Розніца паміж версіямі "Фанема"

3 120 байтаў выдалена ,  14 гадоў таму
вынас у алафон
(варыянт і варыяцыя)
(вынас у алафон)
# выдзяленне фанем шляхам узмацнення адрозненняў (дадатковая дыстрыбуцыя).
 
У залежнасці ад фанетычных умоў, у якіх ужываецца фанема, янаФанема праяўляецца (рэалізуецца ў мове) у пэўных адменах — '''алафонах'''[[алафон]]ах гэтай фанемы (ад {{lang-el|allos}} іншы, розны і {{lang-el|phōnē}} гук).
 
Кожны алафон адрозніваецца ад іншага алафона гэтай самай фанемы '''пераменнай прыкметай''', г.зн., такой прыкметай, якая залежыць ад пазіцыі ў слове. Разам з тым, кожны алафон характарызуецца '''пастаяннымі''' (канстытутыўнымі, вызначальнымі) прыкметамі, паводле якіх фанема адрозніваецца ад іншых фанем.
 
Напрыклад, у беларускіх словаформах [раса] — [рас°у] фанема <с> праяўляецца ў двух алафонах: [с] і [с°], для якіх пастаяннымі прыкметамі з'яўляюцца: месца ўтварэння (зубныя), спосаб утварэння (фрыкатыўныя) і глухасць, а пераменнай прыкметай з'яўляецца лабіялізаванасць або нелабіялізаванасць зычнага.
 
У залежнасці ад фанетычнай пазіцыі фанема рэалізуецца рознымі алафонамі, але ў кожнай пазіцыі толькі адным з іх; у адной і той жа фанетычнай пазіцыі алафоны ўзаемазамяняцца не могуць. Сярод алафонаў звычайна вылучаецца '''асноўны''', тыповы алафон, які характарызуецца найменшай пазіцыйнай абумоўленасцю, г.зн., найменшай залежнасцю алафона ад фанетычных умоваў.
 
Пры пазіцыйных чаргаваннях алафоны могуць выступаць або як варыянты фанемы або як яе варыяцыі.
 
Варыянт фанемы — алафон фанемы, якасць якога настолькі змяняецца, што ён супадае ў гучанні з алафонам іншай фанемы. Напрыклад, у словах нага, рука першы гук [а] з'ўляеца варыянтам фанем <o> (н{{*|о}}гі) і <э> (р{{*|э}}кі). Варыянты ўзнікаюць пры чаргаваннях з перасякальнымі радамі.
 
Варыяцыя фанемы — алафон фанемы, якасць якога змяняецца ў нязначнай ступені, і які не супадае ў гучанні з алафонам іншай фанемы. Напрыклад, у словаформах [сʼ˙аду] — [сʼ˙а˙zʼ], гукі [˙а] і [˙а˙] з'яўляюцца варыяцыяй фанемы <а>. Варыянты ўзнікаюць пры чаргаваннях з паралельнымі радамі.
 
== Крыніцы ==