Ліцвіны: Розніца паміж версіямі

1 014 байтаў выдалена ,  2 месяцы таму
няма тлумачэння праўкі
[дагледжаная версія][дагледжаная версія]
Няма тлумачэння праўкі
Тэг: Спасылкі на старонкі неадназначнасцяў
 
{{значэнні|2=Літвіны}}
'''Ліцві́ны'''<ref>{{крыніцы/ПБМ 2008|}}</ref>, або '''літві́ны'''<ref name="БелЭн">Літвіны // {{Крыніцы/sfn|БелЭн|1999}} С. 314.</ref> ([[старабеларуская мова|стар.-бел.]] ''литва, литвины'') — назва жыхароў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], пераважна [[беларусы|беларусаў]] (заходніх і ўсходніх) ды ўсходніх [[літоўцы|літоўцаў]] у 14—18XIV—XVIII стстст. На цяперашні час выкарыстоўваецца для абазначэння беларускамоўнага насельніцтва паўночнай [[Чарнігаўшчына|Чарнігаўшчыны]] і [[Кіеўшчына|Кіеўшчыны]], заходняй [[Браншчына|Браншчыны]] і [[Смаленшчына|Смаленшчыны]].
 
== Гістарычныя звесткі ==
Упершыню назва сустракаецца ў польскіх гістарычных крыніцах 14XIV ст.
 
У 16—18XVI—XVIII стстст. назва «літвіны» набыла гучанне [[палітонім]]а — дзяржаўнага палітычнага вызначэння ўсяго насельніцтва ВКЛВялікага Княства Літоўскага, аднак адрознівалася ад саманазвы менавіта літоўцаў ([[аўкштайты]] і [[жэмайты]]), усходніх беларусаў [[праваслаўе|праваслаўнай веры]] (русіны, рускія, літвіны рускай веры) і [[палешукі|палешукоў]]. Жыхароў усходняй часткі ВКЛВялікага Княства Літоўскага маскоўскія крыніцы называлі літвінамі-беларусцамі (гл. [[беларусцы]]).
 
Так, у маскоўскім дакуменце 17XVII ст.: «''Приехал ис Полотцка ко Пскову торговой литвин Спиридонка; родом он литвин, [[Беларусцы|белорусец]] Мстиславского повету''». У пагранічных з Беларуссю раёнах [[Расія|Расіі]] такая назва існавала да сярэдзіны 20XX ст.
 
У 19XIX — пачатку 20XX стстст. арэал існавання назвы «літвіны» звузіўся. У наш час ужываецца як [[экзаэтнонім]] у [[палякі|палякаў]] для вызначэння [[літоўцы|літоўцаў]], а таксама як лакальны [[этнікон]] невялікіх груп [[беларусы|беларускага]] насельніцтва (у раёне [[горад Бяроза|Бярозы]], [[Івацэвічы|Івацэвіч]], [[Косаў|Косава]], [[Пружаны|Пружан]], [[Навагрудак|Навагрудка]], [[Гарадскі пасёлак Воранава|Воранава]], [[Гродна]], [[Паставы|Паставаў]], [[Браслаў|Браслава]] і інш.), некаторых раёнаў беларуска-украінскагаўкраінскага [[Палессе|Палесся]] (раёны [[Столін]]а, [[Ракытнэ (Ровенская вобласць)|Ракітнага]], [[Кастопіль|Кастопаля]], [[Горад Сарны|Сарнаў]], [[Оўруч]]а) і часткова беларускамоўнага насельніцтва паўночнай [[Чарнігаўшчына|Чарнігаўшчыны]] і [[Кіеўшчына|Кіеўшчыны]], заходняй [[Браншчына|Браншчыны]] і [[Смаленшчына|Смаленшчыны]].
 
== Сучасныя ацэнкі ==
На думку беларускага этнолага [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Ігара Чаквіна]], у [[беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскіх летапісах]] і іншых дакументах 14—16XIV—XIV стстст. назва «літвіны» звязвалася ў этнагенетычным аспекце з легендарнымі [[Старажытны Рым|рымскімі]] перасяленцамі на чале з князем [[Легенда аб Палемоне|Палемонам]], тэрытарыяльна — з землямі першапачатковай лакалізацыі тапоніма «Літва» — на Захад ад [[Мінск]]а ў міжрэччы [[Нёман]]а і [[Вілія|Віліі]], дзе існавала змешанае балта-славянскае насельніцтва (гл. [[Літва, зямля]]). У канфесіянальным аспекце звязвалася як з [[каталіцтва]]м, так і з «рускай» верай (яскравы прыклад — Францыск Скарына, які называў сябе і літвінам у этнічным сэнсе, так і русінам у сэнсе канфесійным).
 
Беларускія гісторыкі [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка|Георгій Галенчанка]] і [[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Ігар Марзалюк]] адмаўляюць тое, што ў XIV—XVII стст. заходнія беларусы карысталіся вызначэннем «літвіны» («литвины») у якасці эндаэтноніма, а выкарыстоўвалі на землях [[Панямонне|Верхняга Панямоння]] толькі тэрмін «рускі» («русін», «русь») у якасці агульнага эндаэтноніма для ўсіх частак старабеларускага этнасу, а сам тэрмін «рускі» («русін», «русь») паралельна звязваўся з праваслаўным насельніцтва (а пасля і з [[Уніяцтва ў Рэчы Паспалітай|уніяцтвам]])<ref>''{{sfn|Марзалюк, І. А.'' Міфы «адраджэнскай» гістарыяграфіі Беларусі… С. |2009|с=59, 65, 116, 120.</ref>}}.
 
Беларускі гісторык [[Аляксандр Іванавіч Груша|Аляксандр Груша]] сцвярджае, што тэрмін «літвіны» («литвины») у часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў якасці этноніма адносіўся да [[літоўцы|літоўцаў]], што не мае выразных дакументальных пацверджанняў<ref>''{{sfn|Груша, А. И.'' Великое княжество Литовское: есть ли в нем место для Беларуси?… С. |2013|с=39; ''}}{{sfn|Груша, А.'' [http://slavica-petropolitana.spbu.ru/files/|2015-2/10-.pdf И вновь о взаимных дарах. Добрососедство, прагматизм и благотворительность в отношениях между русинами и литвинами в Великом Княжестве Литовском в первой половине XVI в.].. С. |с=173.</ref>}}, а адносна [[Беларусы|беларусаў]] выкарыстоўваўся тэрмін «рускія»/«русь»/«русіны» («русины»)<ref>''{{sfn|Груша, А. И.'' Великое княжество Литовское: есть ли в нем место для Беларуси?… С. |2013|с=38; ''}}{{sfn|Груша, А.'' [http://slavica-petropolitana.spbu.ru/files/|2015-2/10-.pdf И вновь о взаимных дарах. Добрососедство, прагматизм и благотворительность в отношениях между русинами и литвинами в Великом Княжестве Литовском в первой половине XVI в.].. С. |с=173.</ref>}}.
 
== Гл. таксама ==
* [[Русіны, гістарычны этнонім]]
* [[Беларусцы]]
 
{{зноскі}}
 
== Літаратура ==
* Літвіны // {{Крыніцы/БелЭн|9|Літвіны||314}} С. 314.
* {{Крыніцы/БелСЭ. Т.|6, С. |||411;}}
* Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — 688 с.
* {{h|Груша|2013}}[[Аляксандр Іванавіч Груша|''Груша, А. И.'']] Великое княжество Литовское: есть ли в нем место для Беларуси? / А. И. Груша // Гісторыя беларускай дзяржаўнасці: матэрыялы навукова-практычнага семінара (Мінск, 26 сакавіка 2013 г.) / рэд.кал. У. Р. Гусакоў [і інш.]. — Мінск : Белар. навука, 2013. — С. 38—53.
* {{h|Груша|2015}}[[Аляксандр Іванавіч Груша|''Груша, А.'']] [http://slavica-petropolitana.spbu.ru/files/2015-2/10-.pdf И вновь о взаимных дарах. Добрососедство, прагматизм и благотворительность в отношениях между русинами и литвинами в Великом Княжестве Литовском в первой половине XVI в.] / А.Груша // Studia Slavica et Balcanica Petropolitana. — 2015. — № 2. — С. 173—189.
* {{h|Марзалюк|2009}}[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|''Марзалюк, І. А.'']] Міфы «адраджэнскай» гістарыяграфіі Беларусі: манаграфія / І. А. Марзалюк. — Магілёў : МДУ імя А. А. Куляшова, 2009. — 148 с.
* [[Ігар Марзалюк|Марзалюк І.]] [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/09/16.htm Тэрміналогія этнічнай гісторыі Беларусі 14-17 ст.: набліжэнне да рэаліяў, ці стварэнне новых міфаў?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141005122222/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/09/16.htm |date=5 кастрычніка 2014 }} // Гістарычны альманах. — 2003. — Т. 9. — С. 113—122.
* [[В. Л. Насевіч|Насевіч В. Л.]] [http://vln.by/node/53 Да пытання пра саманазву беларусаў у перыяд ВКЛ] // Беларусіка — Albaruthenica. Кн. 2: Фарміраванне і развіццё нацыянальнай самасвядомасці беларусаў. Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі ў Маладзечне 19-20 жніўня 1992 г. Мінск: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1993. — С. 97-100.
* {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|артыкул=Літвіны|старонкі=206—208|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}
* Насевіч В. [http://vln.by/node/16 Літвіны] // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя ў 2 тамах. Т.2. — Мн.: БелЭН, 2006. С. 206—208;
* {{крыніцы/ЭЛМБ|том=3|старонкі=287|артыкул=|аўтар=}}
* Левшун Л. [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_347097.pdf Концепт «Литвы» в этнокультурном самосознании белорусов] // Беларуская думка. — № 11. — 2009. — С. 102—109.
{{Вікіцытатнік|Літвіны}}
{{Commons|Category:}}
 
{{перакласці|be-x-old|Ліцьвіны}}
{{Беларусы}}
{{Бібліяінфармацыя}}
 
[[Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]