Розніца паміж версіямі "Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)"

арфаграфія, вікіфікацыя, пунктуацыя
(арфаграфія, вікіфікацыя, пунктуацыя)
'''Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну''', [[Савецкая гістарыяграфія|сав. гіст.]] '''вызваленчы паход Чырвонай Арміі''', '''вераснёўскі паход Чырвонай Арміі''' ([[1939]])  — вайсковая аперацыя [[СССР]] супраць [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], праведзеная 17—28.9.[[1939]]<ref>У асноўным, таму што афіцыйнай даты сканчэння не існуе.</ref>, якая мела мэтай заняцце земляў [[Заходняя Беларусь |Заходняй Беларусі]] і [[Заходняя Украіна|Заходняй Украіны]], у адпаведнасці з падзелам сфераў уплыву паміж [[СССР]] і [[Нацысцкая Германія|Германія]]й паводле [[савецка-германская дамова 23.8.1939|дамовы ад 23.8.1939]]. Аперацыя праводзілася ў час, калі адбывалася [[Польская абарончая вайна (1939)]], але фармальна СССР у вайну тады не ўступаў, а аперацыя азначалася як «мера савецкага ўраду па абароне інтарэсаў беларускага і ўкраінскага народаў».
 
Вынікам аперацыі сталі хуткая і лёгкая перамога СССР над ужо аслабленай, палітычна і вайскова, Польшчай, далучэнне земляў Заходняй Беларусі і Украіны да [[БССР]] і [[УССР]], падпісанне новага савецка-германскага дагавора (28.9.1939).
 
Страты савецкага боку склалі каля 1 тыс.ч.тысяч чалавек забітымі, зв.звыш 2 тыс.ч.тысяч чалавек параненымі<ref>Мельцюхоў, С.403. Але такія лічбы падаюцца і толькі ў дачыненні да страт Беларускага фронту, напр., у Гісторыя Беларусі, С.450.</ref> (афіцыйна (1939): па ўсіх франтах 737 забітых і 1872 параненых). Страты польскага боку: 3,5 тыс. забітых, 20 тыс. параненых і зніклых без звестак, 454,7 тыс. палонных<ref>Мельцюхоў, С.403.</ref>.
 
== Падрыхтоўка ==
9 верасня, пасля таго як вермахт захапіў Варшаву, наркам К. Варашылаў і кіраўнік Генштаба Б. Шапашнікаў падпісалі загад № 16633 Ваеннаму савету Беларускай асобай ваеннай акругі, дзе адзначалася, што трэба {{цытата|да канца 11 верасня 1939 г. схавана сканцэнтравацца і быць гатовым да вырашальнага наступлення з мэтай маланкавым ударам разграміць супраціў ныя войскі праціўніка}}<ref>Мельтюхов, М. И. Советско-польские войны: Военно-полититическое противостояние, 1918—1939 гг. / М. И. Мельтюхов. — М.: Вече, 2001. — 460, [1] с., [8] л. ил., к., портр. ил. — С. 287. — (Военные тайны XX века). — ISBN 5-7838-0951-9</ref>
 
Згодна з загадам Полацкая група павінна была наступаць на г. Свянцяны, Мінская група — у кірунку Ашмяны—Ліда, конна-механізаваная група — на Наваградак—Ваўкавыск, Слуцкая група — на Баранавічы. У той жа дзень В. Молатаў паведаміў В. фон Шуленбургу, што «савецкія ваенныя дзеянні пачнуцца на працягу бліжэйшых дзён». Аднак загад № 16633 не быў даведзены да камандавання акругі, паколькі паведамленні аб узяцці вермахтам Варшавы не пацвердзіліся<ref>Люцік, З. «Беларускі фронт»: Вайсковая аперацыя Чырвонай Арміі (верасень 1939) / Зьміцер Люцік // ARCHE. — 2009. — № 8. — С. 165—166. — ISSN 1392-9682</ref>.
 
== Сілы бакоў ==
Вечарам 16 верасня, сілы БАВА былі падрыхтаваны да ваенных дзеянняў, якія, павінны былі пачацца 17 верасня ў 6:00 гадзін раніцы 17 верасня. Савецкая ваенная групіроўкагрупоўка была аб'яднаная ў [[Беларускі фронт 1939|Беларускі фронт]] (камандуючы — [[камандарм]] [[М. Кавалёў]]). У складзе акругі (фронта) знаходзіліся:
* '''3-я армія''': 4-ы (50-я і 27-я стралковыя дывізіі), 10-ы стралковыя карпусы (126-я і 115-я стралковыя дывізіі), 5-я, 10-я стралковыя дывізіі, 24-я кавалерыйская дывізія, 22-я і 25-я лёгкія танкавыя брыгад (на ўзбраенні брыгад танкі Т-26). 85 тыс. чал., 678 танкаў, 45 бронеаўтамабіляў, 676 гармат і мінамётаў<ref>Gryelak, K. Czeław. Kresy w czerwieni. Agresja Związku Sowieckiego na Polskę w 1939 roku. — Warszawa: Neriton, 1998. — S. 252; М. Мельцюхоў прыводзіць іншую колькасць па арміі: 121 968 чал, 752 гарматы, 743 танкі. Мельтюхов, М. И. Упущенный шанс Сталина... — С. 119.</ref>.
 
* '''10-я армія''': 11-ы стралковы корпус (121-я і 150-я стралковыя дывізіі), 3-і стралковы корпус (6-я, 33-я і 121-я стралковыя дывізіі). Камандзір — камкор І. Г. Захаркін.
 
4 арміі, конна-механізаваная група, асобны стралковы корпус, ; 378,6 тыс.ч.тысяч чалавек, 3167 гармат і мінамётаў, 2406 танкаў) і Украінскі фронт (3 арміі; 239 тыс.ч.тысяч чалавек, 1792 гармат і мінамётаў, 2330 танкаў). Агульная колькасць ваенных фарміраванняўфармаванняў з савецкага боку дасягала 617,6 тыс.чтысяч чалавек, 4959 гармат і мінамётаў, 4736 танкаў; у складзе групіроўкігрупоўкі дзейнічалі 3298 самалётаў<ref name="Melt297">Мельцюхоў, С.297—299.</ref>.
 
Польская групіроўкагрупоўка на ўсходніх землях складала да 45 тыс.ч.тысяч чалавек<ref>Гісторыя Беларусі, С.450.</ref>, з іх непасрэдна на мяжы каля 12 тыс.ч.тысяч чалавек (25 батальёнаў і 7 эскадронаў корпуса пагранічнай аховы), шмат тылавых, запасных, часткова сфарміраваныхсфармаваных і слабаўзброеных вайсковых адзінак <ref name="Melt297"/>.
 
== Баявыя дзеянні ==
Войскі СССР былі сканцэнтраваныя на савецка-польскай мяжы загадзя і пачалі баявыя дзеянні 5:00 [[17 верасня]] [[1939]]. Лічыцца, што для польскага боку савецкая аперацыя была нечаканасцю, а французскія папярэджанні пра магчымы напад СССР былі праігнараваныя<ref>Мельцюхоў. С.299</ref>.
 
Сістэматычны і арганізаваны супраціў савецкім войскам аказвалі толькі польскія войскі аховы мяжы. Гэтаму спрыяў і загад маршала [[Э. Рыдз-Сміглы]], дадзены вечарам 17.9, які прадпісваў польскім войскам адыходзіць у [[Венгрыя|Венгрыю]] і [[Румынія|Румынію]], і ўступаць у бой толькі ў выпадку нападу або спробы раззбраення з савецкага боку. У сваю чаргу, першыя эшалоны ЧА рухаліся пераважна ўздоўж магістраляў, не затрымліваючыся, пазбягаючы сутыкненняў. У далейшым, арганізаванае супраціўленне на Палессі аказала польская аперацыйная[[Палессе (аператыўная група)|аператыўная група «ПалесеПалессе»]] (ген. Клеберг; 18 тыс.ч.тысяч чалавек), сфарміраванаясфармаваная з пагранічных войскаў, жандармерыі, дробных гарнізонаў, маракоў [[Пінская флатылія (Польшча 1918-1939)|Пінскай флатыліі]].
 
Адступаючыя часткі Войска Польскага пад [[Баранавічы|Баранавічамі]] збілі чатыры самалёты Чырвонай Арміі<ref>[https://www.polskieradio.pl/396/7811/Artykul/2347985,%D0%AF%D0%BA-%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%8B-%D1%81%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%96-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%B4%D1%83-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D0%B7%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%8B%D1%8F-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D1%96-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%91%D1%82%D1%8B polskieradio.pl]</ref>.
== Літаратура ==
* {{крыніцы/ГістБелКасцюк|5}}. С.449—451.
* Мельтюхов М.  И.  Советско-польские войны. Военно-политическое противостояние 1918—1939  гг.  — М.: Вече, 2001.
 
== Гл. таксама ==
== Спасылкі ==
{{commonscat|Soviet invasion of Poland of 1939}}
* [http://jivebelarus.net/history/new-history/september-1939-at-soviet-and-belarusian-historyography.html Смалянчук А. «Верасень 1939  г. у савецкай і беларускай гістарыяграфіі»]
* [http://jivebelarus.net/history/new-history/soviet-repressions-in-western-belarus-at-1939-1941-years.html Грыбоўскі Ю. «Савецкія рэпрэсіі ў Заходняй Беларусі (кастрычнік 1939  — чэрвень 1941  гг.)»]
* [https://history.nn.by/?c=ar&i=216034 Дзесяць малавядомых фактаў пра ўз'яднанне Беларусі 17 верасня 1939]