Розніца паміж версіямі "Вавёрка звычайная"

12 788 байтаў выдалена ,  10 гадоў таму
др (робат Дадаем: ru:Обыкновенная белка)
Бялку звычайная распаўсюджаная ў барэальных зоне Еўразіі ад узбярэжжа [[Атлантыка | Атлантыкі]] да [[Паўвостраў Камчатка | Камчаткі]], [[Сахалін]] а і Японіі (о. [[Хакайда]]). Паспяхова акліматызаваная ў [[Крым]] у, на [[Каўказ]] е і [[Цянь-Шань | Цянь-Шане]]. Апісана больш за 40 падвідаў вавёркі звычайнай, якія адрозніваюцца адзін ад аднаго асаблівасцямі афарбоўкі.
 
=== Вавёрка на тэрыторыі РасііБеларусі ===
Бялку звычайная жыве ва ўсіх лясах [[Еўрапейская частка Расіі | Еўрапейскай часткі Расіі]], [[Сібір | Сібіры]] і [[Далёкі Усход | Далёкага Усходу]]. Каля [[1923 ]]-[[ 1924 | 24]] гг. з'явілася на [[Паўвостраў Камчатка | Камчатцы]], дзе зараз звычайная. На тэрыторыі Расіі выкапні астанкі вавёркі вядомыя з позняга [[плейстацэну]] а.
 
Паўночная мяжа распаўсюджвання вавёркі супадае з паўночнай мяжой высокоствольного лесу: пачынаецца на паўночным захадзе Расіі ў г. [[Кола (горад) | Колы]], ідзе па [[Кольскі паўвостраў | Кольскім паўвостраве]], затым ад г. [[Мезень ]] праз Усць-Цильму і Усць-Усу да Паўночнага Урала, ад [[Уральскія горы | Уральскага хрыбта]] да сярэдняга цячэння р. [[Анадырь (рака) | Анадырь]], а адтуль на паўднёва-захад па берагах [[Ахоцкае мора | Ахоцкага]] і [[Японскае мора | Японскага мораў]] да [[Сахалін]] а і [[Карэйская паўвостраў | Карэі]]. Паўднёвая мяжа на захадзе прыкладна супадае з паўднёвай мяжой [[лесастэп | лесастэпы]], але ў паўднёвай ускрайку [[Уральскія горы | Уральскага хрыбта]] рэзка паварочвае на поўнач да [[Шадрынск]] у, затым ідзе праз [[Омск]] і паўночны [[Казахстан]] ([[Паўладар]], [[Сяміпалацінск]]) да паўднёвага [[Алтайскія горы | Алтаі]]. Астатняя частка паўднёвага арэала ставіцца да [[МНР]], паўночна-ўсходнім [[Кітай | Кітаю]], [[Карэйская паўвостраў | Карэі]] і [[Японія | Японіі]]. З канца 1930-х гг. бялку неаднаразова рассяляліся ў гарах [[Каўказ]] а, [[Крым]] а і [[Цянь-Шань | Цянь-Шаня]], у астраўных лясах Цэнтральнага [[Казахстан]] а, а таксама ў [[Магілёўская вобласць | Магілёўскай]], [[Бранская вобласць | Бранскай]] і [[Растоўская вобласць | Растоўскай абласцях]].
 
На тэрыторыі Расіі распаўсюджаны наступныя падвіды вавёркі звычайнай:
* Паўночнаеўрапейскі бялку,''S. v. varius''Brisson, [[1899]]. Узімку звычайная светлая блакітна-шэрая афарбоўка з бурым хвастом. Шмат краснохвостых (да 30%) і красноухих асобнікаў. Распаўсюд: [[Кольскі паўвостраў]], [[Карэлія]].
* Вавёрка Формозова,''S. v. formosovi''Ognev, [[1935]]. Зімовы мех чыста-шэры, спіна з цёмна-шэрай рабізной. Звычайна бурохвостки. Распаўсюд: паўночна-ўсход Еўрапейскай часткі Расіі на поўдзень да [[Ноўгарад]] а і [[Перм | Пермі]], басейны [[Паўночная Дзвіна (рака) | Паўночнай Дзвіны]] і [[Пячора (рака) | Пячоры]] .
* Сярэднярускае бялку,''S. v. ognevi''Migulin, [[1928]]. Афарбоўка зімовага меха ад шэрага з прымешкай палева тонаў (''еловки'') да попельна-шэрага (''Сасноўка''); гадовага - ад бура-карычневага да вохрыста-ржавага. Краснохвосток не менш 25-30%. Распаўсюд: на поўначы - да [[Ноўгарад]] а, на захадзе - да [[Пскоў]] а, [[Вялікія Лукі | Вялікіх Лук]], [[Таржок | Торжка]], [[Вязьма | Вязьмы]] і [[Калуга | Калугі]], на поўдзень - да [[Тула | Тулы]], [[Пенза | Пензы]], [[Сызрань | Сызрані]], [[Елабуга | Елабуге]], на ўсходзе - па р. [[Кама (рака) | Кама]] да [[Перм | Пермі]].
* Вавёрка Фядзюшына,''S. v. fedjuschini''Ognev, [[1935]]. Мех хмулацей, чым у среднерусской вавёркі, зімовая афарбоўка цямней і больш бруднага, бурага тону. Распаўсюд: паўночная [[Беларусь]] і заходнія вобласці Расіі, на поўнач да [[Вялікія Лукі | Вялікіх Лук]], на ўсход да лініі паміж [[Смаленск]] ам, [[Вязьма | Вязьмой]] і [[Рослаў | Раслаўлі]].
* Украінская бялку,''S. v. ukrainicus''Migulin, [[1928]]. Адрозніваецца ад среднерусской вавёркі большай велічынёй і перавагай карычнева-іржавых тонаў ў зімовым футры. Краснохвосток да 70%. Распаўсюд: поўнач Украіны ([[Палтаўская вобласць | Палтаўская]] і [[Харкаўская вобласьць | Харкаўская вобл.]]) І прылеглыя раёны Расіі ([[Смаленская вобласць | Смаленская]] і [[Варонежская вобласць | Варонежская вобл.]]) .
* Башкірская бялку,''S. v. bashkiricus''Ognev, [[1935]]. Зімовы мех светлы, ад палева-шэрага да блакітнавата-шэрага з шэрай рабізной; гадовы - вохрыста-чырванавата-шэры. Распаўсюд: [[Арэнбургская вобласць]], [[Башкірыя]], Сярэдні і збольшага Паўночны Урал.
* Вавёрка-телеутка,''S. v. exalbidus''Pallas, [[1778]]. Самы буйны падвід з вельмі густым мехам. Зімовы мех вельмі светлага, серабрыста-шэрага тоны з шэрай рабізной; хвост бледна-шэры з прымешкай черноватых і жаўтлява-іржавых тонаў. Пераважаюць серохвостки, бурохвостки адсутнічаюць. Распаўсюд: істужачныя хваёвыя бары па рэках [[Іртыш (рака) | Іртыш]] і [[Об (рака) | Об]] на поўнач да [[Новасібірск]] а. Акліматызавацца ў [[Крым]] у і ў астраўных лясах Паўночнага [[Казахстан]] а; неаднаразова выпускалася ў хваёвых лясах Сярэдняй Расіі і [[Літва | Літвы]].
* Западносибирская бялку,''S. v. martensi''Matschie, [[1901]]. Зімовы мех светлы, палева са слабай шэрай рабізной. Пераважаюць бурохвостки і чернохвостки; краснохвосток каля 3%. Распаўсюд: Цэнтральная Сібір - ад ніжняга і сярэдняга [[Об (рака) | Приобья]] на ўсход да [[Енісей (рака) | Енісея]], на поўдзень да [[Томск]] а і [[Новасібірск]] а.
* Енісейская бялку,''S. v. jenissejensis''Ognev, [[1935]]. Афарбоўка вельмі зменлівая. Зімой пераважае блакітнавата-попельна-шэрая з дробнай цёмна-шэрай рабізной, хвост чырванавата-іржавы, з дамешкам чорных тонаў. Летні мех ад чырванавата-вохрыстага да чорна-бурага. Распаўсюд: левабярэжжы [[Енісей (рака) | Енісея]], прыкладна ад лініі [[Краснаярск]] - [[Іркуцк]] на поўнач да водападзелу [[Енісей (рака) | Енісея]] і [[Лена (рака) | Лены]].
* Якуцкая бялку,''S. v. jacutensis''Ognev, [[1929]]. Зімовы мех афарбаваны ў інтэнсіўныя шэрыя тоны. Распаўсюд: горныя вобласці паміж вярхоўяў [[Лена (рака) | Лены]], [[Віцім]] ам і [[Алдан (рака) | Алданом]], сярэдняя частка [[Якуція | Якуціі]], басейн верхняга і сярэдняга [ [Анадырь (рака) | Анадыра]]. Мабыць, гэты падвід засяліў [[Паўвостраў Камчатка | Камчатку]].
* Чукоцкага бялку,''S. v. anadyrensis''Ognev, [[1929]]. Адрозніваецца ад якуцкай вавёркі большай прымешкай цьмянага, буро-шэрага адцення ў зімовым меху. Распаўсюд: [[Чукоцкага паўвостраў]].
* Алтайская бялку,''S. v. altaicus''Serebrennikov, [[1928]]. Падобная на енісейскіх вавёрку, але афарбаваная ярчэй. Летам пераважаюць чорныя і чорна-бурыя асобіны. Распаўсюд: горы і перадгор'і [[Алтайскія горы | Алтая]], [[Саяны | Саян]] і [[Тарбагатай | Тарбагатая]]. Акліматызаваная на [[Каўказ]] е.
* Калбинская бялку,''S. v. kalblnensis''Selevin, [[1934]]. Падобная з телеуткой, але некалькі цямней ў зімовым футры. Хвост ярка-рыжы, радзей буры. Распаўсюд: хваёвыя бары паўднёвага схілу Калбинского хрыбта ([[Алтайскія горы | Алтай]]).
* Забайкальскі бялку,''S. v. fusconigricans''Dvigubsky, [[1804]]. Зімовы мех цёмна-шэрага тоны, з шэра-чорнай рабізной; летам пераважаюць черноспинные або чорна-буроспинные звяркі. Распаўсюд: [[Забайкалле]], Паўночная [[Манголія]].
* Маньчжурскі бялку,''S. v. mantchuricus''Thomas, [[1909]]. Па афарбоўцы блізкая да забайкальскі бялку, але ў цэлым святлей. Большасць бялок - чернохвостки і бурохвостки. Распаўсюд: паўднёвае [[Прыморскі край | Прымор'е]], [[Хабараўскі край]], а таксама паўночна-ўсходні [[Кітай]]; на поўначы даходзіць да 48-49 ° з. ш.
* Сахалінская бялку,''S. v. rupestris''Thomas, [[1907]]. Блізкая да маньчжурскай бялку, але драбней і з больш пышным мехам. Пераважаюць чернохвостки. Распаўсюд: [[Сахалін]], [[Шантарские астравы | Шантарские астравы]], [[Амурская вобласць]], паўднёвая частка [[Хабараўскі край | Хабараўскага краю]].
 
У цэлым, у бялок, якія насяляюць Еўрапейскую частку Расіі і Заходнюю Сібір, у летнім меху пераважае рудая афарбоўка, а ў звяркоў з Усходняй Сібіры і з Далёкага Усходу - бурая або амаль чорная. Узімку ў афарбоўцы першых бялок пераважаюць шэрыя і серабрыстыя тоны з бурымі адценнямі, прычым хрыбет нярэдка застаецца рудым (горболысым). У другое ў зімовай афарбоўцы пераважаюць темнобурые і темносерые тону.
 
== Лад жыцця і харчаванне ==
Ананімны ўдзельнік