Адкрыць галоўнае меню

Змены

403 байты выдалена ,  8 гадоў таму
арфаграфія
{{арфаграфія}}
'''Мумітроль''' і яго сям’я, сябры, знаёмыя і проста сусрэтыя паблізу ад яго істотыгероігерой нізкісерыі кніг [[Фінляндыя|фінскай]] [[шведская мова|шведскамоўнаешведскамоўнай]] пісьменніцы і мастачкі [[Тувэ Янсан]].
 
== Мумігероі ==
=== Мумісям’я ===
* '''Мумітроль''' (''Mumintrollen'') — бегемотападобная істота, галоўны герой усёй мумі-эпапэімуміэпапэі. Падлетак, шукальнік прыгодаў, амаль адзіны хто [[апрыёры]] верыць усім гісторыям уласнага бацькі. Любіць удзельнічаць ва усялякага кшталтуўсялякіх [[авантура]]х, яшчэ больш любіць іх ладзіць. Мае сяброўку — Снорачкуфрэкен Снорк.
 
* '''Мумімама''' (''Muminmamman'') — маці галоўнага героя, найлепшая мацімама ў свеце. Добра гатуе аладкі йі майструе чоўнікі з кары. Нічога няне можа парушыць ейнагаяе спакойнага стану. Адзіная рэч, якую яна смяротна баіцца згубіць - гэта яе сумачка, дзе заўжды ляжыць штось карыснае. З астатнімі рэчамі разьвітваеццаразвітваецца зьз лёгкім сэрцам. Мае схільнасьцьсхільнасць да авантураў йі нікому нічога не забараняе.
 
* '''Мумітата''' (''Muminpappan'') — бацька галоўнага героя. Нарадзіўся пры таямнічым раскладзе зорак. Першыя гады правёў у школе для падкінутых мумі-троляўмумітроляў, якою кіравала адна ГэмуліхаХемуліха, адтуль зьбегзбег, пазнаёміўся з Фрэдрыксанам. Доўгі час вандраваў, пакуль не пазнаёміўся з будучай Мумімамай, асеў у Мумідоле, пабудаваў хату, пасадзіў шмат дрэваў і займаецца гадаваннем сына й яго сяброў, якія жывуць разам з мумітролямі. Любіць распавядацьапавядаць пра свае юнацкія прыгоды. Крыўдзіцца, калі гэтым гісторыям няне вераць і вельмі радуецца, калі ўсе астатнія атрымліваюць стоадсоткавы доказ таго, што прыдуманага ў яго гісторыях зусім крыху (адно каб было цікавей). [[КансэрватарКансерватар]] і не жадае, каб у яго хацедоме хоць калі-небудзь зьявіласяз'явілася [[электрычнасць]]. Нягледзячы на свой [[статус]] бацькі сямейства не згубіў былога [[авантурызм]]у.
 
* '''Продак''' (''Förfadern'') — стары-стары троль, выпадкова выпушчаны Мумі-тролемМумітролем падчас зімовай [[дэпрэсія|дэпрэсіі]] з шафы ў купальні. Не размаўляе, нічога няне есць, жыве ў коміне ў гасцёўні.
 
=== Сябры й знаёмыя ===
* '''Cніф''' (''Sniff'') — сябра Мумітроля. Самы маленькі з усяго асяродзьдзяасяроддзя йі гэтым карыстаецца. Крыху сквапны, інфантыльны, любіць розныя бліскучыя рэчы. Увязваецца ва ўсялякія авантуры Мумітроля, а потым, калі спатыкаеццасустракаецца зьз нейкімі цяжкасьцяміцяжкасцямі, адразу ж пачынае нудоціць. Але ў цэлым добрая істота. Сын Валэндака й зьвераняткізвераняткі Сос.
 
* '''Валэ́ндак''' (''Råddjuret'') — бацька Сніфа, муж звераняткі Сос, сябра юнацтва Мумі-татыМумітаты. Мае цікавую [[біяграфія|біяграфію]]: ягоныя бацькі загінулі падчас генэральнагагенеральнага прыбірання. Выхоўваўся сваім дзядзькам Фрэдрыксанам. Жыў ў скрынцы з-пад кавы спачатку адзін, а потым нейкі час дзяліў яе з малым Кліпдасам. ПаталягічнаПаталагічна няўважлівы, плаксівы, але заўжды гатовы прыйсці на дапамогу, як маральна так і фізычнафізічна. [[Калекцыя]]нуе ґузікі.
 
* '''Зверанятка Сос''' (''Sås-Djuret'') — пра яе амаль няма зьвестакзвестак. Вядома, што яна была вельмі прывабная асоба йі таксама як яе муж Валэндак зьбіраезбірала ґузікі, на гэтай глебе яны й пазнаёміліся. Потым агульная зацікаўленасць амаль адразу перайшла ў каханне. Ад моманту знаёмства на Садовым свяце Ўсеўладара, да іх вясельлявяселля прайшло няне больш за некалькі дзён.
 
* '''Снусмумрык''' (''Snusmumriken'') — яшчэ адзін з найлепшых сяброў Мумітроля. Самотнік, шукальнік прыгодаў. Любіць адзіноту, таксама любіць жыць у намёце, паліць люльку й граць на губным гармоніку ды флейце. ЗьЗ нянавісцю ставіцца да забараняльных шыльдаў. Асабістымі ворагамі лічыць Ахоўніка парку й Паліцыянтаў. У сваяцтве зьз мюмламі. Сын Юксарэ й Мюмлы-маці. Калі злуецца, звычайна кажа: «Хуп-хэф». Носіць толькі тую вопратку, якая выглядае «дастаткова» старой і ўвогуле абыякава ставіцца да рэчаў. Кожную восень адыходзіць з Мумі-даліныМумідолу й вяртаецца толькі ў красавіку.
 
* '''Юксарэ''' (''Joxaren'') — нягледзячы на сваю паталягічнуюпаталагічную ляноту з'яўляецца апантаным шукальнікам прыгодаў. Любіць вандраваць, паліць люльку, але няне любіць працаваць. Абсалютны [[нонканфармізм|нонканфарміст]], любую забарону лічыць сыгналамсігналам для дзеяння: каб прымусіць яго згубіць інтарэс да забароненага плоду, дастаткова яму дазволіць рабіць усё, што забаронена. Як і ягоны сын, няне любіць Ахоўніка парку й паліцыю.
 
* '''Мюмла-мацімама''' (''Mymlanmamman'') — маці Снусмумрыка, Мюмлы, Малой Мю й яшчэ вялікага мноства мюмлаў, якія да сюжэту мумі-эпапэімуміэпапэі няне маюць амаль ніякага дачынення. Яе постаць уся нібыта складаецца з акружнасцяў. Заўжды ўсміхаецца. Нанач сваім дзецям у якасці казкі распавядае дэтэктыўную гісторыю аб ІнспэктарыІнспектары Твіґсе.
 
* '''Мюмла''' (''Mymlan'') — старэйшаянайстарэйшая дачказ дачок Мюмлы-мацімамы. Асноўны занятак — дагляданне малой сястрычкі Мю. Мае маркоўнага колеру валоссе, якое заўжды завязвае ў пучок, і занадта вольны характар. Мае тытулы князёўны Каралеўскае Вольнай калёніікалоніі (якую ў маладосці зладзіў Мумі-тата) ды прымы плавучага тэатру. Вечны падлетак.
 
* '''Малая Мю''' (''Lilla My'') — самая маленькая мюмла ў свеце. Нягледзячы на салідны ўзрост, заўжды з'яўляеццазастаецца маленькім, [[капрыз]]ным, шкодным дзіцёнкам, які, нягледзячы на мініятурныя памеры, першы ў чарзе на новую авантуру. Сястру, зразумела ж, нават не спрабавала слухацца. Лятэнтная [[танатафіл]]ка: трапляючы ў суполцы ў складаныя абставіны з задавальненнем камэнтуе: Мы пэўна зараз загінем!
 
* '''Снорк''' (''Snorken'') — знаходзіцца ў некаторым сваяцтве з мумі-тролямімумітролямі, але, ўу адрозьненніадрозьненне ад іх, у залежнасці ад настрою ці псыхалягічнагапсіхалагічнага стану зьмяняезмяняе свой колер. Лічыць сябе старэйшым за ўсіх, таму паводзіць сябе занадта сур’ёзна. Пры патрапленні ўУ [[фарсмажор]]ныяных абставіныабставінах адразу ж праводзіць [[брыфінг]]. Нават аднойчы сядзеў на пасадзе [[судьдзясуддзя|судьдзісуддзі]]. Час ад часу задаецца пытаннем: «Навошта ў свеце існуюць сёстры».
 
* '''СпадарышняФрэкен СнорачкаСнорк''' (''Snorkfröken'') — сястра Снорка. Легкадумная істота, добрая, пужлівая. Таксама як і старэйшы брат мяняе колер скуркі. Любіць разнастайныя забавы й няжудасныя прыгоды. Закаханая ў Мумі-троляМумітроля.
 
* '''Хемулі''' (''HemulenHemuler'') — занудлівыя стварэнні зьз невялічкімнегустым кустападобным валоссем на галаве й доўгай пашчай. НяНе маюць гумару, фантазыіфантазіі ды густу. Тым няне менш лічаць свой лад жыцьцяжыцця ідэальным і сапраўды незадаволеныя, калі хтось паводзіць сябе інакш. Таму любімая прымаўка гэмулёўхемулёў: «Як у гэтым свеце ўсё не па-гэмульскухемульску». Каб выправіць гэты недахоп грамадзтваграмадства, гэмуліхемулі ідуць у выхавацелі, ахоўнікі паркаў ды [[паліцыя]]нты. Іншыя ж, каб няне бачыць усіх недахопаў свету, адгароджваюцца ад свету навукай.
 
* '''Усеўладар''' (''Självhärskaren'') — [[аўтакратыя|аўтакратычны]] кіраўнік невялічкай дзяржавы. Кіруе даволі легкадумным, але працавітым народам, любімым заняткам якога з'яўляецца будаванне сценаў. Нягледзячы на стогадовы ўзрост, няне страціў розуму, рухаецца самастойна й мае своеасаблівы гумар.
 
* '''Філіф’ёнка''' (''Filifjonkan'') — стоадсодкавая "сіняя панчоха". Жыве самотна сярод разнастайных прыгожых дробязяў. Пакутуе ад мноства [[фобія]]ў, таму без чужое дапамогі няне ў стане (ды й папросту не жадае) зрабіць крок для паляпшэння свайго існавання. Сям’і па большасці ня мае. Мае стасункі з адной-дзьвюмядзьвюма сяброўкамі, зьз якімі прыемна паразмаўляць аб «цяжкасцях гэтага свету».
 
* '''ТууТуў-Цікі''' (''Too-Ticki'') — таямнічая асоба, якая існуе ва ўласным свеце й няне надта жадае пушчаць туды чужынцаў. Жыве ў купальні мумі-троляўмумітроляў у кампаніі нябачных мышак і разнастайных таямнічых істотаў. Кожны раз перад надыходам вясны робіць Вялікае Вогнішча. Носіць шапачку, унутраны бок якой блакітны, а вонкавы — чырвоны. Зімой дэманструе чырвоны бок, а вясной — блакітны. Сустракае вясну, граючы на катрынцы.
 
* '''Фрэдрыксан''' (''Fredrikson'') — фантазэрфантазёр і вынаходнік. Стваральнік лётна-падводнага рачнога параходу, названага ў гонар нізкі вершаў яго сканалага брата (бацькі ВалэндакуВалэндака) «Марскі аркестар» (хаця яго ўласны пляменнічак перайначыў назву на «Марзкі аркесдар»). Пачынаў як вольны мастак, але ў далейшым па прапанове Ўсеўладара стаў ягоным асабістым інжынэрамінжынерам. Тым няне менш няне страціў былога імпэту да авантураў. Уласны заплечнік зрабіў жытлом для Прывіда.
 
* '''Прывід''' (''Spöket'') — нягледзячы на тое, што з'яўляецца нячысцікам, добрая й сяброўская асоба. Поўнае імя — Прывід з Выспы Жахаў па мянушцы Страшыдла. Пачынаў як пужацель жыхароў Выспы Ўсеўладара, але зьз цягам часу да яго ўсе прызвычаліся, таму вымушана прыбіўся да маладога Мумі-татыМумітаты й яго «Каралеўскае Вольнай калёніі» й хутка пасля згоды зь некаторымі правіламі стаў паўнапраўным каляністамкаланістам. ПершапачатковаСпачатку жыў разам з Мумі-татамМумітатам, але пасля зьменызмены яго сямейнага становішча перабраўся ў заплечнік да Фрэдрыксана.
 
* '''Кліпда́с''' (''Klippdassеn'') — яшчэ дзіця. Як і ўсе кліпдасы, жыве на рачным дне, дзе вялікімі ікламі робіць каналы, каб здабыць сабе ежу. Па сваёй няўважлівасці патрапіўтрапіў на борт «Марскога аркестру», дзе жыў разам з Валэндакам, пакуль няне быў адпраўлены дадому. З-заПраз малогамалы ўзростуўзрост йі таму, што яго іклы яшчэ растуць, заўжды штосці грызе й увесь свет падзяляе на рэчы, якія можна грызьцігрызці і якія ўжо згрызеныя. Любіць выхавальныя гульні Цёткі ГэмуліхіХемуліхі.
 
* '''Андатар''' (''Bisamråttan'') — філёзаффілосаф-самотнік. Раней жыў у нары ля ручая, але калі мумі-сямействамумісямейства недарэчна разбурыла яе падчас будавання моста, быў вымушаны па шчырым запрашэнні Мумі-татыМумітаты пасяліцца ў мумі-хацемумідоме. Лічыць, што працаваць — гэта не філязофскаяфіласофская справа, таму час бавіць лежачы ў гамаку й чытаючы улюбёную кнігу: «АбТрактат непатрэбнасціпра ўсягоНеістотнасць існагаІснага».
 
=== Іншыя асобы ===
* '''МораМорра''' (''Mårran'') — зборны вобраз мумі-нячысцікамумінячысціка. Істота, якая больш нагадвае рухомы кавалак цемры, чым нешта жывое. Нават улетку МораМорра нясе ў сабе кавалак зімовае сцюжы йі можа загасіць самае вялікае полымя. Таксама выконвае абавязак начнога пудзіла ў жыхароў мумі-даліныМумідолу й яеяго навакольляўнаваколляў.
 
* '''Тофсла і Віфсла''' (''Tofslan och Vifslan'') — асобыгероі, якіяякіх цяжка ўявіць па-асобку. Як і малая Мю, з'яўляюцца адвечнымі дзецьмі, размаўляюць на ўласнай, але крыху зразумелай мове. НяНе маюць ўяўлення аб тым, што балазедобра, а што блага.
 
* '''Ґафса''' (''Gafsan'') — зборны вобраз кумушкі. Асоба са шкодным [[характар]]ам, ведае ўсе свежыя плёткі аб суседзях, знаёмых і нават аб знаёмых суседзяў ды суседзях знаёмых, карацей аб усіх. Ніколі няне прыйдзе на дапамогу, нават блізкім.
 
* '''Дронт Эдвард''' (''Dronten Edward'') — занадта вялізны, да таго ж няўважлівы і з дурным [[характар]]ам і недахопам увагі. Праз гэта ў хвіліну злосці ці па няўважлівасці можа раздавіцьрасціснуць сяго-таго. Але, пакутуючы [[сумленне]]м, ладзіць пахаванне за ўласны кошт, праз гэта ніколі няне мае грошай.
 
* '''Эма''' (''Emma'') — [[тэатар|тэатральная]] пацучыха, удава дырэктара [[тэатар|тэатру]]. Большую частку жыцьцяжыцця правяла за кулісамі, таму Эма ведае аб тэатры ўсё йі непарушна слухаецца ўсіх прыкметаў і традыцыяў [[сцэна|сцэны]]. Дапамагае мумі-сям’імумісям’і й іх сябрам аднавіць тэатар мужа, напісаць [[п’еса|п’есу]] йі зладзіць яе пастаноўку на сцэне «плавучага тэатру».
 
* '''Хаціфнаты''' (''Hattifnattarna'') — умоўна-разумныя істоты. Сілкуюцца [[электрычнасць|электрычнасцю]] [[грымоты|грымотаў]]. Ня маюць [[вушы|вушэй]] і [[рот]]у. Амаль усё жыццё (калі толькі не зьбіраюццазбіраюцца на Востраве Хаціфнатаў), плывуць па моры да толькі ім вядомай мэты. Нараджаюцца з насення, якое трэба сеяць непасрэдна перад надыходам [[КупальлеКупалле|купальскае ночы]].
 
* '''Іншыя асобы''' — разнастайныя буйныя й дробныя істоты, безьбез якіх можна было б абысціся, але якіх не хапала для масавасці.
 
== Мумі-кнігіМумікнігі ==
=== Кнігі ===
* «Маленькія тролі і вялікая паводка» ([[1945]], ''Småtrollen och den stora översvämningen''; перакладзена на беларускую мову Настай Лабадой)
* Kometjakten ([[1946]], ''Пагоня за камэтай''; у [[1968]] годзе пераробленая ў ''Kometen kommer'' (''Прылятае камэта''))
* Trollkarlens hatt ([[1948]], ''Капялюш Чараўніка'')
* Muminpappans Bravader ([[1950]], ''Прыгоды Мумі-татыМумітаты''; у [[1968]] годзе пераробленыя ў ''Muminspappans memoarer'' (''МэмуарыМемуары Мумі-татыМумітаты''))
* Farlig midsommar ([[1954]], ''Небяспечнае лета'')
* Trollvinter ([[1957]], ''Чароўная зіма'')
* Vem ska trösta knyttet? ([[1960]], ''Хто суцешыць кнюта?'')
* Den farliga resan ([[1977]], ''Небяспечная вандроўка'')
* Skurken i muminhuset ([[1980]], ''Жулік у мумі-хацемумідоме'')
* Visor från Mumindalen ([[1993]], ''Песні мумі-даліныМумідолу''; супольна з братам Ларсам і Эрнай Таўро)
 
== Мумі-экранізацыі ==
* Die Muminfamilie ([[1959]]—[[1961]], ''Мумі-сям’яМумісям’я''; вытворчасць — [[Нямеччына]], лялечнае шоў)
* Finn Family Moomintroll ([[1966]], ''Фінская сям’я мумітроляў''; вытворчасць — [[Англія]], ТВ-шоў)
* Mumintrollet ([[1969]], ''Мумі-троліМумітролі''; вытворчасць — [[ШвэцыяШвецыя]], сэрыялсерыял)
* ムーミン ([[1969]]—[[1970]], ''Мумі-троліМумітролі''; вытворчасць — [[Японія]], [[манґа|анімэ]])
* 新 ムーミン ([[1972]], ''Новыя Мумі-троліМумітролі''; вытворчасць — [[Японія]], [[манґа|анімэ]])
* I mumindalen ([[1973]], ''У мумі-далінеМумідоле''; вытворчасць — [[Швэцыя]], міні-сэрыялсерыял)
* Muminki ([[1977]]—[[1982]], ''Мумі-троліМумітролі''; вытворчасць — [[Польшча]]-[[Аўстрыя]], лялечны мультфільм)
* Муми-тролль и другие ([[1978]], ''Мумі-трольМумітроль ды іншыя''; вытворчасць — [[СССР]], лялечны мультфільм)
* Муми-тролль и комета ([[1978]], ''Мумі-троль ды камэта''; вытворчасць — [[СССР]], лялечны мультфільм)
* Муми-тролль и комета. Путь домой ([[1978]], ''Мумі-трольМумітроль ды камэтакамета. ШляхДарога дадому''; вытворчасць — [[СССР]], лялечны мультфільм)
* Шляпа волшебника ([[1980]], ''Капялюш чараўніка''; вытворчасць — [[СССР]], папяровы мультфільм)
* Szczęśliwe dni muminków ([[1983]], ''ШчасьлівыяШчаслівыя дні мумі-троляўмумітроляў''; вытворчасць — [[Польшча]], лялечны мультфільм)
* Zima w Dolinie Muminków ([[1986]], ''Зіма ў мумі-далінеМумідоле''; вытворчасць — [[Польшча]], мультфільм)
* 楽しいムーミン一家 ([[1990]]—[[1991]], ''Шчаслівая сям’я мумі-троляўмумітроляў''; вытворчасць — [[Японія]], [[манґа|анімэ]])
* 楽しいムーミン一家 冒険日記 ([[1991]]—[[1992]], ''Шчаслівая сям’я мумі-троляўмумітроляў: Дзённік Прыгодаў''; вытворчасць — [[Японія]], [[манґа|анімэ]])
* 楽しいムーミン一家 ムーミン谷の彗星 ([[1992]], ''Шчаслівая сям’я мумі-троляўмумітроляў: Прылятае камэтакамета''; вытворчасць — [[Японія]], [[манґа|анімэ]])
 
== Мумі-музэйМумімузей ==
[[Файл:Muumitalo 3.jpg|міні|200пкс|Мумі-хатаМумідом ўу Парку мумі-троляўмумітроляў. Наанталі, [[Фінляндыя]]]]
Мумі-музэйМумімузей знаходзіцца ў [[Фінляндыя|фінскі]]м горадзе [[Тампэрэ]]. Быў адчынены ў траўні [[1989]] году. Першапачаткова знаходзіўся ў памяшканні Тампэрскага Мастацкага музэю, але зьз цягам часу пераехаў у падземны паверх гарадзкойгарадской бібліятэкі «Мэтса», якая знаходзіцца ў цэнтры Тампэрэ. Яго калекцыя цалкам засноўваецца на творчай спадчыне [[Тувэ Янсан]]. Да [[калекцыя|калекцыі]] таксама належаць два мумі-будыначкімумібудыначкі, першы зьз якіх быў пабудаваны Пэнты Эйштола (''Pentti Eistola'') у [[1958]] годзе, а другі, найбольш папулярны, — пяціпавярховая хата, пабудаваная супольнымі намаганнямі Пэнты Эйштола, [[Тувэ Янсан]] й ТуулікіТуўлікі Піеціля ў [[1979]] годзе дзеля ўдзелу ў [[Браціслава|Браціслаўскім]] Біенале ілюстрацыяў. Акрамя ілюстрацыяў па мумі-тэматыцымумітэматыцы й няне толькі, створаных непасрэдна спадарыняй [[Тувэ Янсан|Янсан]], значную ролю ў калекцыі граюць мумі-працы яе блізкае сяброўкі ТуулікіТуўлікі Піеціля. Гэта макеты абстановак і сцэнаў з жыцьцяжыцця мумі-троляўмумітроляў, выкананыя па матывах мумі-сэрыімумісерыі.
 
Сусвет «Мумі-даліныДаліны мумітроляў» (такую назву мае гэты мумі-музэймумімузей) дастаткова поўна раскрывае ўсю мумі-тэматыкумумітэматыку й падабаецца й маленькім [[наведавальнікнаведнік]]ам і іх дарослым суправаджальнікам.
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Moomin|выгляд=міні}}
* [http://www.tampere.fi/muumi/english/index.htm МузэйМузей Даліна Мумі-троляўмумітроляў у Тампэрэ, Фінляндыя]
* [http://www.moomin.fi/moomin.htm Сайт кампаніі Moomin Characters Ltd, якая належыць нашчадкам Тувэ Янсан і займаецца аховай правоў на пэрсанажыперсанажы мумі-сэрыімумісэрыі]
* [http://www.schildts.fi/framsidan/framsidan.html Выдавецтва «Шыльдс», штовыпускае выпусціламумікнігі амальў ўсе кнігі мумі-сэрыіФінляндыі]
* [http://www.republika.pl/dolinamuminkow/ Мумі-далінаМумідол. Польскі сайт мумі-фанаўмуміфанаў]
* [http://www.tove-jansson.ru/ Міжнародны расейскамоўны сайт прыхільнікаў творчасці Тувэ Янсан]
* [http://www.moomin.co.jp/ Мумі Японія]
8

правак