Розніца паміж версіямі "Цукар"

7 байтаў выдалена ,  9 гадоў таму
др
афармленне
др (r2.7.1) (робат Дадаем: ln:Sukáli)
др (афармленне)
[[ВыяваFile:ZuckerSugar 2xmacro.jpg|framethumb|Крышталікі цукаруцукру пад павелічэннем]]
{{вызн|1=Ц{{*|у}}кар}} '''Цу́кар''' — крышталічны харчовы прадукт салодкага смаку. Мае ў сабе [[цукроза|цукрозы]] 99,75 — 99,9 %, [[Мінерал|мінеральных]] элементаў 0,03 %. [[Энергетычная каштоўнасць]] 100 г каля 400 ккал. Атрымліваюць з цукраносных культур, у [[Беларусь|Беларусі]] пераважна з [[цукровы бурак|цукровых буракоў]] (маюць 17 — 20 % цукрозы).
 
== Выраб ==
{{вызн|1=Ц{{*|у}}кар}} — крышталічны харчовы прадукт салодкага смаку. Мае ў сабе [[цукроза|цукрозы]] 99,75 – 99,9%, [[Мінерал|мінеральных]] элементаў 0,03%. [[Энергетычная каштоўнасць]] 100 г каля 400 ккал. Атрымліваюць з цукраносных культур, у [[Беларусь|Беларусі]] пераважна з [[цукровы бурак|цукровых буракоў]] (маюць 17 – 20% цукрозы).
 
==Выраб==
 
Вырабляюць цукар-пясок, цукар-рафінад (прасаваны, літы, рафінаваны пясок), цукровую пудру. Выкарыстоўваюць як самастойны харчовы прадукт, сыравіну ў кандытарскай, хлебапякарнай, кансервавай, вінаробнай і іншых вытворчасцях. На цукровых заводах цукровыя буракі мыюць, рэжуць на дробную стружку, з якой гарачай вадой выдаляюць цукрозу. Атрыманы дыфузны сок апрацоўваюць [[нягашаная вапна|нягашанай вапнай]] (дэфекацыя) і [[вуглякіслы газ|вуглякіслым газам]] (сатурацыя), фільтруюць, абясколерваюць [[сярністы газ|сярністым газам]] (сульфітацыя), выпарваюць. Утвораны утфель (цукровы сіроп, сумесь крышталікаў цукрозы і міжкрыштальнага сіропу) цэнтрыфугуюць, прамываюць, высушваюць і атрымліваюць цукар-пясок, з якога шляхам ачышчэння (рафінацыі) вырабляюць цукар-рафінад.
 
== Гісторыя ==
 
Цукровы трыснёг паходзіць з [[Бенгалія|Бенгаліі]], адкуль праз [[Іран]] трапіў на [[Блізкі Усход]]. Каля [[X стагоддзе|X стагоддзя]] яго пачалі вырошчваць у [[Егіпет|Егіпце]], [[Візантыйская імперыя|Візантыйскай імперыі]]. [[Заходняя Еўропа]] пазнаёмілася з цукрам пад час крыжовых паходаў [[XI стагоддзе|XI]] — [[XII стагоддзе|XII]] ст., але доўгі час яго асноўным вытворцам заставалася [[Асманская імперыя]]. Еўрапейцы пачалі інтэсіўна вырошчваць цукар у амерыканскіх калоніях з сярэдзіны [[XVI стагоддзе|XVI ст.]], але яшчэ вельмі доўга ён заставаўся прадметам раскошы, пра што сведчыць польская прымаўка: “Кароль –«Кароль — вялікі пан, а цукру лыжкамі ня есць”есць». [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславу Панятоўскаму]], які праязджаў праз [[Кобрын]] у [[1784]] годзе, мясцовы яўрэйскі кагал паднёс у падарунак вялікую “галаву”«галаву» цукру. Кошт 1  кг цукру ў [[Магілёў|Магілёве]] у [[1697]] годзе складаў каля 120 асмакаў, або эквівалент 8 — 10 дзённага заробку некваліфікаванага працаўніка, або 4 — 5 дзённага кваліфікаванага.
У Беларусі [[XVII стагоддзе|XVII]] — [[XVIII стагоддзе|XVIII]] ст. найбольш пашыранымі гатункамі былі “мелaса” «мелaса» — дрэнна ачышчаны карычневы цукар, лепшай ачысткі дробны “канар”«канар» з [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] (самы дарагі) і “кандысброт”«кандысброт» з Асманскай імперыі (ад г. Канды на в. [[Крыт]]) — грубакрышталізаваны, г.зв. “лядовы”«лядовы» (накшталт ледзянцоў). Нават большасць шляхты ўжывала цукар адносна рэдка, трактуючы яго як аптэкарскі тавар (гл. [[Аптэчка прыемная]]). Значная частка цукру ішла на выраб канфітураў. Пад час магнацкіх баляванняў цукар выкарыстоўваўся ў дэкаратыўных дэсертах ([[Драганты]]).
 
Вытворчасць цукру з буракоў распрацаваная прускімі хімікамі А.Марграфам і Фр. Ахардам у др. палове [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]. У [[1801]] годзе пабудаваная першая доследна-прамысловая цукраварня ў [[Прусія|Прусіі]], праз год — у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], і затым імкліва па ўсёй [[Еўропа|Еўропе]], якая пад час [[напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войн]] зазнала дэфіцыт трысняговага цукру. Першая цукраварня ў Беларусі пушчана ў [[1830]] годзе ў [[Моладава|Моладаве]] ([[Іванаўскі раён]]).
Да пачатку [[1860-я|1860-х]] гадоў у Беларусі, галоўным чынам на поўдні, дзейнічала 33 цукраварні, найбуйнейшая ў [[Парэчча|Парэччы]] ([[Пінскі раён]]) і ў [[Беліца|Беліцы]] пад [[Гомель|Гомлем]]. У другой паловы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] яны не вытрымалі канкурэнцыі з танным украінскім цукрам, і да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ніводнай з іх не засталося, аднак сам цукар зрабіўся артыкулам першай патрэбы шырокіх пластоў насельніцтва, найперш у гарадах. Новая цукровая прамысловасць у Беларусі створаная толькі пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У сучаснай Беларусі дзейнічаюць 4 цукровыя заводы  — ў [[Гарадзея|Гарадзеі]], [[Жабінка|Жабінцы]], [[Скідаль|Скідалі]] і [[Слуцк|Слуцку]]у.
 
== КрыніцыЛітаратура ==
* {{Крыніцы/НашаЕжа|Белы|Цукар}}
 
[[Катэгорыя:Харчовыя прадукты]]