Тамат звычайны: Розніца паміж версіямі

126 байтаў выдалена ,  11 гадоў таму
афармленне
[недагледжаная версія][дагледжаная версія]
(афармленне)
| трыба =
| падтрыба =
| род = [[Паслён]]
| падрод =
| надсекцыя =
| секцыя =
| падсекцыя =
| від = '''Тамат звычайны'''
| падвід =
| без рангу =
| ncbi = 4081
}}
__NOTOC__
[[Выява:Tomatoplants.jpg|thumb|200px|Расліны таматаў]]
[[Выява:Tomato je.jpg|thumb|200px|Ягады таматаў]]
 
[[Выява:Tomatoplants.jpg|thumb|left|200px|Расліны таматаў]]
{{вызн|1=Там{{*|а}}ты}}, {{вызн2|1=памід{{*|о}}ры}} ({{lang-la|Lycopersicon esculentum}} ці ''Solanum lycopersicum'') — травяністая расліна сямейства паслёнавых, адна з найбольш папулярных у сучаснай сусветнай кулінарыі.
 
{{вызн|1=Там{{*|а}}ты}}'''Тама́ты, {{вызн2|1=памід{{*|о}}ры}}памідо́ры''' ({{lang-la|''Lycopersicon esculentum}}'' ці ''Solanum lycopersicum'')  — травяністая расліна сямейства паслёнавых, адна з найбольш папулярных у сучаснай сусветнай кулінарыі.
 
== Гісторыя ==
Радзіма  — [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвая]] і [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральная]] Амерыка, дзе вырошчваліся рознымі [[індзейцы|індзейскімі]] народамі, найперш, [[ацтэкі|ацтэкамі]], у мове якіх ''tomatl'' азначае “штосьці«штосьці круглае, пухлае”пухлае». Ад заваявання [[Мексіка|Мексікі]] [[іспанцы|іспанцамі]] ў першай трэці [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] трапілі ў [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвую Еўропу]], у тым ліку ў [[Італія|Італію]], дзе іх памылкова асацыявалі з [[Паўночная Афрыка|паўночнаафрыканскімі]] [[маўры|маўрамі]],  — адсюль назва ''pomi di Mori'' («[[яблыкі]] маўраў”маўраў»), якая трансфармавалася ў [[італьянская мова|італьянскай мове]] ў ''pomodoro'' (“залаты«залаты яблык”яблык»), а ў [[французская мова|французскай]]  — у ''рomme d’amourd'amour'' (“яблык«яблык кахання”кахання»). “Яблыкамі«Яблыкамі кахання”кахання» называлі памідоры і ў магнацкіх колах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], на чые сталы яны трапілі ў другой палове [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] У той час іх не елі сырымі, а рабілі пасту з вараных спелых памідораў, якой запраўлялі некаторыя [[супы]] і [[соўсы]], а з зялёных выраблялі розныя [[марынады]]. Шырокае распаўсюджанне ў свеце атрымалі толькі ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX]], у [[Беларусь|Беларусі]]  — з [[XX стагоддзе|XX ст.]] У большасці моў свету захавалася арыгінальная індзейская назва “таматы”«таматы».
 
== Выкарыстанне ==
У ежу выкарыстоўваюцца плады  — сочныя мясістыя ягады вагай ад 20 да 900  г. (і вышэй), шарападобныя, круглыя, пляскатыя, гладкія або рабрыстыя, ружовыя, чырвоныя, жоўтыя, аранжавыя.
 
Памідоры ўтрымліваюць а 4  % [[цукры|цукроў]], 0,4 — 0,8  % [[арганічныя кіслоты|арганічных кіслот]], мінеральныя солі, 25мг% [[вітамін C|вітаміну C]], [[каратын]], [[вітаміны]] [[вітамін B1|B1]], [[вітамін B2|B2]], [[вітамін PP|PP]]. Гарманічнае спалучэнне цукроў і арганічных кіслот абумоўлівае прыемны смак. З памідораў гатуюць [[салаты]], [[прыправы]], соўсы (у тым ліку [[кетчуп]]), вырабляюць [[сокі]], фаршыруюць, марынуюць, соляць, кансервуюць, дадаюць у першыя стравы (за 10 хвілін да заканчэння варкі). З добра выспелых вырабляюць таматнае пюрэ і таматную пасту.
 
== У Сеціве ==
{{Commons|Category:Tomato|выгляд=міні}}
 
== Крыніцы ==
* {{Крыніцы/НашаЕжа|Белы|Памідоры}}
 
[[Катэгорыя:Гародніна]]