Розніца паміж версіямі "Савецкая акупацыя Украіны"

др
няма тлумачэння праўкі
др
{{перанесці|Гісторыя Украінскай ССР}}
{{Арфаграфія}}
'''Савецкая акупацыя Украіны''' ({{lang-uk|Радянська окупація України}}) — гэта працэс ваеннай, палітычнай і культурнай акупацыі, які быў звязаны з анексіяй украінскіх зямель [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзам]]/[[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] у 1917—1991 гадах пасля звяржэння манархіі ў Расійскай імперыі, што скончыўся далучэннем заходнеўкраінскіх зямель да СССР паводле пакту Молатава—Рыбентропа. Працэс суправаджаўся стварэннем на тэрыторыі Украіны бальшавіцка-савецкіх марыянетачных дзяржаў (РУНР, [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]], [[Галіцкая Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка|Галіцкай ССР]]). Падчас акупацыі мелі месца чырвоны тэрор, голад, рэпрэсіі, дэпартацыі, іншыя кары, а таксама русіфікацыя. 22 чэрвеня 1941 года нацысцкая Германія ўварвалася ў Савецкі Саюз і акупавала Украіну. 17 ліпеня 1941 года Трэці рэйх заснаваў на тэрыторыі Украіны рэйхскамісарыят Украіны на чале з Эрыхам Кохам. У выніку ўвахода Чырвонай Арміі ва Украіну ў 1943-19441943—1944 гадах Савецкі Саюз адваяваў усе ўкраінскія тэрыторыі і вярнуў іх у свой склад. Савецкая анексія Украіны працягвалася да жніўня 1991 года, калі Украіна аднавіла сваю незалежнасць праз «[[Акт абвяшчэння Незалежнасці Украіны]]».
 
У XXI стагоддзі ва Украіне ў акадэмічным і грамадскім дыскурсе для апісання перыяду выкарыстоўваюцца два тэрміны — {{lang-uk|радянський}} і {{lang-uk|совєцький}} ({{tr-uk|савецкі}}). Другі выкарыстоўваецца, каб падкрэсліць адчужэнне савецкай палітыкі і культуры і паменшыць удзел украінскага грамадства ў праекце «Савецкая Украіна».<ref>[https://lia.lvivcenter.org/uk/themes/reherit/soviets/ РАДЯНСЬКА ОКУПАЦІЯ]<name="Вятровіч"/ref>. [[Украіна]] застаецца правапераемніцай [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]], а не [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]], у адрозненне ад [[Эстонія|Эстоніі]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Літва|Літвы]], якія не з’яўляюцца правапераемнікамі [[Эстонская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Эстонскай ССР]], [[Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Латвійскай ССР]] і [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://lia.lvivcenter.org/uk/themes/reherit/soviets/|title=Радянська окупація (1939—1941)|publisher=Інтерактивний Львів|accessdate=2021-06-08}}</ref><ref name="smith">David James Smith, ''Estonia: independence and European integration'', Routledge, 2001, {{ISBN|0-415-26728-5}}, pXIX</ref><ref name="Parrott 1995">{{cite book|url=https://archive.org/details/statebuildingmil05parr/page/112|title=State building and military power in Russia and the new states of Eurasia|last=Parrott|first=Bruce|year=1995|publisher=M.E. Sharpe|pages=[https://archive.org/details/statebuildingmil05parr/page/112 112–115]|chapter=Reversing Soviet Military Occupation|isbn=1-56324-360-1|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rhKYfA5x3eYC&pg=PA112}}</ref><ref>Gennady Charodeyev, ''Russia Rejects Latvia's Territorial Claim'', Izvestia, (CDPSP, Vol XLIV, No 12.), 20 March 1992, p.3</ref>.
 
== Перадумовы ==
[[Выява:Світовий_мир_на_Україні!.jpg|thumb|Карыкатура Георга Гасенкі на Парыжскую мірную канферэнцыю 1919 года]]
Са звяржэннем улады імператара Мікалая ІІ у лютым 1917 г.года скончылася Пераслаўскае пагадненне паміж Гетманшчынай, г. зн. Украінай, і Масковіяй, г. зн. Расіяй{{факт?}}.
 
17 сакавіка 1917 года ў Кіеве была створана Украінская Цэнтральная Рада (УЦР) — прадстаўнічы орган палітычных і грамадскіх арганізацый горада. 19 кастрычніка — 21 красавіка 1917 у Кіеве адбыўся Усеўкраінскі нацыянальны кангрэс, на якім Цэнтральная рада была пераўтворана ў галоўны прадстаўнічы орган палітычных і грамадскіх арганізацый Украіны. Кангрэс пастанавіў дамагацца нацыянальна-тэрытарыяльнай аўтаноміі Украіны ў складзе федэратыўнай і дэмакратычнай Расіі. Цэнтральная Рада была папоўненая дэпутатамі ад розных рэгіёнаў і грамадскіх класаў, і стала выконваць функцыі часовага ўкраінскага парламента. У маі Цэнтральная Рада пачала перамовы з расійскім Часовым урадам аб прызнанні аўтаноміі Украіны і вызначэнні яе межаў. Аднак украінскія патрабаванні былі праігнараваныя. Таму 10 (23) чэрвеня 1917 года Цэнтральная Рада аднаасобна прыняла '''І Універсал''', які абвяшчаў аўтаномію Украіны ў складзе [[Расійская рэспубліка|Расійскай Рэспублікі]]. 16 ліпеня 1917 года ў выніку складаных перамоваў з расійскімі ўладамі, Украінская Цэнтральная Рада прыняла '''ІІ Універсал''', які адмяняў аўтаномію Украіны, адкладаючы яе абвяшчэнне да склікання Усерасійскага ўстаноўчага сходу. 20 лістапада 1917 г. па ўласнай ініцыятыве ён прыняў '''III Універсал''', які абвясціў стварэнне Украінскай Народнай Рэспублікі як аўтаноміі ў складзе [[Расійская рэспубліка|Расійскай Рэспублікі]]. У сувязі з варожай палітыкай расійскага кіраўніцтва ў дачыненні да Украіны 22 студзеня 1918 г. Цэнтральная Рада прыняла '''IV Універсал'''. Ён абвясціў незалежнасць Украінскай Народнай Рэспублікі ад Расіі і заклікаў украінцаў змагацца з бальшавікамі.