Кало́днае[1] (трансліт.: Kalodnaje, руск.: Колодное) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Радчыцкага сельсавета. Размешчана на шашы Р6, за 9 км на поўнач ад Гарадной, за 5 км на ўсход ад Фядораў, за 6 км на поўдзень ад Аўсямірава, за 28 км на захад ад Століна.

Вёска
Калоднае
Калоднае. Царква Святога Дзімітрыя Салунскага (01).jpg
Царква Святога Дзімітрыя Салунскага
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1655
Паштовы індэкс
225523
Аўтамабільны код
1
Калоднае на карце Беларусі ±
Калоднае (Беларусь)
Калоднае
Калоднае (Брэсцкая вобласць)
Калоднае

ГісторыяПравіць

Упершыню згадваецца ў 1507 годзе, належала Марыі Ровенскай. Пазней Калоднае перайшло да Плотніцкай лініі Скірмунтаў, чый продак — літоўскі баярын Скірмунт яшчэ ў 1460 годзе атрымаў ад вялікага князя Казіміра Ягелончыка маёнтак у Плотніцах на Палессі.

Існуе два падання пра паходжанне назвы Калоднага. Першае звязана з знішчэннем татарамі замка ў Гарадной, жыхары якога ратаваліся ў лесе за калодамі. Другая распавядае аб крыніцах у гэтых мясцінах. Спакон веку такія мясціны шанаваліся і аберагаліся і каб упарадкаваць такую крыніцу палешукі прыдумалі каладзень — пустую калоду, звычайна дубовую, якую ўстаўлялі ў крыніцу замест зруба. Магчыма, звязаўшы два гэтыя факты разам і атрымаем усю карціну паходжання назвы.

Росквіт маёнтка пачаўся з 1820 года, калі ўладанне атрымаў Аляксандр Скірмунт. Быў пабудаваны драўляны палац, які ўяўляў сабой прамавугольны будынак на высокім падмурку з традыцыйным порцікам у цэнтры галоўнага фасада. Пад палацам знаходзіўся вялікі цагляны склеп, дзе захоўваліся запасы харчавання. Палац акружала штучнае возера, насупраць сядзібы размяшчаліся гаспадарчыя пабудовы. Пасля смерці Аляксандра ў 1847 годзе, Гартэнзія Скірмунт прадала (скарэй за ўсё ў арэнду) маёнтак шляхцічу Восіпу Зміцеравічу Глябовічу на пачатку 1860-х гадоў.

Паўстанне 1863 годаПравіць

Паўстанне сялян за адмену прыгоннага права не абмінула і Палессе. Паспяхова вызначыўся атрад паўстаўшых пад кіраўніцтвам Рамуальда Траўгута, які тройчы нанёс значны ўрон карным войскам Расійскай імперыі. Супраць паўстанцаў царскі ўрад паслаў карную экспедыцыю ў складзе чатырох рот стралкоў, дзвюх сотняў казакоў і дзвюх гармат. Атрад Траўгута, падмацаваны сотняй паўстанцаў з Брэсцкага павета, прыведзеных Янам Ваньковічам, атрымаў загад рухацца на Валынь. Пераначаваўшы ў Століне, ранкам паўстанцы паромам пераправіліся праз раку Гарынь і спыніліся ў лесе пад Варанямі. Ведаючы, што за імі ідуць карныя ўрадавыя войскі, Рамуальд Траўгут арганізаваў засаду, на якую ўрэшче і трапілі тры роты салдат пад кіраўніцтвам маёра Кемера. У выніку боя загінула 19 карнікаў і 17 былі паранены, а страты паўстанцаў склалі толькі 2 чалавекі.

29 чэрвеня 1863 года паруччык Пятроўскі з дзвюмя ротамі салдат нечакана напаў на адпачываючы атрад, у выніку чаго паўстанцы страцілі 4 вазы з харчаваннем і 8 верхавых коней. На паляне, абкружанай лесам, ля Калоднага зрабілі чарговы прывал. 12 ліпеня 1863 года адрад зноў быў атакаваны. Пасля гэтай падзеі баявыя дзеі на чале з Рамуальдам Траўгутам скончыліся, але атрад яшчэ існаваў нейкі час. Траўгут перад пераправай праз Стыр падзяліў атрад на дзясяткі і загадаў прабірацца на Кобрыншчыну.

У ліпені 1863 года Рамуальд Траўгут пры дапамозе Элізы Ажэшка міграваў у Польшчу, аднак там быў арыштаваны царскімі жандармамі і 5 жніўня 1864 года павешаны. Ян Ваньковіч выехаў у Галіцыю. Уладальніка маёнтка за падтрымку паўстанцаў выслалі ў Сібір. Дачыненне Алены Скірмунт да паўстання не даказалі, але на тры гады саслалі ў Тамбоў. Яе муж, Казімір Скірмунт, адмовіўся пацвердзіць лаяльнасць цару і за гэта быў сасланы ў Кастраму таксама на тры гады. Так Скірмунты страцілі сваё права на валоданне маёнткам у Калодным.

Асваенне вёскіПравіць

Маёнтак у Калодным быў перададзены рускімі ўладамі барону Гартынгу Мікалаю Густаву Адаму, але праз некаторы час ён падаў у газету аб'яву аб продажу маёнтка. Гэтая аб'ява і трапіла на вочы валасному пісару Якаву Іванавічу Сазановічу, што ведаў пра намер сялян вёсак Шчорсы, Жукаў, Харошыя, Карэлічы, Падкасоўе і некаторых іншых вёсак Навагрудскага павета набыць зямлю для сельскагаспадарчых патрэб. Знайшоўшы зацікаўленых такой прапановай, сяляне абралі прадстаўнікоў, якія паехалі ў Калоднае каб агледзецца, а галоўнае ўпэўніцца ў добрай якасці глебы, жменю якой узялі з сабою дадому каб паказаць астатнім. Наваградчукі задаволіліся якасцю глебы і вырашылі прыдбаць зямлю ў Калодным.

Умовы пакупкі былі наступныя. Сяляне куплялі ўсе землі якія належалі маёнтку Калоднае. Іх дзялілі на ўчасткі па 60 дзесяцін, і за кожны надзел уносіўся задатак па 10 рублёў. На астатнія грошы ў суме 37800 рублёў была аформлена пазыка тэрмінам на 20 гадоў. Падзел зямлі на іншыя ўчасткі патрабаваў новых грошай, а іх у сялян было мала.

Восенню 1886 года ў Калоднае прыехалі 170 мужчын і 175 жанчын, якія за зіму вывучылі свае ўладанні, даведаліся пра назвы асобных мясцін. Вясной 1889 года прыбылі яшчэ 336 чалавек. Вось прозвішчы каладнянцаў, якія прыехалі з Наваградчыны: Амяшкевіч, Аржахоўскі, Базар, Барэйка, Вішнеўскі, Война, Ворсіч, Гурын, Дзяшкевіч, Дубовік, Жарыч, Жук, Карась, Каляда, Карлюк, Краскоўскі, Лецка, Лічко, Ложачнік, Ляўковіч, Моніч, Рубан, Русак, Сазановіч, Самайловіч, Сачко, Стасевіч, Цішук, Шарыкала, Шасцель, Шышэя, Яваровіч.

СлавутасціПравіць

Вядомыя асобыПравіць

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт Кало́днэ, Кало́дняе

ЛітаратураПравіць

  • Карсека, М. М. Вёска Калоднае: выпрбаванне лёсам / М. М. Карсека. — Брэст: Вячэрні Брэст, 2008. — 60с.

СпасылкіПравіць