Галі́пальскі паўвостраў (Галі́палійскі паўвостраў, Галі́палі, турэцк.: Gelibolu, грэч.: Καλλίπολις, у старажытнасці Херсанес Фракійскі) — паўвостраў у еўрапейскай частцы Турцыі. Размешчаны паміж Сараскім залівам Эгейскага мора і пралівам Дарданэлы. Даўжыня каля 90 км (з паўднёвага захаду на паўночны ўсход), шырыня да 20 км. Вышыня да 420 м.

Галіпальскі паўвостраў
тур. Gelibolu, грэч. Καλλίπολις
Dardanelles map2.png
Праліў Дарданэлы
40°22′02″ пн. ш. 26°27′18″ у. д.HGЯO
АкваторыяМіжземнае мора
Найвышэйшы пункт420 м м
Краіна
Галіпальскі паўвостраў (Турцыя)
Галіпальскі паўвостраў
Галіпальскі паўвостраў
Commons-logo.svg Аўдыё, фота і відэа на Вікісховішчы

Адміністрацыйна паўвостраў уваходзіць у склад іла Чанакале, гістарычна і геаграфічна ў рэгіён Усходняя Фракія. На ўзбярэжжы праліва Дарданэлы размешчаны горад Гелібалу (старая назва Галіпалі, 40 тыс. жыхароў у 1990 годзе).

ГісторыяПравіць

У антычныя часы, паўвостраў Галіпалі быў больш вядомы як Херсанес Фракійскі (грэч.: Χερσoνησoς Θραικια). Вядомы горад Херсанес Фракійскі, заснаваны афінянамі ў VI ст. да н.э. і звязаны з імем Мільтыяда. Грэчаская назва «Каліпаль» (пазней скажоная да «Галіпалі») упершыню з'яўляецца ў часы апошніх македонскіх цароў, у II стагоддзі да н.э..

У Сярэднявеччы Галіпалі меў вялікае значэнне як месца, дзе венецыянскія і генуэзскія купцы складзіравалі свае тавары. У 1190 г. тут перапраўляліся ў Малую Азію армія крыжакоў пад правадырствам Фрыдрыха Барбаросы; у 1204 г. горад заваяваны венецыянцамі, у 1306 г. абложаны, спустошаны і разбураны каталонцамі.

У 1354 г. з прычыны моцнага землетрасення крапасныя ўмацаванні Галіпалі сур'ёзна пацярпелі і горад стаў лёгкай здабычай для асманаў. У тым жа годзе ён быў захоплены туркамі. Аднак у 1366 г. Рымскі Папа абвясціў крыжовы паход на турак, які ўзначаліў Амадэй IV Савойскі. У тым жа годзе крыжакі адваявалі горад і перадалі назад Візантыі. Святое войскае палічыла на гэтым свае мэты выкананымі і вярнулася ў Еўропу.

Але Візантыя была занадта слабая, каб самой утрымліваць Галіпалі. У 1376 г. Андронік IV сам перадаў паўвостраў туркам-асманам. Гэты шчодры дар спрыяў узбагачэнню асманскай дзяржавы на мытных зборах ад транзітнага гандлю.

У 1416 г. паміж Лампсакам і Галіпалі венецыянскі флот атрымаў марскую перамогу над туркамі. Галоўнае ваеннае значэнне Галіпалі было заснавана на магчымасці закрыць тут шлях суднам і па моры, і па паўвостраве. Французскімі інжынерамі ў 1864 г. тут былі пабудаваны шэраг умацаванняў, у 1877 г. абноўленых і ўзмоцненых.

Падчас Першай сусветнай вайны ў 1915-1916 гадах на паўвостраве праходзілі цяжкія баі паміж войскамі Антанты і асманскімі войскамі падчас Дарданэльскай аперацыі.

У 19201921 гадах на Галіпальскім паўвостраве размясціліся часці Рускай арміі генерала П. М. Урангеля, эвакуіраваныя з Крыма. Рускі ваенны лагер у Галіпалі ператварыўся ў ваенны цэнтр Белай эміграцыі. 22 лістапада 1921 года ў Галіпалі было створана Таварыства Галіпалійцаў — адна з актыўных вайсковых антыкамуністычных арганізацый Рускага Белага Замежжа.

СпасылкіПравіць