Клетачныя мембраны: Розніца паміж версіямі

8 байтаў дададзена ,  12 гадоў таму
Артыкул азначаны як некатэгарызаваны using AWB
[недагледжаная версія][недагледжаная версія]
др (робат Дадаем: gv:Far-chrackan killag)
(Артыкул азначаны як некатэгарызаваны using AWB)
[[Клеткавая сценка]], калі такая ёсць клеткі (звычайна ёсць у раслінных клетак), пакрывае клеткавую мембрану.
 
Клеткавая мембрана ўяўляе сабою падвойны пласт (біслой) малекул класа [[Ліпіды|ліпідаў]], большасць з якіх уяўляе сабою так званыя складаныя ліпіды - [[фасфаліпіды]]. Малекулы ліпідаў маюць [[Гідрафільнасць|гідрафільную]] ("галоўка") і [[Гідрафобнасць|гідрафобную]] ("хвост") частку. Пры ўтварэнні мембран гідрафобныя часткі малекул апыняюцца звернутымі ўсярэдзіну, а гідрафільныя - вонкі. Мембраны - структуры [[Інварыябельнасць|інварыябельныя]], вельмі падобныя ў розных арганізмаў. Некаторае выключэнне складаюць, мабыць, [[археі]], у якіх мембраны ўтвораны [[гліцэрына|гліцэрынай]]й і [[Тэрпеноідавы спірт|тэрпеноідавымі спіртамі]]. Таўшчыня мембраны складае 7-8 [[Нанаметр|нм]].
[[Малюнак:CellMembraneDrawing.jpg|thumb|400px|Малюнак клеткавай мембраны. Маленькія блакітныя і белыя шарыкі адпавядаюць гідрафільным "галоўкам" ліпідаў, а далучаныя да іх лініі - гідрафобным "хвастам". На малюнку паказаны толькі інтэгральныя мембранныя бялкі (чырвоныя глобулы і жоўтыя спіралі). Жоўтыя авальныя кропкі ўсярэдзіне мембраны - малекулы халестэролю. Жоўта-зялёныя ланцужкі пацерак на вонкавым боку мембраны - ланцужкі [[алігацукрыд]]аў, што ствараюць [[глікакалікс]].
 
 
Актыўны транспарт патрабуе выдаткаў энергіі, бо адбываецца супраць градыенту канцэнтрацыі. На мембране існуюць адмысловыя бялкі-помпы, у тым ліку [[АТФаза]], якія актыўна ўпампоўваюць у клетку іёны [[калій|калія]] (K+) і выпампоўваюць з яе іёны [[натрый|натрыю]] (Na+).
 
 
* матрычная - забяспечвае вызначанае ўзаемаразмяшчэнне і арыентацыю мембранных бялкоў, іх аптымальнае ўзаемадзеянне;
 
 
* механічная - забяспечвае аўтаномнасць клеткі, яе ўнутрыклеткавых структур, таксама злучэнне з іншымі клеткамі (у тканінах). Вялікую ролю ў забеспячэнні механічнай функцыі маюць клеткавыя сценкі, а ў жывёл - міжклеткавае рэчыва.
 
 
* энергетычная - пры фотасінтэзе ў хларапластах і клеткавым дыханні ў мітахондрыях у іх мембранах дзейнічаюць сістэмы пераносу энергіі, у якіх таксама ўдзельнічаюць бялкі;
 
 
* рэцэптарная - некаторыя бялкі, якія сядзяць у мембране, з'яўляюцца рэцэптарамі (малекуламі, пры дапамозе якіх клетка ўспрымае тыя ці іншыя сігналы).
Напрыклад, гармоны, што цыркулююць ў крыві, дзейнічаюць толькі на такія клеткі-мішэні, у якіх ёсць адпаведныя гэтым гармонам рэцэптары. Нейрамедыятары (хімічныя рэчывы, якія забяспечваюць правядзенне нервовых імпульсаў) таксама злучаюцца з адмысловымі рэцэптарнымі бялкамі клетак-мішэняў.
 
 
* ферментатыўная - мембранныя бялкі нярэдка з'яўляюцца ферментамі. Напрыклад, плазматычныя мембраны эпітэліяльных клетак кішачніка маюць стрававальныя ферменты.
 
 
* ажыццяўленне генерацыі і правядзення біяпатэнцыялаў.
З дапамогай мембраны ў клетцы падтрымліваецца сталая канцэнтрацыя іёнаў: канцэнтрацыя іёна K+ усярэдзіне клеткі значна вышэй, чым звонку, а канцэнтрацыя Na+ значна ніжэй, што вельмі важна, бо гэта забяспечвае падтрыманне рознасці патэнцыялаў на мембране і генерацыю [[нервовы імпульс|нервовага імпульсу]].
 
 
* маркіроўка клеткі - на мембране ёсць антыгены, якія дзейнічаюць як маркеры - "цэтлікі", што дазваляюць апазнаць клетку. Гэта глікапратэіны (г.зн. бялкі з далучанымі да іх разгалінаванымі алігацукрыдавымі бакавымі ланцугамі), што маюць ролю "антэн". З-за незлічонага мноства канфігурацыі бакавых ланцугоў магчыма зрабіць для кожнага тыпу клетак свой адмысловы маркер. З дапамогай маркераў клеткі могуць распазнаваць іншыя клеткі і дзейнічаць узгоднена з імі, напрыклад, пры фармаванні органаў і тканін. Гэта ж дазваляе імуннай сістэме распазнаваць чужародныя антыгены.
* [http://www.biophysics.hotmail.ru/lect_/d05.htm Уладзіміраў Ю.А., Пашкоджанне кампанентаў біялагічных мембран пры паталагічных працэсах]
 
{{cytology-stub}}
{{Арганэлы}}
{{Link GA|lt}}
 
[[Катэгорыя:Мембранная біялогія]]
 
 
{{cytology-stub}}
 
{{Link GA|lt}}
[[ar:غشاء خلوي]]
[[bg:Клетъчна мембрана]]
[[zh:细胞膜]]
[[zh-yue:細胞膜]]
{{Няма катэгорый}}
64 743

праўкі