Розніца паміж версіямі "Гісторыя Польшчы"

др
→‎Залатыя часы Польшчы: вікіфікацыя, афармленне
(→‎Сучасная Польшча: дапаўненне)
др (→‎Залатыя часы Польшчы: вікіфікацыя, афармленне)
 
=== Залатыя часы Польшчы ===
"«Залатымі часамі"» у польскай гісторыі завуць 16 і 17 ст. У гэты перыяд валадарылі апошнія прадстаўнікі Ягелонскай дынастыі — Жыгімонт Стары (1506–15481506—1548) і Жыгімонт II Аўгуст (1548–15721548—1572), а з 1573 — выбарныя каралі.
 
Каб быць абранымі, каралі выдавалі шляхце ўсе новыя і новыя прывілеі. Паступова ў Польшчы зацвердзіўся своеасаблівы палітычны лад, званы шляхецкай дэмакратыяй. Успрыняўшы ідэі Рэфармацыі (у асноўным у форме кальвінізму), шляхта пачатку будаваць планы не толькі рэфармаванні дзяржавы, але і цэрквы. У 1570 Жыгімонтам Аўгустам быў падпісаны дакумент, у якім гаварылася, што пытанні веравызнання не ўваходзяць у кампетэнцыю манарха, а ў 1574 у Генрыкавы артукулы быў занесены пункт аб верацярпімасці.
 
З 1520-х развіваецца рух экзэкуцыяністаў (прыхільнікаў экзэкуцыі законаў і экзэкуцыі маёмасцяў). Экзэкуцыяністы выступалі за вяртанне каралеўскіх маёмасцяў, раздадзеных магнатам Ягелонамі, і пашырэнне правоў шляхты, у тым ліку — за ўвядзенне права на выбары караля. У 1538 Жыгімонт Стары паабяцаў шляхце, што пасля смерці яго сына каралі будуць выбірацца і што ён не будзе надалей прымаць ніякіх рашэнняў без згоды сейма. Сейм 1562–15631562—1563 пастанавіў правесці экзэкуцыю маёмасцяў: усё падораная пасля 1504 каралеўская маёмасць павінна было вярнуцца ў казну. Апошняе рашэнне не атрымалася да канца правесці ў жыццё: яно было сабатавана магнатамі.
 
16 — 1-ая пал. 17 ст. былі таксама стагоддзямі развіцця польскай культуры, навукі і мастацтва. Цэнтрам засяроджвання польскай духоўнай эліты стаў Кракаўскі універсітэт, у пачатку 15 ст. пераўтвораны па ўзоры Парыжскага і Пражскага, які меў у 16 ст. агульнаеўрапейскае значэнне. Сярод выпускнікоў універсітэта былі знакаміты польскі астраном [[Мікалай Капернік]], аўтар трактата "«Аб звароце нябесных сфер"» (1543) і паэт [[Ян Каханоўскі, паэт|Ян Каханоўскі]], якога звалі «сармацкім Арфеям з Чарналесся».
 
== Рэч Паспалітая ==