Адкрыць галоўнае меню

Аляксандр Восіпавіч Сташэўскі

беларускі савецкі палітычны дзеяч

Алякса́ндр (Але́сь) Во́сіпавіч Сташэ́ўскі (Сташэўскі-Стасевіч; 12 (24) сакавіка 1889, в. Думічы, цяпер Мінская вобласць, Беларусь11 снежня 1938) — беларускі савецкі палітычны дзеяч.

Аляксандр Восіпавіч Сташэўскі
Alieś Stašeŭski.jpg
Алесь Сташэўскі, 1927 г.
Сакратар ЦВК БССР
1921 — верасень 1923
Прэм’ер-міністр: Аляксандр Чарвякоў
Папярэднік: Іван Клішэўскі
Пераемнік: Дзмітрый Чарнушэвіч
Старшыня Вярхоўнага Суда БССР
1923 — 28 сакавіка 1924
Прэм’ер-міністр: Аляксандр Чарвякоў
Язэп Адамовіч
Папярэднік: Пракоп Малаковіч
Пераемнік: Якаў Валяноўскі
Старшыня выканаўчага камітэта Полацкай акругі
1924 — 1926
Прэм’ер-міністр: Язэп Адамовіч
Папярэднік: пасада заснаваная
Пераемнік: Фадзей Браўковіч
Народны камісар унутраных спраў БССР
1926 — 1928
Прэм’ер-міністр: Язэп Адамовіч
Мікалай Галадзед
Папярэднік: Аляксандр Хацкевіч
Пераемнік: Раман Піляр
Генеральны пракурор БССР
верасень 1928 — 1931
Прэм’ер-міністр: Мікалай Галадзед
Папярэднік: Майсей Сягаль
Пераемнік: Максім Ляўкоў
Народны камісар юстыцыі БССР
верасень 1928 — 1931
Прэм’ер-міністр: Мікалай Галадзед
Папярэднік: Майсей Сягаль
Пераемнік: Максім Ляўкоў
Дырэктар Гомельскага педагагічнага інстытута
1931 — 27 красавіка 1937
Папярэднік: Іван Ермакоў
Пераемнік: Андрэй Эльман
 
Партыя:
Адукацыя:
Член у:
Нараджэнне: 12 (24) сакавіка 1889
Смерць: 11 снежня 1938(1938-12-11) (49 гадоў)

БіяграфіяПравіць

Скончыў Капыльскае народнае вучылішча, у 1911 годзе Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. У 1911—1914 гадах выкладаў у Рэчыцкім пачатковым прыходскім вучылішчы. У Першую сусветную вайну ў расійскай арміі на Паўднёва— Заходнім фронце, падпаручнік.

Пасля дэмабілізацыі з пачатку 1918 года — у Яраслаўлі, удзельнік беларускага нацыянальнага руху, сябра арганізацыі «Маладая Беларусь», створанага на базе Менскага настаўніцкага інстытута. «Маладая Беларусь» вяла культурна-асветніцкую работу сярод беларускіх бежанцаў. З кастрычніка 1918 года — у Менску, сябра Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Вучыцца ў Менскім беларускім педагагічным інстытуце, які заканчвае ў 1920 годзе. У 1919 годзе — сакратар прэзідыума педагагічнай рады МБПІ, настаўнік 9-й Менскай беларускай школы 1-й ступені. Адзін з ініцыятараў стварэння ў студзені 1920 года Беларускай камуністычнай арганізацыі (БКА), сябра яе ЦК, уваходзіў у 1-ю Менскую канспіратыўную «пяцёрку» БКА па арганізацыі антыпольскага падполля і партызанскага руху.

Пасля прыходу бальшавікоў у Менск у ліпені 1920 года быў мабілізаваны ў Чырвоную армію, камандаваў узводам, ротай. З лістапада 1921 года сакратар ЦВК і СНК БССР, з ліпеня 1924 года — старшыня Полацкага акруговага выканкама. Садзейнічаў правядзенню беларусізацыі на далучаных да БССР усходніх беларускіх тэрыторыях. З лютага 1926 года — народны камісар унутраных спраў БССР, з верасня 1928 года — народны камісар юстыцыі і пракурор БССР. Сябра ЦВК БССР (1921—1931) і яго Прэзідыума (1921—1924, 1927—1931). Сябра Рэвізійнай камісіі КП(б)Б у 1924—1925, ЦКК КП(б)Б у 1929—1931 гадах.

У канцы 1930 года быў неабгрунтавана абвінавачаны як удзельнік «антыпартыйнай» групы ІгнатоўскагаЖылуновіча, зняты з пасады і прызначаны старшынёй Бабруйскага райвыканкама. 18 лютага 1931 года выведзены са складу ЦКК КП(б)Б. З восені 1931 года загадчык рабфака БДУ, потым дырэктар Гомельскага сельскагаспадарчага педагагічнага інстытута.

Арыштаваны 27 красавіка 1937 года ў Гомелі па адрасе: вул. Сялянская, 26[1]. Абвінавачваўся ў «антысавецкай дзейнасці». 29 кастрычніка 1937 года «тройкай» НКУС быў асуджаны да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

Сям’яПравіць

Быў жанаты, меў дзвюх дачок. Жонка — Тацяна Іванаўна, была асуджаная да 10 гадоў як член сям’і здрадніка Радзімы, адбывала пакаранне ў Акмалінскім лагеры жонак здраднікаў Радзімы[2]. Старэйшая дачка Ірына патрапіла ў дзіцячы прыёмнік, малодшая Мая (1927) узятая на выхаванне цёткай[2], пазней удзельнічала ў абароне народнага мемарыяла Курапаты[1].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Мая Сташэўская: я мару паставіць бацьку крыж у Курапатах. novychas.by (30 снежня 2014). Праверана 22 верасня 2019.
  2. 2,0 2,1 Николай Король Папки из шкафа заговорили… (руск.) . sb.by (24 красавіка 2013). Праверана 22 верасня 2019.

ЛітаратураПравіць

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).