Розніца паміж версіямі "Граматычны лік"

109 байтаў дададзена ,  10 гадоў таму
др
вікіфікацыя
др (робат Дадаем: te:తెలుగు వచనములు)
др (вікіфікацыя)
{{значэнні|Спасылка=Лік, значэнні}}
{{вызнч|1=Лік}} (у [[Граматыка, навука|граматыцы]]) - — [[граматычная катэгорыя]], якая выказвае [[колькасць|колькасную]] характарыстыку прадмета.
 
Падзел на адзіночны і множны лік, магчыма, з'яўляецца перажыткам той аддаленай эпохі, калі лічэнне рэдка ўжывалася на практыцы, і граматычных формаў, што азначалі "«адзін"» і "«шмат"», было дастаткова ў большасці практычных выпадкаў.
 
Шмат якія мовы не маюць граматычнага ліку (у тым ліку сучасная [[кітайская мова|кітайская]] - — першая ў свеце па колькасці носьбітаў). У шматлікіх мовах свету ёсць два лікі - — [[адзіночны лік|адзіночны]] і [[множны лік|множны]]. У некаторых мовах ёсць таксама [[парны лік]], [[траісты лік]], [[чацвярны лік]] ці [[паукальны лік]] (для пазначэння невялікай колькасці аб'ектаў).
 
Напрыклад, у [[старажытнаруская мова|старажытнарускай мове]] існаваў [[парны лік]], рэшткі якога прасочваюцца для парных аб'ектаў, такіх як "«вушы"», "«плечы"» і да т.п. і пры выкарыстанні некаторых слоў з [[лічэбнік|лічэбнікамі]]амі ад 2 да 4: дзве ракі, тры ракі, чатыры ракі, але пяць рэк… і да т. п.
 
Да моў, якія маюць парны лік, належаць [[арабская мова|арабская]], [[славенская мова|славенская]], [[ісландская мова|ісландская]] і іншыя, а таксама шматлікія старажытныя мовы: [[стараславянская мова|стараславянская]], [[старажытнагрэцкая мова|старажытнагрэцкая]], [[гоцкая мова|гоцкая]], [[санскрыт]] і іншыя.
 
Мовы, што не маюць граматычнай катэгорыі ліку, тым не менш валодаюць усімі магчымасцямі для перадачы сэнсу колькасці. Звычайна гэта робіцца даданнем слоў, аналагічных беларускім "«адзін"», "«два"», "«некалькі"», "«кожны"», "«шмат"» і гэтак далей. У беларускай мове колькасны сэнс можа перадавацца абодвума метадамі або іх спалучэннем. У некаторых мовах, напрыклад, [[вугорская мова|вугорскай]], множны лік не спалучаецца з іншымі спосабамі выказвання колькасці: virág "«кветка"»; virágok "«кветкі"»; hat virág "«шэсць кветак"».
 
У [[беларуская мова|беларускай мове]], нароўні з адзіночным і множным лікамі, ёсць наступныя з'явы лікавага характару:
 
У [[беларуская мова|беларускай мове]] множны лік без лічэбнікаў і іншых слоў, якія тлумачаць колькасць, можа мець наступныя значэнні:
* "«'''кожны'''"»: "«электроны маюць адмоўны зарад"» = "«кожны электрон мае адмоўны зарад"».
* "«'''тыповы'''"»: "«птушкі ўмеюць лётаць"» = "«тыповая птушка ўмее лётаць"».
* "«'''кожны з вышэйзгаданых'''"»: "«Да нас зайшлі Іван і Пётр. Госці былі прыемнымі людзьмі"».
* "«'''большасць'''"»: "«немцы на рэферэндуме прагаласавалі за ліквідацыю паста прэзідэнта"».
* "«'''вялікая група'''"»: "«прусакі могуць зрабіць жыццё ў хаце невыносным"».
* '''родавае паняцце''': "«птушкі - — клас хрыбетнікаў"» (хоць ніводная птушка класам не з'яўляецца).
* '''некаторыя гульні''': "«даганялкі"», "«хованкі"» і да т.п..
* '''некаторыя прадметы''': "«вілы"», "«штаны"», "«[[нажніцы"]]» і да т.п.
* '''прамова манарха''': "«Мы найвысока загадваем"».
* '''ветлівы зварот''': "«Іван Ілліч, Вы да нас завітаеце?"»
 
Наяўнасць розных значэнняў у множнага ліку нярэдка выкарыстоўваецца для наўмыснага ўвядзення ў зман, напрыклад: "«лекары лічаць нашы лекі лепшым сродкам ад бессані"».
 
Ёсць розныя метады падання множнага ліку:
* Паўтор: (у інданэзійскай мове аранг — - "«чалавек"», аранг-аранг — - "«людзі"»).
* Канчаткі, прыстаўкі, суфіксы: ("«крот"» — - "«краты"»).
* Суплетыўны лік: ("«чалавек"» — - "«людзі"»).
* Змена агаласоўкі (так званае "«ламанае множнае"»): (у арабскай мове кітаб — - "«кніга"», кутуб — - "«кнігі"»).
 
Некаторыя аўтары лічаць паданнем множнага ліку таксама злічальныя словы (нумаратывы, класіфікатары), напрыклад, у выразах "«сорак галоў быдла"», "«тры скарыначкі хлеба"» слова "«галоў"», "«скарыначкі"» з'яўляюцца нумаратывамі. Гэты пункт гледжання не з'яўляецца агульнапрынятым.
 
== Гл. таксама ==
 
== Крыніцы ==
* І.  Я.  Лепешаў. "«Сучасная беларуская мова: спрэчныя пытанні"». Гр., 2002
{{Link FA|fr}}