Розніца паміж версіямі "Галосныя"

149 байтаў дададзена ,  9 гадоў таму
няма тлумачэння праўкі
др (робат Мяняем: id:Vokal (linguistik))
{{вызнч|1='''''Галосны гук}}:''''' —- [[гук, мова|гук]] чалавечай мовы, пры ўтварэнні якога [[паветра]] свабодна праходзіць праз поласць [[рот]]а.<ref name=padh>Пд. Падгайскі.</ref>
 
[[Выява:Connor_diagram.png|right|300px|thumb|Становішча вышэйшага пункта пад'ёму языка (паводле Дж. Д. О'Конара): 1 - пярэдняе высокае, 2 - пярэдняе нізкае, 3 - сярэдняе, 4 - задняе высокае, 5 - задняе нізкае. Злева — рэальная спрошчаная дыяграма руху, справа — просталінейная схема гэтай дыяграмы, якой часта карыстаюцца ў фанетыцы.<ref>Кампаноўка і нумарацыя дыяграм паводле: {{крыніцы/Падлужны Фанетыка}} С.34.</ref>]]
У акустычных адносінах галосныя гукі — музычныя [[тон, музыка|таны]] з нязначнымі [[шум]]амі. Кожны галосны, у залежнасці ад формы, якую маюць [[рэзанатар]]ы (поласці рота і глоткі) пры яго вымаўленні, мае пэўную колькасць уласных таноў, якія называюцца {{вызн2|''характэрнымі танамі}}'' галоснага ({{вызн2|—- ''фармантамі}})''. Сукупнасць таноў утварае тэмбр; ім галосныя адрозніваюцца адзін ад аднаго.
 
== Агульныя ўмовы ўтварэння ==
 
== Класіфікацыя ==
Найбольш зручнай навуковай класіфікацыяй галосных гукаў прынята лічыць {{вызн2|''анатама-фізіялагічную}}'' ці {{вызн2|''генетычную}}'', заснаваную на стане артыкуляцыйных органаў.
 
Неабходнасцю пры апісанні галосных з'яўляецца апісанне становішча (форму) языка, спецыфічнага для канкрэтнага галоснага, таму што рухі языка цалкам вызначаюць форму ротавай поласці. Такая форма языка з'яўляецца крывой, часта складанай. Дзеля спрашчэння апісання ўказваюць толькі найвышэйшы пункт пад'ёму спінкі языка, што дазваляе прыблізна вызначыць і ўсю яго форму.
{{сюды|Пад'ём}}
=== Пад'ём галоснага ===
Пры артыкуляцыі язык можа высока падымацца да паднябення, пры гэтым ніжняя сківіца апускаецца вельмі нязначна, шчыліна паміж зубамі вельмі вузкая. Галосныя, утвораныя пры такім становішчы языка, называюцца {{вызн2|''галоснымі верхняга пад'ёму}}'', часам таксама {{вызн2|''закрытымі}}'' ці {{вызн2|''вузкімі}}''.
 
Таксама язык можа падымацца вельмі нязначна, у пар. з нейтральным становішчам, праход паміж языком і паднябеннем тады шырокі, ніжняя сківіца значна апускаецца, шчыліна паміж зубамі шырокая. Галосныя, утвораныя пры такім становішчы языка, называюцца {{вызн2|''галоснымі ніжняга пад'ёму}}'', таксама {{вызн2|''адкрытымі}}'' ці {{вызн2|''шырокімі}}''.
 
Галосныя, утвораныя пры прамежкавым пад'ёме языка — {{вызн2|''галосныя сярэдняга пад'ёму}}''.
 
=== Дыяграма галосных ===
Кожны галосны характарызуецца дзвюмя каардынатамі вышэйшага пункту языка: месцам на гарызантальнай восі моўнага апарату (рад) і месцам на вертыкальнай восі (ступень пад'ёму, пад'ём). Даследаванні маўлення паказваюць, што ў сукупнасці для ўсіх галосных гэтыя каардынаты ў ротавай поласці займаюць пэўную зону, якую прыблізна можна прадставіць у форме эліпса ці ў больш распаўсюджанай, спрошчанай форме гэтай дыяграмы — трапецыі [[кардынальныя галосныя|кардынальных галосных]].
 
== Агульная табліца ==
[[Image:Ipa-chart-vowels_bel.jpg|thumb|400px|left|Дзе сімвалы стаяць у парах, правы - агублены]]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
{{зноскі}}
 
{{літ
== Літаратура ==
|*Падгайскі Л. П. Галосныя гукі // {{крыніцы/БелСЭ|3}} С.311.
|*{{крыніцы/Падлужны Фанетыка}}
}}
 
[[Катэгорыя:Мовазнаўства]]
 
[[af:Klinker]]