref>''Кунин А. В.'' Большой англо-русский фразеологический словарь. - — М.: «Русский язык-Медиа», 2006. 20 тыс. фразеологических единиц.</ref>), Каралеўскае геаграфічнае таварыства запатрабавала выбачэнняў, заявіўшы, што ніякіх звестак аб паводзінах лорда Керзона ў архівах не знойдзена{{sfn|Huntford|1999|p=632}}. Шмат старонак у кнізе прысвечана Леону Амундсену, які паказаны з самага благога боку і ні разу не названы па імі{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=437}}. Адзіным чалавекам, пра якога Амундсен нязменна цёпла адгукаўся ў аўтабіяграфіі, быў [[Фрэдэрык Кук]]. Яшчэ ў [[1925]] годзе, калі Кук апынуўся ў турме Лівенворт, адзіным з сяброў, які наведаў яго ў самы цяжкі перыяд знаходжання за кратамі, апынуўся Амундсен, якому гэты візіт каштаваў зрыву гастролей у ЗША. Кук падрабязна апісаў візіт ужо пасля гібелі Амундсена, але апублікаваныя ўспаміны былі толькі ў 1995 годзе{{sfn|Корякин|2002|с=201—206}}.
 
У заключэнні «''Майго жыцця''» Амундсен пісаў:
 
{{пачатак цытаты}}…Я хачу прызнацца чытачу, што з гэтага часу лічу сваю кар'ерукар’еру даследчыка скончанай. Мне было дадзена здзейсніць тое, да чаго я сябе прызначыў. Гэтай славы дастаткова для аднаго чалавека{{sfn|Амундсен5|1937|с=163}}.{{канец цытаты}}
 
Гэта аб'явааб’ява не азначала пустэльніцтва: ужо [[7 кастрычніка]] 1927 года Амундсен накіраваўся ў ЗША, дзе планаваў правесці 5-месячнае турнэ, а далей прайсці ў Паўднёвую Амерыку. Аднак ужо [[25 кастрычніка]], калі яму трэба было быць госцем на ўрачыстым прыёме ў «''Клубе даследчыкаў''», ён нечакана сеў на параход і [[7 лістапада]] вярнуўся ў Нарвегію. Сам палярнік тлумачыў сваё рашэнне рознагалоссямі з-за {{nobr|10 000 долараў}} з імпрэсарыа — Лі Кідзікам{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=439—441}}. На радзіме Амундсена ізноў чакала трагедыя: [[11 лістапада]] застрэліўся Крысціян Прэструд — адзін з удзельнікаў антарктычнага паходу{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=443}}. Пасля гэтага да вясны 1928 года Амундсена не бачылі на публіцы.
 
== Гібель ==
Пасля палёту «''Нарвегіі''», [[Беніта Мусаліні]] зрабіў Нобіле генералам і ганаровым членам фашысцкай партыі. [[5 лютага]] 1928 года Нобіле прыбыў у Осла, рыхтуючыся паўтарыць палёт да Паўночнага полюса на дырыжаблі «''Італія''», аднатыпным з «''Нарвегіяй''». Стартаваўшы са [[Шпіцберген]]а [[24 мая]], ён дасягнуў полюса, але на зваротным шляху з-за абледзянення дырыжабль разбіўся, члены экспедыцыі былі выкінутыя на лёд, [[радыёсувязь]] з імі перарвалася. Амундсен у гэтыя дні прымаў амерыканскіх палярнікаў — лётчыкаў Джорджа Уілкінса і Карла Эйлсана, у разгар урачыстасцей ва «''Ураніенборг''» патэлефанаваў нарвежскі міністр абароны і выклікаў Амундсена на нараду па пытанні знікнення «''Італіі''»{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=456—458}}.
 
Амундсен апынуўся ў двухсэнсоўным становішчы: нарвежскі ўрад хацеў, каб менавіта ён узначаліў выратавальную аперацыю, тады як палярнік неаднаразова дэклараваў канфлікт з Нобіле і разрыў усялякіх адносін з ім. У першы дзень [[Дзень Святой Тройцы|Тройцы]] італьянскі пасол граф Сені даслаў адказ ад Мусаліні — адмову ад аперацыі пад кіраўніцтвам нарвежцаў. Аднак Італія не пярэчыла супраць пасылкі разведвальнага самалёта. Пілатаваць яго браўся Рысер-Ларсен, на што Амундсен пакрыўдзіўся і з'ехаўз’ехаў да сябе ў Сварцкуг{{sfn|Huntford|1999|p=633}}. Да Амундсена звярнуўся Элсварт, і яны склалі план уласнай выратавальнай аперацыі на нямецкім гідрасамалёце. План быў шырока разрэкламаваны [[30 мая]] газетай «''Афтэнпостэн''», але так і застаўся на паперы: нямецкая фірма патрабавала {{nobr|200 000 крон}} страхавога ўнёску{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=461—462}}.
 
[[3 чэрвеня]] першыя сігналы тых, хто выжыў з «''Італіі''» былі злоўленыя савецкім радыёаматарам Мікалаем Шмітам з сяла Вазнясенне-Вохма, аднак на Захадзе лічыцца, што іх прынялі толькі 7 чэрвеня. У гэты дзень Рысер-Ларсен прыбыў у Ню-Олесун з разабраным самалётам. Напярэдадні, 6 чэрвеня, у садзе сядзібы Амундсена памёр ад спынення сэрца Сверэ Хасель, удзельнік заваявання Паўднёвага полюса: ён гуляў там з Густавам Амундсенам — старэйшым братам Руаля{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=463—464}}. Даючы ў тыя ж дні інтэрв'юінтэрв’ю італьянскаму журналісту Гуідычы, Амундсен сказаў:{{пачатак цытаты}}О, калі б вам калі-небудзь давялося ўбачыць на свае вочы, як там цудоўна, у высокіх шыротах! Там я хацеў бы памерці, толькі хай смерць прыйдзе да мяне па-рыцарску, дагоніць мяне пры выкананні вялікай місіі, хутка і без пакут{{sfn|Huntford|1999|p=635}}!{{канец цытаты}}
 
[[Файл:Latham 47 Roald Amundsen 1928.jpg|thumb|200px|«Латам-47» — апошні самалёт Амундсена. Тромсё, 18 чэрвеня 1928 года.]]
[[16 чэрвеня]] ў 23:00 Амундсен цягніком выехаў у [[Берген]], у 25-ю гадавіну адпраўлення «''Ёа''»{{sfn|Huntford|1999|p=635}}. Яго праводзілі брат Густаў, а таксама паслы Францыі і Італіі і Герман Гадзе — былы пасол Нарвегіі ў Бразіліі, юрыдычны ўладальнік «''Ураніенборга''». Палярніка суправаджалі Оскар Вістынг і лейтэнант Дытрыксан. У Берген «''Латам''» прыляцеў з Нармандыі, пілатуемы Рэнэ Гільбо, кавалерам ордэна Ганаровага легіёна. У экіпажы былі таксама другі пілот Альбер дэ Кювервіль, механік Браза і радыст Валета. Дытрыксан і Амундсен увайшлі ў склад каманды, Вістынг адбыў у [[Тромсё]] параходам{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=467—468}}.
 
У 06:00 18 чэрвеня 1928 года «''Латам''» прыляцеў у Тромсё, нарвежцы традыцыйна наведалі Фрыца Цапфе, у якога засталіся вельмі цяжкія ўражанні ад зносін з Амундсенам. Роўна ў 16:00 гідраплан стартаваў, пасля з'явіласяз’явілася мноства супярэчлівых сведчанняў пра складанасці ўзлёту, сцвярджалася, што гідраплан быў перагружаны{{sfn|Huntford|1999|p=635—636}}. Апошняе радыёпаведамленне было прынята ў 18:45 — радыст дарэмна спрабаваў звязацца з Ню-Олесунам і казаў, што мае некалькі неадпраўленых паведамленняў. Пасля трох гадзін палёту машына павінна была знаходзіцца на паўдарозе да [[Востраў Мядзвежы, Нарвегія|вострава Мядзвежы]]. Больш аб Амундсене ніхто нічога не чуў{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=471—472}}. Генерал Нобіле быў выратаваны праз 5 дзён пасля знікнення палярніка — 23 чэрвеня.
 
[[Файл:Fueltanklatham47flight.jpg|thumb|left|Паліўны бак «Латама-47», экспануемы ў Палярным музеі Тромсё.]]
 
Пасля знікнення «''Латама''» з'явіласяз’явілася мноства прапаноў ад празорцаў, якія жадалі кіраваць выратавальнымі аперацыямі. Я. Рысер-Ларсен прыводзіў у мемуарах тэлепатычныае пасланне, нібыта атрыманае ім ад зніклага Амундсена праз нейкага дацкага качагара{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=482}}. У ноч з [[31 жніўня]] на [[1 верасня]] паблізу Тромсё быў знойдзены паплавок «''Латам-47''», моцна пашкоджаны ад удару аб ваду<ref>''Алексеев Д. А., Новокшенов П. А''. По следам «таинственных путешествий». — {{М.}}: Мысль, 1988. — С. 88.</ref>. [[13 кастрычніка]] 1928 года, на поўдні ад Тромсё, мора вынесла бензабак. Высветлілася, што была спроба выкарыстання яго ў якасці паплаўка, мабыць, наўзамен страчанага. Камісія па пошуку выпрацавала наступную карціну: «''Латам''» заўважылі рыбакі ў другой палове дня [[18 чэрвеня]], ён ляцеў у [[туман]]. Пры навігацыйнай тэхніцы 1928 года ў тумане было немагчыма арыентавацца, імаверна, сапсавалася надвор'енадвор’е, але тагачасная сетка метэастанцый была не ў стане гэтага назіраць. Што адбывалася пасля прываднення, сказаць немагчыма. Я. Рысер-Ларсен удзельнічаў у экспертызе паплаўка і бензабака і лічыў, што ў бурным моры пашкоджаны гідраплан перавярнуўся (ён не быў прыстасаваны для пасадкі пры моцных хвалях), а шасцёра пілотаў хутка памерлі ў ледзяной вадзе{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=482—485}}.
 
Італьянскі пасол у Нарвегіі змясціў у газеце «''Афтэнпостэн''» афіцыйны зварот:
== Прыватнае жыццё ==
 
Руаль Амундсен ніколі не быў жанаты і не меў сям'ісям’і і дзяцей{{sfn|Huntford|1999|p=631}}. Большая частка яго жыцця прайшла ў экспедыцыях і працяглых лекцыйных турнэ ў розных краінах свету. Яго дом доўгія гады ўладкоўвала старая нянька Бэці, пасля яе адпраўкі ў дом састарэлых у [[1925]] годзе гэтыя функцыі выконваў пляменнік, адзіны сын старэйшага брата Густава — Густаў С. Амундсен{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=437}}.
 
Сваякі палярніка меркавалі, што ён быў [[Асексуальнасць|асексуальны]] або па крайняй меры не цікавіўся жанчынамі{{sfn|Huntford|1999|p=245}}. Амундсен заўсёды быў надзвычай скрытны ва ўсім, што тычылася прыватнага боку яго жыцця, але часам ён знаходзіў выраз у лістах, якія адпраўляліся брату Леону і абраным сябрам, асабліва Герману Гадзе, які жыў у ЗША. Існаваў і інтымны дзённік (журналы, якія вяліся ў паходах, мелі значэнне дакумента, акрамя таго, з'яўляючысяз’яўляючыся матэрыяламі для напісання справаздач і кніг), які Амундсен з перапынкамі вёў з 1912 года. Гэты дзённік Густаў С. Амундсен у запячатаным выглядзе ў [[1940]] годзе прадаў мемарыяльнаму фонду Руаля Амундсена. Фонд перадаў дакумент [[Універсітэт Осла|Універсітэту Осла]] з умовай, што ён будзе абнародаваны не раней [[1990]] года{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=487}}.
 
Працяглыя адносіны звязвалі Амундсена з трыма жанчынамі — усе яны былі замужнімі. Ва ўзросце 37 гадоў (у сакавіку 1909 года) палярнік закахаўся ў 32-гадовую Сігрыд Кастберг, народжаная Флуд, — жонку прысяжнага паверанага, у іх было трое дзяцей{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=111—112}}. Паводле Хантфарда, Амундсен не хацеў скандалу і прасіў Сігрыд развесціся з мужам і ўступіць у новы шлюб, аднак яна цягнула час{{sfn|Huntford|1999|p=245}}. У 1913 годзе С. Кастберг развялася з мужам і нават атрымала пасаду ў міністэрстве сацыяльнай абароны, аднак Амундсен не стаў аднаўляць з ёй адносін. Яна памерла ў 1958 годзе, так і не выйшаўшы паўторна замуж{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=199}}.
[[Файл:Kiss Bennett.jpg|thumb|right|К. Бенет у 1900-я гады.]]
 
Самую працяглую прыхільнасць Амундсен адчуваў да Крысціны Элізабет Бенет (народжанай Гудэ), якая нарадзілася [[10 лютага]] [[1886]] года ў [[Тронхейм]]е. У 17 гадоў яна выйшла замуж за брытанскага прадпрымальніка Чарльза Піта Бенета, які з'яўляўсяз’яўляўся аднагодкам яе бацькі, і мела ад яго двух дзяцей{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=197}}. Знаёмства з Амундсенам адбылося ў Лондане ў лістападзе 1912 года, неўзабаве пасля скандалу ў Каралеўскім геаграфічным таварыстве{{sfn|Huntford|1999|p=622}}. Сувязь Амундсена з К. Бенет тлумачыць пастаяннае зацягванне палярнікам тэрмінаў адпраўлення экспедыцыі да Паўночнага полюса{{sfn|Huntford|1999|p=622—623}}. Як і ў выпадку з С. Кастберг, К. Бенет адмаўлялася мяняць свой сямейны статус. Адносіны такога роду прычынялі палярніку значныя нязручнасці, тым больш што па характары Амундсен ніколі не быў схільны да кампрамісаў{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=234}}. Любоўная сувязь умацавалася на працягу 1915 года, калі К. Бенет наведвала Нарвегію, аднак у сакавіку 1916 года Амундсен, імаверна, паставіў яе перад выбарам. Вынікам стала вяртанне палярніка да планаў дрэйфу ў Паўночным Ледавітым акіяне{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=236—237}}. Перад адплыццём у 1918 годзе, Амундсен перадаў адвакату Тругве Гудэ — брату К. Бенет — даверанасць на сядзібу «''Ураніенборг''» і склаў завяшчанне на яе карысць. Аднаўленне адносін адбылося пасля вяртання Амундсена ў 1922 годзе, але яны сталі прыкметна халадней. Канчатковы разрыў адбыўся ў жніўні 1925 года{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=264, 378—380}}. Пасля знікнення палярніка К. Бенет выкупіла ў спадчыннікаў Амундсена свае лісты да яго. Памерла яна ва ўзросце 96 гадоў, у 1982 годзе на [[востраў Джэрсі|востраве Джэрсі]]{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=487}}.
 
Р. Хантфард згадваў і пра трэцюю каханую Амундсена — Бес Магідс{{sfn|Huntford|1999|p=631}}. Іх адносіны сталі вядомыя яшчэ ў 1941 годзе праз газету «''Афтэнпостэн''», але там не называлася імёнаў. Толькі 7 мая 1968 года Элізабэт Патрыцыя Магідс, народжаная Бергер, у кароткім лісце распавяла гісторыю сваіх адносін з Амундсенам нейкай нарвежскай пары на Алясцы{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=299}}. Яна нарадзілася ў [[Вініпег]]у ў 1897 годзе і была дачкой [[Эльзасцы|эльзасца]] і ўраджэнкі [[Кіеў|Кіева]], у 16-гадовым узросце выйшла замуж за Сэмюэла Магідса, Аляскінскага прадпрымальніка руска-яўрэйскага паходжання, які разбагацеў падчас «''Залатой ліхаманкі''». У дзённіку Амундсена яна ўпершыню згадваецца ў ліпені 1921 года, калі «''Мод''» знаходзілася ў Номе{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=305}}. Разам Амундсен і Магідс правялі зіму 1922—1923 гадоў у Номе, сустракаліся яны і падчас турнэ палярніка па ЗША ў 1925 і 1926 гадах. Паводле звестак, якія прыводзіліся Т. Буман-Ларсенам і Р. Хантфардам, Э. Магідс у снежні 1927 года прыязджала ў Нарвегію і жыла ў доме Амундсена да сакавіка 1928 года{{sfn|Huntford|1999|p=631}}. Затым, мяркуючы па лістах Г. Гадзе і неапублікаванай біяграфіі Амундсена, напісанай Х. Свердрупам, Э. Магідс вярнулася ў ЗША, каб развесціся з мужам{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=451—452}}. Зноў у Нарвегію яна адплыла [[23 чэрвеня]] [[1928]] года, у дзень, калі быў выратаваны У. Нобіле, а наконт Амундсена не было вестак ужо 5 дзён{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=475}}. У лісце 1968 года яна паведамляла:
 
{{пачатак цытаты}}«Апошні раз я бачыла Руала Амундсона<ref group="Заўв">Так у арыгінале. За 40 мінулых гадоў Э. Магідс забылася правільнае прозвішча палярніка і аб'ядналааб’яднала дзве паездкі ў Нарвегію ў адну. Не згадвала яна і пра свой развод ({{кніга|аўтар = Буманн-Ларсен Т.|загаловак = Амундсен|выдавецтва = {{М}}: Молодая гвардия|год = 2005|старонкі =475}}).</ref> ў 1928 годзе ў Осла, Нарвегія. Я паехала туды, каб выйсці за яго замуж. Як раз тады прапаў італьянскі генерал Умберта Нобіле, і Руаль адправіўся шукаць яго. Назад ён не вярнуўся»{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=475}}.{{канец цытаты}}
 
Э. Магідс захавала многія рэчы, якія належалі Амундсену, і незадоўга да сваёй смерці ў 1971 годзе прадала іх Олафу Лілегравену з [[Горад Джуна|Джуна]], у суправаджальным лісце паведаміўшы некаторыя падрабязнасці адносін з Амундсенам. У [[1976]] годзе Лілегравен перадаў рэліквіі Музею Руаля Амундсена ў Сварцкуге{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=481}}.
Праз паўгода пасля знікнення Амундсена сядзіба «''Ураніенборг''» у Сварцкуге, на беразе Бунефіёрда, яе юрыдычным уладальнікам Германам Гадзе была перададзена дзяржаве для стварэння мемарыяльнага музея Руаля Амундсена{{sfn|Буманн-Ларсен|2005|с=490}}.
 
У гонар падарожніка названыя [[мора Амундсена]], [[гара Амундсена]], [[ледавік Амундсена]], палярная станцыя {{нп3|Амундсен — Скот, антарктычная станцыя|Амундсен—Скот|ru|Амундсен — Скотт (антарктическая станция)}} у Антарктыдзе, [[заліў Амундсена]], [[катлавіна Амундсена]] ў Паўночным Ледавітым акіяне, [[кратар Амундсена]] ля Паўднёвага полюса Месяца, а таксама астэроід №  1065 Amundsenia, адкрыты Сяргеем Бяляўскім 4 жніўня 1926 года.
 
У пачатку 2000-х гадоў на ўзбраенне ВМФ Нарвегіі паступілі фрэгаты тыпу «''Фрыцьёф Нансен''». Другое судна гэтага тыпу, якое ўступіла ў строй у 2004 годзе, атрымала імя «''Руаль Амундсен''»<ref>{{cite web|url=http://www.naval-technology.com/projects/nansen|title=Nansen Class Anti-Submarine Warfare Frigates|publisher=naval-technology.com|lang=en|accessdate=2012-01-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/67mZUgD9z|archivedate=2012-05-19}}</ref>.
[[23 студзеня]] [[2011]] года ў горадзе Тромсё афіцыйна адкрыўся юбілейны год Нансена — Амундсена, паколькі ў 2011 годзе супалі 150-годдзе з дня нараджэння [[Фрыцьёф Нансен|Фрыцьёфа Нансена]] і 100-годдзе з дня дасягнення [[Нарвежская антарктычная экспедыцыя, 1910—1912|экспедыцыяй Руаля Амундсена]] Паўднёвага полюса. Аб адкрыцці года абвясціў міністр замежных спраў Нарвегіі Ёнас Гар Сцёрэ. Цырымонія праходзіла пад адкрытым небам побач з цэнтрам «''Фрам''», што названы ў гонар знакамітага карабля, і арктычным музеем «''Палярыя''»<ref>{{cite web|url=http://www.norge.ru/nansen_amundsen2011/|title=Год Нансена-Амундсена|work=Источник: norvegia.ru|publisher=norge.ru|accessdate=2012-01-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/67mZYfwCT|archivedate=2012-05-19}}</ref>.
 
[[12 снежня]] 2011 года прэм'ерпрэм’ер-міністр Нарвегіі [[Енс Столтэнберг]] прыбыў на Паўднёвы полюс, каб адзначыць стагоддзе экспедыцыі Руаля Амундсена<ref>{{cite web|url=http://www.rosbalt.ru/main/2011/12/12/923500.html|title=Премьер Норвегии покорил Южный полюс в честь столетия экспедиции Амундсена|date=2011-12-12|publisher=Росбалт|accessdate=2012-01-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/67mZaYhIY|archivedate=2012-05-19}}</ref>.
 
Доўгі час памяць і спадчына Амундсена наогул не падвяргаліся ў Нарвегіі спробам рэвізіі. Толькі ў дакументальным рамане Карэ Холта ({{lang-no|Kåre Holt}}, 1916—1997) «''Змаганне''» ({{lang-no|Kappløpet}}), апублікаваным у [[1974]] годзе<ref>[http://books.google.ru/books/about/Kappl%C3%B8pet.html?id=eADrAAAAMAAJ&redir_esc=y Kappløpet — Kåre Holt — Google Books]</ref>, Р. Амундсен быў паказаны ў даволі непрывабным святле. Сродкі масавай інфармацыі ў Нарвегіі абвінавацілі аўтара ў тым, што ён развянчаў вобраз нацыянальнага героя, абвеянага арэолам сусветнай славы. Холт паказаў Амундсена як эгаістычнага, зайздроснага, двудушнага чалавека з празмерным славалюбствам і апантанага пагоняй за славай і грашыма, які валодае нездаровай псіхікай і не здольнага на шчырую праяву сяброўскіх пачуццяў. Разам з тым, і [[Роберт Скот]] быў апісаны як адкрыты дылетант і нічым не характэрная асоба<ref>''Ермакова О. С.'' [http://www.kunstkamera.ru/files/lib/987-5-88431-196-1/987-5-88431-196-1_39.pdf Роман Коре Холта «Состязание»: художественный вымысел и исторические факты] // Скандинавские чтения 2010 года: этнографические и культурно-исторические аспекты. — СПб., 2012. — С.552-557.</ref>. Выкрывальную лінію працягнулі ў 1990-я гады Тур Буман-Ларсен і Рагнар Кваме-малодшы, які займаўся гісторыяй жыцця Ялмара Ёхансена. Па кнізе Буман-Ларсена ў 1999 годзе быў зняты дакументальны фільм «''Змёрзлае сэрца''» ({{lang-no|Frosset hjerte}})<ref>[http://www.vg.no/film/film.php?id=201 Filmatisk polarbragd «Frosset hjerte»]</ref>. Крытыкі Амундсена асуджалі яго аўтарытарныя метады кіравання і нецярпімасць да меркаванняў апанентаў.
167

правак