Адкрыць галоўнае меню

Віцебскі раён — адміністрацыйная адзінка ў складзе Віцебскай вобласці. Створаны 17 ліпеня 1924 года (у сучасных межах з 1960 г.). Плошча — 2737,85 км². Раённы цэнтр — Віцебск. Працягласць раёна з поўдня на поўнач каля 100 км, з захаду на ўсход каля 50 км. Мяжуе: на ўсходзе з Лёзненскім раёнам і Смаленскай вобласцю Расійскай Федэрацыі, на паўночным усходзе з Пскоўскай вобласцю Расійскай Федэрацыі, на поўначы з Гарадоцкім раёнам, на паўднёвым захадзе з Шумілінскім і Бешанковіцкім раёнамі, на поўдні з Сенненскім раёнам.

Віцебскі раён
Сцяг Герб
Сцяг Герб
Краіна Беларусь
Уваходзіць у Віцебская вобласць
Адміністрацыйны цэнтр Віцебск
старшыня райвыканкома Руслан Васільевіч Фурашоў
1-ы намеснік старшыні райвыканкома Аляксеенка Аляксандр Віктаравіч
Афіцыйныя мовы Родная мова: беларуская 53,32 %, руская 45,38 %
Размаўляюць дома: беларуская 11,49 %, руская 87,45 %[1]
Насельніцтва (2009)
40 552 чал,[1] (2-е месца)
Шчыльнасць 14,84 чал./км² (8-е месца)
Нацыянальны склад беларусы — 87,56 %,
рускія — 10,08 %,
украінцы — 1,09 %,
іншыя — 1,27 %[1]
Плошча 2737,85[2] км²
(3-е месца)
Вышыня
над узроўнем мора
163 м[3]
Віцебскі раён на карце
Афіцыйны сайт
Commons-logo.svg Віцебскі раён на Вікісховішчы

Змест

ГеаграфіяПравіць

РэльефПравіць

Паверхня раёна пагорыста-раўнінная, расчлененая далінамі рэк. Агульны нахіл тэрыторыі з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Амаль 2/3 тэрыторыі на вышыні 150—200 м. У цэнтры і на ўсходзе Віцебскае ўзвышша (вышыня 180—200 м, адносныя перавышэнні ад 10 да 25 м.), на захадзе Полацкая, на паўночным усходзе Суражская нізіны. Найвышэйшы пункт 266 м над узроўнем мора (каля былой вёскі Хамутоўка, Вымнянскі сельсавет), а самы нізкі — 120 м. (зрэз Заходняй Дзвіны ля вёскі Старое Сяло, Лятчанскі сельсавет). Невялікую паўночную частку раёна займае Гарадоцкае ўзвышша.

Раён налічвае 68 азёр. Больш 45 % плошчы занята лясамі, 5 % знаходзіцца пад вадой і балотамі. Азёры: Астравіта, Гародна, Замошша, Заронава, Мошна, Сяляева, Сосна і інш.

ГісторыяПравіць

У 1918 г. Віцебскі павет з'яўляўся тэрыторыяй шматлікіх антысавецкіх паўстанняў. У лістападзе 1918 г. было задушана паўстанне ў Вазнясенскай воласці. Адзін з лідараў паўстання быў расстраляны, 5 чал. было перададзена ЧК, а яшчэ 5 былі абвешчаны па-за законам. У ходзе раззбраення было адабрана каля 1500 вінтовак[5]. Пасля стварэння Беларускай ССР Віцебскі павет увайшоў у яе склад, у лютым 1919 г. ў склад Літоўска-Беларускай ССР, павет у складзе Віцебскай губерні адышоў да РСФСР. Да 1920 г. ў Віцебскі павет уваходзілі 23 воласці. 3 сакавіка 1924 г. тэрыторыя павета ў межах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу 1920 г. была вернута ў склад Беларускай ССР. 15 лютага 1931 г. раён скасаваны. 27 ліпеня 1937 г. адноўлены. 20 лютага 1938 г. раён быў уключаны ў Віцебскую вобласць.

Падчас Другой Сусветнай вайны раён страціў 413 населеных пункта.

У ліпені — верасні 1924 г. у адрозненне ад Паўночна-Віцебскага раёна, потым Кузняцоўскім, зваўся Паўднёва-Віцебскі раён.

НасельніцтваПравіць

На тэрыторыі раёна знаходзіцца 367 населеных пунктаў.

Колькасць насельніцтва:

1992 — 47,8 тыс.
2009 — 42 тыс.
2016 — 37,3 тыс.

Гарадское насельніцтва складае 2,1 тыс. чалавек (гарадскія пасёлкі Сураж і Янавічы).

Колькасць людзей пенсіённага ўзросту — 12,3 тыс. 2009.

Адміністрацыйны падзелПравіць

Адміністрацыйна падзяляецца на 13 сельсаветаў: Акцябрскі, Бабініцкі, Варонаўскі, Вымнянскі, Задуброўскі, Запольскі, Заронаўскі, Курынскі, Лятчанскі, Мазалаўскі, Ноўкінскі, Тулаўскі, Шапечынскі, а таксама Суражскі і Янавіцкі пасялковыя Саветы. Буйныя населеныя пункты раёна: Акцябрскі, Альгова, Бабінічы, Вымна, Кіраўская, Копці, Лужасна, Мазалава, Ноўка, Сасноўка, Тулава.

Эканоміка і транспартПравіць

Пад сельскагаспадарчымі ўгоддзямі занята 115,6 тыс. га, з іх асушаных 35,2 тыс. га. Сельскагаспадарчая вытворчасць спецыялізуецца на малочна-мясной жывёлагадоўлі, агародніцтве, бульбаводстве. Развіта таксама птушкагадоўля. На паўночным усходзе займаюцца льнаводствам, вырошчваннем збожжавых.

У раёне працуюць 2 рэспубліканскія гаспадаркі — эксперыментальныя базы імя Шмырова і «Тулава». Створаны цяплічны камбінат ААТ «Рудакова», комплекс па адкорме буйной рагатай жывёлы ЗАТ «Ліпаўцы», комплекс па вытворчасці свініны «Лучоса».

Праз тэрыторыю раёна праходзіць чыгунка і аўтамабільныя дарогі Полацк-Віцебск-Смаленск (Расія), Невель (Расія)-Віцебск-Орша, а таксама шаша Лепель-Віцебск.

КультураПравіць

Сродкі масавай інфармацыіПравіць

Мясцовая прэса прадстаўлена газетай «Жыццё Прыдзвіння». Выдаецца з 11 ліпеня 1938 г. Наклад — каля 3,3 тыс. асобнікаў (2011), выходзіць па аўторках і суботах. Заснавальнік — Віцебскі раённы выканаўчы камітэт.

Вядомыя асобыПравіць

 
Мікалай Нікіфароўскі

МузеіПравіць

Дзейнічае раённы музей. Адчынены 1 сакавіка 2004 гады ў вёсцы Акцябрская Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. З'яўляецца структурным падраздзяленнем у складзе аддзела культуры Віцебскага раённага выканаўчага камітэта. У фондах Віцебскага раённага гісторыка-краязнаўчага музея налічваецца 12477 прадметаў асноўнага фонду, 2826 навукова-дапаможнага фонду. Сабраны прадметы археалогіі, побыту і этнаграфіі, калекцыі нумізматыкі, баністыкі, фалерыстыкі, філатэліі. Дзейнічаюць пастаянныя выстаўкі «Старонкі гісторыі» і «Віцебскі раён. Побыт і культура 20 ст.»

Асноўныя кірункі дзейнасці:

  • зменныя выстаўкі з фондаў, прыватных калекцый, фондаў іншых музеяў;
  • экскурсіі па выставах;
  • музейна-педагагічныя заняткі (лекцыі);
  • тэматычныя вечары;
  • культурна-адукацыйныя мерапрыемствы.

Памятныя мясціныПравіць

На тэрыторыі раёна знаходзяцца больш за 200 помнікаў гісторыі і культуры. У рэспубліканскі спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей уключаны 54 помнікі гісторыі і культуры раёна.

У раёне захаваліся: будынак паштовай станцыі 1843 г. у вёсцы Бараўляны, будынак земляробчай школы 2-й палавіны XIX ст., Пакроўская царква канца XIX ст. у вёсцы Лужасна[6].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Вынікі перапісу 2009 года
  2. «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь» (па стане на 1 студзеня 2011 г.)
  3. GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.
  4. Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — С. 370. — 575 с. — 10 000 экз.
  5. Известия Западной Коммуны. −1918. — № 278. — 27 ноября.
  6. Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С.В. Марцэлеў [і інш.]. – Мн., 1985. – С. 181–182.

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць