Розніца паміж версіямі "Савецкая акупацыя Украіны"

др
 
=== Заходняя Украіна ===
Пасля распаду Аўстра-Венгерскай Імперыі кіраўніцтва РCФСР бачыла Заходнюю Украіну як магчымы плацдарм для распаўсюджвання камуністычнай ідэалогіі і ўлады далей на захад, на Цэнтральную Еўропу. Ленін хацеў, каб Чырвоная армія прайшла праз тэрыторыю заходняй Украіны і Карпат у Венгрыю пасля абвяшчэння Венгерскай Савецкай Рэспублікі ў красавіку 1919—га1919-га. 7 мая Саўнаркам Украіны накіраваў адпаведную ноту ўраду ЗУНР, на якую заходнеўкраінскі ўрад вырашыў не адказваць. Летам, пасля адступлення заходнеўкраінскіх войскаў пад ціскам палякаў, камандзіры галіцкай арміі праводзілі таемныя перамовы з савецкім камандаваннем аб магчымым саюзе супраць палякаў, аднак безвынікова<ref name="ЛицвінЛіцвін">''Литвин Николай'', [http://www.inst-ukr.lviv.ua/files/20/02-01LytvynM.pdf ЗУНР и Галицкая ССР в геостратегии большевистской России] // Украина: культурное наследие, национальное сознание, государственность. 18/2009. — С. 101—118.</ref>.
 
Падчас польска-савецкай вайны 1920 года кіраўніцтва РСФСР стварыла Галіцкую Сацыялістычную Савецкую Рэспубліку са сталіцай у Цярнопалі. У канцы ліпеня Чырвоная армія ўвайшла на тэрыторыю Галіцыі, а 1 жніўня Галрэўкам перабраўся ў Цярнопаль, дзе прыняў дэкрэт № 1 «Аб устанаўленні савецкай улады ў Галіцыі». Увечары 15 верасня пачалося агульнае наступленне войска УНР на лініі антыбальшавіцкага фронту. 19 верасня ў Цярнопаль увайшлі сілы 6-й польскай арміі і войска УНР, а 21 верасня адбыўся постфактум роспуск Галрэўкама і іншых рэвалюцыйных камітэтаў<ref>{{cite web|url=http://www.jnsm.com.ua/h/0921Q/|title=Этот день в истории: 21 сентября: Падение Галицкой ССР|author=Геннадий Ефименко|date=20 сентября 2017|publisher=|accessdate=}}</ref>.
 
Ваенныя дзеянні на польска-савецкім фронце былі спыненыя пасля падпісання 9 лістапада 1920 года польскім і бальшавіцкім кіраўніцтвам перамір’я. Аднак ужо на наступны дзень у раёне Шаргарада чырвонаармейцы контратакавалі ўкраінскія дывізіі, адбыўся прарыў фронту ў напрамку на Капайгарад на правае крыло, якое трымала пятая Херсонская дывізія арміі УНР, і ў накірунку на Лучынец, дзе знаходзілася другая Жалезная дывізія і Кулямётная дывізія арміі УНР. 15 лістапада чырвонаармейцы ўступілі ў падольскі гарадок Нежын. 18 лістапада адбылося ўступленне сіл Чырвонай арміі ў Праскураў і на станцыю Дэражня, 20 лістапада — да Чорнага Вострава і Летычыва. Пасля двух тыдняў кровапралітных баёў цераз недахоп патронаў і ваеннага рыштунку 21 лістапада Дзеючая армія УНР была вымушана адступіць у Галіцыю. Пераход Дзеючай арміі УНР — да 27 000 воінаў — праз раку Збруч адбыўся ў раёне горада [[Валачыск]]а і сяла Ажыгаўцы. У той жа дзень, згодна з умовамі польска-савецкага дагавора, польскія войскі пакінулі горад [[Наваград-Валынскі]]. 22 лістапада савецкія часткі ўступілі ў Валачыск.
Уключэнне Бесарабіі, Паўночнай Букавіны і вобласці Герца ў склад СССР адбылося ў 1940 годзе. 26 чэрвеня 1940 года савецкі наркам замежных спраў Вячаслаў Молатаў уручыў паслу Румыніі ў Маскве Георге Давідэску ноту савецкага ўрада, у якой Савецкі Саюз ва ўльтыматыўнай форме патрабаваў: вярнуць Бесарабію і паўночную частку Букавіны Савецкаму Саюзу. Савецкім бокам ужо планавалася ваеннае ўварванне ў Румынію, але за некалькі гадзін да пачатку аперацыі кароль Румыніі Караль II прыняў ультыматыўную ноту савецкага боку і перадаў Бесарабію і Паўночную Букавіну СССР. Румынія, каб пазбегнуць поўнамаштабнага ваеннага канфлікту, пагадзілася пайсці з гэтых тэрыторый. Аперацыя па занятку тэрыторыі савецкімі войскамі доўжылася 6 дзён. Нягледзячы на ​​тое, што прычынай румынскага паходу савецкая прапаганда называла абарону шматлікай украінскай абшчыны, па занятку зямель палітыка змянілася. 2 жніўня 1940 года рашэннем Вярхоўнага Савета СССР гэтыя тэрыторыі ўвайшлі ў склад Савецкага Саюза: Паўночная Букавіна, Паўднёвая Бесарабія і рэгіён Герца ўвайшлі ў склад УССР.
 
Пасля заключэння 30 ліпеня 1941 года Пагаднення Сікорскага-Майскага тэрыторыя Заходняй Украіны, на той момант акупаваная гітлераўскай Германіяй, атрымала нявызначаны статус. Пытанне аб тэрыторыях, якое абмяркоўвалася на Тэгеранскай канферэнцыі, было вырашана на карысць СССР на Ялцінскай канферэнцыі і замацавана на Патсдамскай канферэнцыі. Дагаворам ад 16 жніўня 1945 года паміж Саюзам Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік і Польскай Рэспублікай «Аб савецка-польскай дзяржаўнай мяжы» гэтыя тэрыторыі (з невялікімі адступамі на карысць Польшчы — Беласток і ваколіцы, Перамышль і наваколлі) былі замацаваны за СССР. У 2-й пал. 1940-х — 1-й пал. 1950-х гадоў адбывалася нязначная карэкцыя межаў. Пасля заканчэння нацысцкай акупацыі Трэцім Рэйхам Заходняя Украіна зноў была далучана Чырвонай Арміяй і реінтэгравана ў УССР у 1944 годзе.<ref>Установить согласно решению [[Ялцінская канферэнцыя|Крымской конференции]] государственную границу между Союзом ССР и Польской Республикой вдоль «линии Керзона» с отступлением от неё в пользу Польши в некоторых районах от 5 до 8 километров согласно прилагаемой карте в масштабе 1:500 000, уступив Польше дополнительно: а) территорию, расположенную к востоку от «линии Керзона» до реки [[Заходні Буг|Западный Буг]] и реки [[Салокія (рака)|Солокия]], к югу от селения ''{{нп5|Крылоў (Люблінскае ваяводства)|Крылов|pl|Kryłów}}'' с отклонением в пользу Польши максимально на 30 километров; б) часть территории Беловежской Пущи на участке ''[[Ялоўка (гміна Міхалова)|Яловка]]'' — ''{{нп5|Няміраў (Падляскае ваяводства)|Немиров|pl|Niemirów (województwo podlaskie)}}'', расположенную на восток от «линии Керзона», включая Немиров, [[Гайнаўка|Гайновку]], ''[[Белавежа|Беловеж]]'' и Яловку, с отклонением в пользу Польши максимум на 17 километров.</ref>.
 
=== Наступствы ===