Розніца паміж версіямі "Электраслабае ўзаемадзеянне"

др
няма тлумачэння праўкі
др
др
 
У [[фізіка элементарных часціц|фізіцы элементарных часціц]] '''электрасла́бае ўзаемадзе́янне''' з'яўляеццаз’яўляецца агульным апісаннем двух з чатырох [[фундаментальныя ўзаемадзеянні|фундаментальных узаемадзеянняў]]: [[слабае ўзаемадзеянне|слабага ўзаемадзеяння]] і [[Электрамагнітнае ўзаемадзеянне|электрамагнітнага ўзаемадзеяння]]. Хоць гэтыя два ўзаемадзеянні вельмі адрозніваюцца на звычайных нізкіх [[энергія]]х, у тэорыі яны ўяўляюцца як дзве розныя праявы аднаго ўзаемадзеяння. Пры энергіях вышэй энергіі аб'яднанняаб’яднання (парадку 100 ГэВ) яны злучаюцца ў адзінае электраслабае ўзаемадзеянне.
 
{{Табліца элементарных часціц|480}}
 
== Тэорыя электраслабага ўзаемадзеяння ==
Тэорыя электраслабага ўзаемадзеяння ўяўляе сабой створаную ў канцы 60-х гадоў 20-га стагоддзя [[Стывен Вайнберг|С. Вайнбергам]], [[Шэлдан Лі Глэшау|Ш. Глэшау]], [[Абдус Салам|А. Саламам]] адзіную (аб'яднануюаб’яднаную) тэорыю слабага і электрамагнітнага ўзаемадзеянняў [[кварк]]аў і [[лептон]]аў, якія ажыццяўляюцца праз абмен чатырма часціцамі — [[Бязмасавыя часціцы|бязмасавымі]] [[фатон]]амі (электрамагнітнае ўзаемадзеянне) і цяжкімі прамежкавымі вектарнымі [[базон]]амі (слабае ўзаемадзеянне). Прычым фатон і Z-базон з'яўляюццаз’яўляюцца суперпазіцыяй іншых дзвюх часціц — B<sup>0</sup> і W<sup>0</sup>:
 
: <math>\gamma = B^0 \cdot \cos\theta_W + W^0 \cdot \sin\theta_W,</math>
Такім чынам, у гэтай тэорыі пастуліруецца, што электрамагнітнае і слабае ўзаемадзеянні — гэта розныя праявы адной сілы.
 
Матэматычна аб'яднаннеаб’яднанне ажыццяўляецца пры дапамозе калібровачнай групы SU(2) × U(1). Адпаведныя калібровачныя базоны — фатон (электрамагнітнае ўзаемадзеянне) і W- і Z-базоны (слабае ўзаемадзеянне). У [[Стандартная мадэль|Стандартнай мадэлі]] калібровачныя базоны слабага ўзаемадзеяння атрымліваюць масу з-за [[Спантаннае парушэнне электраслабай сіметрыі|спантаннага парушэння электраслабай сіметрыі]] ад <math>SU(2)\times SU(1)_Y</math> да <math>SU(1)_{em}</math>, выкліканага механізмам Хігса (гл. таксама [[Базон Хігса|Хігсаўскі базон]]). Ніжнія індэксы выкарыстоўваюцца, каб паказаць, што існуюць розныя варыянты <math>SU(1)</math>; генератар <math>SU(1)_{em}</math> даецца выразам <math>Q = Y/2 + I_3</math>, дзе ''Y'' — генератар <math>SU(1)_Y</math> (т.зв. [[слабы гіперзарад]]), а <math>I_3</math> — адзін з генератараў <math>SU(2)</math> (кампанент [[ізаспін]]а). Адрозненне паміж электрамагнетызмам і слабым узаемадзеяннем паяўляеццаз’яўляецца ў выніку (нетрывіяльнай) лінейнай камбінацыі ''Y'' і <math>I_3</math>, якая знікае для [[Базон Хігса|базона Хігса]] (гэта ўласны стан як ''Y'', так і <math>I_3</math>): <math>SU(1)_{em}</math> вызначаецца як група, генераваная менавіта гэтай лінейнай камбінацыяй, і не падвяргаецца спантаннаму парушэнню сіметрыі, бо не ўзаемадзейнічае з базонам Хігса.
 
== Гісторыя ==
За ўклад у аб'яднаннеаб’яднанне слабага і электрамагнітнага узаемадзеянняўўзаемадзеянняў элементарных часціц Шэлдану Глэшау, Стывену Вайнбергу і Абдусу Саламу была прысуджана [[Нобелеўская прэмія па фізіцы]] за 1979. Існаванне электраслабых узаемадзеянняў было эксперыментальна ўстаноўлена ў два крокі: спачатку былі адкрыты нейтральныя токі ў сумесным эксперыменце Гаргамела па рассейванню [[нейтрына]] ў 1973 г., а затым сумесныя эксперыменты UA1 і UA2 у 1983 г. даказалі існаванне W і Z калібравальных базонаў пры дапамозе пратон-антыпратонных сутыкненняў на паскаральніку SPS (Super Proton Synchrotron, пратонны суперсінхратрон).
 
== Гл. таксама ==