Розніца паміж версіямі "Каталіцтва"

23 байты дададзена ,  9 гадоў таму
др
вікіфікацыя
(→‎Гл. таксама: дадатак)
др (вікіфікацыя)
{{Хрысціянства}}
[[Image:Pope_Benedictus_XVI_january%2C20_2006_(21).JPG|thumb|Цяперашні Папа рымскі [[Бенедыкт XVI, папа рымскі|Бенедыкт XVI]]]]
{{вызн|1=Каталіцтва}}, {{вызн2|1=Каталіцкі Касцёл}}, {{вызн2|1=Каталіцкая царква}}, {{вызн2|1=каталіцызм}}  — накірунак хрысціянства, які ахоплівае так званае заходняе [[хрысціянства]] ([[рымска-каталіцкі Касцёл]]) і уніяцкія мясцовыя цэрквы, што прызнаюць першынство біскупа Рыма (Папы Рымскага), які з’яўляеццаз'яўляецца кіраўніком Каталіцкага Касцёла. Каталіцтва з’яўляеццаз'яўляецца найбуйнейшай галіной хрысціянскай рэлігіі, да яго вызнаўцаў належыць прыблізна 1 мільярд 115 мільёнаў чалавек, што складае каля 17,2  % жыхароў Зямлі.
 
== Гісторыя ==
'''''Глядзіце артыкул [[Каталіцкая царква]]'''''
 
Гісторыя каталіцтва з’яўляеццаз'яўляецца часткай гісторыі хрысціянства, якое да чацвёртага стагоддзя стварала пэўнае адзінства. У пачатку пятага стагоддзя тэрмін каталіцтва або заходняе хрысціянства пачалі выкарыстоўваць адносна хрысціянаў у заходняй частцы [[Рымская імперыя|Рымскай іпмерыі]].
Павольна павялічвалася розніца паміж хрысціянствам на Усходзе і на Захадзе. У [[1054]] годзе адбыўся [[Раскол хрысціянскай царквы 1054 года|канчатковы падзел]] паміж усходнім ([[праваслаўе|праваслаўным]]) хрысціянствам і заходнім (каталіцкім).
 
== Навучанне ==
Дагматыка каталіцкай веры сфармавалася ў так званых вызнаннях веры (сімвалы веры, Credo), і рашэннях сабораў Касцёла, якія праходзілі да схізмы [[1054]]  г., і пазней, якія склікаў [[Папа Рымскі]]. Сам Касцёл, надзяляе пільную ўвагу навучанню вернікаў, гэтай справе служаць пропаведзі, адукацыя і катэхізацыя вернікаў. Навучанне каталіцкай веры выкладаецца ў [[Катэхізіс|Катэхізісах]]ах. Сімвал веры з'яўляецца самай асновай дагматыцы. Саміх Сімвалаў веры ёсць некалькі, але два з іх — Апостальскі сімвал веры і Нікеа-канстанцінопальскі — займаюць найбольш значныя месцы. Ніжэй падаюцца іх тэксты.
 
'''Апостальскі сімвал веры.'''
Веру ў адзінага Бога, Айца ўсемагутнага, Стварыцеля неба і зямлі, усяго бачнага і нябачнага. І ў адзінага Пана Езуса Хрыста, Сына Божага Адзінароднага, з Айца народжанага перад усімі вякамі; Бога ад Бога, Святло ад Святла, Бога сапраўднага ад Бога сапраўднага, народжанага, не створанага, адзінасутнага Айцу, праз якога ўсё сталася. Ён дзеля нас, людзей, і дзеля нашага збаўлення зышоў з неба. І ўцелавіўся ад Духа Святога з Дзевы Марыі, і стаўся чалавекам. Укрыжаваны таксама за нас пры Понцкім Пілаце, быў замучаны і пахаваны. І на трэці дзень уваскрос паводле Пісання, і ўзышоў на неба, сядзіць праваруч Айца. І зноў прыйдзе ў хвале судзіць жывых і памерлых, і Яго Валадарству не будзе канца. Веру ў Духа Святога, Пана і Жыватворцу, які з Айца і Сына паходзіць; якому разам з Айцом і Сынам належыць пакланенне і хвала; які прамаўляў праз прарокаў. Веру ў адзіны святы каталіцкі і апостальскі Касцёл. Вызнаю адзіны хрост для адпушчэння грахоў і чакаю ўваскрашэння памерлых і жыцця вечнага ў будучым свеце. Амэн.
 
''Заўвага 1'' — Гэтыя два сімвалы веры прымаюць таксама праваслаўныя і некаторыя пратэстанты, але праваслаўныя вераць, што Дух Святы паходзіць толькі ад Бога Айца, а не ад Бога Айца і Бога Сына (Filioque).
 
=== Крыніцы веры ===
Вышэйшым аўтарытэтам у справах веры з’яўляеццаз'яўляецца Святое Пісанне ([[Біблія]]) і Святая Традыцыя. Выражэннем веры ў каталіцтве з’яўляюццаз'яўляюцца выразы, што перадаюць яе змест і якія падаюцца Каталіцкім Касцёлам (дагматы, дагматычныя дэфініцыі). Такія выразы зместу веры абвяшчаюцца на паўсюдных саборах або [[Папы рымскія|Папам Рымскім]].
Папа Рымскі, калі навучае ўрачыста як пераемнік апостала Пятра (ex cathedra) не памыляецца ў пытаннях веры і маралі (беспамылковасць Папы, бязгрэшнасць Папы).
 
=== Вера і светапогляд ===
Каталіцкі Касцёл вучыць, што чалавек можа пазнаць Бога ўласным розумам, але гэта пазнанне датычыць больш самога факту існавання Бога. Розум жа, “асвечаны«асвечаны верай”верай», з дапамогай асаблівага божага дару можа пазнаць натуру Бога. У пазнанні Бога і дагматаў веры дапамагае божае аб’яўленнеаб'яўленне. Чалавечы розум мае абмежаваныя магчымасці, таму ў поўні пазнаць Бога немагчыма.
Як і іншыя хрысціяне, католікі вераць у аднаго Бога ў трох асобах (Найсвяцейшая [[Тройца]]): Бог Айцец, Сын Божы (Езус Хрыстус, [[Ісус Хрыстос]]) і Дух Святы. Бог з’яўляеццаз'яўляецца усемагутным стваральнікам [[Сусвет]]у з нічога, усяго матэрыяльнага і нематэрыяльнага. Бог стварыў і чалавека — вяршыню ўсяго стварэння. Чалавек складаецца з цела і душы. Душа чалавека несмяротная і паклікана Богам існаваць на яго падабенства (на вобраз Бога). Разам з тым, Бог стварыў свет духаў — [[анёл]]аў. Некаторыя анёлы паўсталі супраць волі Бога і сталі дзейнічаць яму насуперак ([[д’ябал]], [[сатана]]). Першыя людзі — [[Адам (біблейскі герой)|Адам]] і [[Ева (біблейская гераіня)|Ева]] — пад уплывам д’яблад'ябла не паслухаліся Божых загадаў — учынілі [[першародны грэх]]. Вынікі гэтага ўчынку перайшлі на ўсіх людзей: пазбаўленне першаснай справядлівасці і святасці, аслабленасць чалавечай натуры (“выгнанне«выгнанне з раю”раю»). Пасля Адама і Евы, кожны чалавек носіць на сабе знак перашароднага граху, які можа быць змыты на хросце.
Сын Божы (Езус Хрыстус) стаўся чалавекам (уцелавіўся) і памёр на крыжы, каб людзям вярнуць страчаны стан неба (раю). Хрыстос быў пачаты Духам Святым і нарадзіўся ў часе з [[Дзева Марыя|Дзевы (Панны) Марыі]]. Разам з тым, ён існаваў адвечна. Праз свае дабравольныя пакуты і крыжовую смерць, а таксама праз уваскрасенне з мёртвых, Хрыстос зрабіў справу адкуплення. У выніку гэтай справы людзі вызваліліся ад грахоў і іх наступстваў.
Хрыстос мае дзве натуры — боскую і чалавечую. Ён адзінасутны Богу-Айцу ў бостве і людзям у чалавецтве. Аднак, у адрозненні ад любога чалавека, Хрыстос не мае ніводнага граху.
Маці Хрыста — Марыя пры сваім зачацці не мела першароднага граху. Дагмат аб беззаганным зачацці Марыі адсутнічае ў праваслаўі. Марыя захавала дзявоцтва да канца жыцця. Пасля яго заканчэння яна з целам і душой была ўзята на неба (да раю). Як маці Бога, Марыя займае выключнае месца сярод святых, таму яе называюць найсвяцейшая.
Каталіцкі Касцёл вучыць, што на працягу гісторыі чалавецтва адбываецца змаганне з сіламі зла. Каб заставацца добрым, кожнаму чалавеку патрэбна дапамога — божая ласка. Гэтую ласку для людзей выслужыў Хрыстос. Існуе два кшталты ласкі — дзейсная ласка і асвячальная (пастаянная) ласка. Пастаянная ласка — гэта пастаянная накіраванасць жыць і дзейнічаць так, як гэтага жадае Бог. Дзейсная ласка дапамагае пры навяртанні або асвячэнні. Грэх — гэта свядомае і дабравольнае парушэнне божых загадаў. Чалавек, які робіць цяжкі грэх, страчвае асвячальную ласку. Калі ён памрэ ў такім стане, то трапіць у [[пекла]], таму такія грахі яшчэ называюць смяротнымі. Вярнуць асвячальную ласку пасля цяжкага граху можна праз сакрамэнт [[споведзь|споведзі]]. Ад няцяжкіх грахоў можна ачысціцца як на споведзі, так і праз святую камунію (прычашчэнне, гл. [[эўхарыстыя]]). Прабачэнне грахоў і вызваленне ад іх называецца апраўданнем чалавека. Каталіцкае вучэнне аб апраўданні моцна адрозніваецца ад пратэстанцкіх.
 
=== Сакрамэнты ===
[[Image:Fractio-panis1.JPG|thumb|right|210px|Прыгатаванне дароў падчас [[Эўхарыстыя|Эўхарыстыя]].<ref>[http://www.acbc.catholic.org.au/documents/200707031933.pdf General Instruction of the Roman Missal,] 321.</ref>]]
 
Божую ласку можна атрымаць праз сакрамэнты (таямніцтвы). У каталіцтве, як і ў праваслаўі, прыняты сем сакрамэнтаў: хрост (хрышчэнне), канфірмацыя (алеепамазанне, бежмаванне), эўхарыстыя, пакаянне і паяднанне (споведзь), намашчэнне хворых, святарства, сужэнства. Пры гэтым хрост з’яўляеццаз'яўляецца першым сакрамэнтам, прыняцце якога дазваляе прымаць іншыя і робіць чалавека хрысціянінам. Асаблівае месца ў каталіцтве займае культ эўхарыстыі (святая Імша, святая Камунія, Прычасце, Найсвяцейшыя цела і кроў Хрыста, Божае цела, адарацыя найсвяцейшага сакрамэнту). Эўхарыстыя з’яўляеццаз'яўляецца вяршыняй і крыніцай хрысціянскай рэлігіі.
 
=== Месца людзей ды іх абавязкі ===
Усе людзі пакліканы да святасці — поўні хрысціянскага жыцця і дасканалай любові дзякуючы нормаў паводзін, якія змешчаны ў божых запаведзях (дэкалог, дзесяць запаведзяў). Святасць — гэта прысвячэнне сябе целам і душой справе Божай славы і служэнню бліжняму, праз выконванне божай волі.
Душа чалавека пасля смерці трапляе ў неба ([[рай]]) або [[пекла]], у залежнасці ад таго, як пражыў сваё жыццё кожны канкрэтны чалавек. Душы, якія памерлі ў стане асвячальнай ласкі, але не гатовы трапіць у рай, перш, чым там апынуцца, праходзяць ачышчэнне ў чысцы ([[чысцец]]). Дактрына аб чысцы адсутнічае ў праваслаўных хрысціянаў. Калі Хрыстос прыйдзе другі раз на зямлю (парузія), адбудзіцца апошні суд і людскія целы ўваскроснуць. Паводле гэтага суда Езус аддасць кожнаму чалавеку паводле яго справаў і па яго прыняццю або адкіданню ласкі (пар. Катэхізіс Каталіцкага Касцёла параграф 682). Душы, што памёрлі ў стане смяротнага граху, будуць вечна пакутаваць у пекле. Душы ў небе (раі) будуць вечна шчаслівыя.