Адкрыць галоўнае меню

Глінскія — княжы род, Вялікага княства Літоўскага і Вялікага княства Маскоўскага, як мяркуецца, татарскага паходжання, з якога паходзіла маскоўская кіраўніца Алена Глінская — маці Івана Грознага. Прадстаўнікі роду займалі ў 15-18 стагоддзях дзяржаўныя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім і Рускай дзяржаве, валодалі маёнткамі ў Беларусі і Украіне[1].

Глінскія
Герб роду
Глінскі
Апісанне герба: Глінскія карысталіся ўласным гербам, які паходзіць ад татарскай радавой тамгі(руск.) бел., і сімвалізуе княжацкую ўладу, перад ім скіпетр накіраваны ўніз, з расшчэпленым верхам, гл. тэкст

Род Глінскіх у Расіі згас у пачатку 17 стагоддзя, галіна ў Рэчы Паспалітай страціла княжаскі тытул у канцы 17 - пачатку 18 стагоддзя[1].

Паходжанне родуПравіць

Назва роду тлумачыцца тым, што ў XV стагоддзі яго прадстаўнікі валодалі горадам Северскага княства Глінскам(руск.) бел. (у цяперашні час сяло Роменскага раёна Сумскай вобласці, Украіна). Па маскоўскіх паданнях, сямейства гэта ставілася да ліку худародных; у Гасударавым радаслоўцам(руск.) бел. для аповеду пра яго пакінута толькі пустое месца[2]. Першы Глінскі, надзейна зафіксаваны крыніцамі[1], — князь Барыс, які ў 1437 прысягаў на вернасць польскаму каралю Уладзіславу III[3].

У Келейнай кнізе і Сінадальным спісе, складзеных шмат пазней смерці апошняга Глінскага, род прасочаны ад полаўца Мамая, які выехаў з арды да вялікага князя літоўскага Вітаўта. Летапісы завуць яго Лексадам; пасля хрышчэння ён стаў звацца Аляксандрам і атрымаў у долю ад Вітаўта гарады Глінск(руск.) бел. і Палтаву.

И после Донскаго побоища Мамаев сын Мансур-Кият (Маркисуат) Князь зарубил три городы Глинеск, [да] Полдову (Полтаву), [да] Глеченицу (Глиницу) дети же Мансур-киятовы (Мансуркиатовы) меньшой сын Скидер (Скидырь) [Князь] поймал [поимав] стадо коней и верблюдов и покочевал в Перекопы, а большой сын [его] Алекса (Олеско) [Князь, а] остался на тех градех преждереченных [городех].

ГенеалогіяПравіць

    Мамай
      |
     Мансур 
      |
   Аляксандр Глінскі(руск.) бел.
      |
   Іван Глінскі(руск.) бел.
      |_________________________
      |             |           |
   Барыс(руск.) бел.  Фёдар       Сямён
      |
     Леў       
      |
   Васіль + Ганна Якшыч(руск.) бел.
      |__________________________
      |                          |
    Міхаіл(руск.) бел.         Алена + Васіль III
      |                          |
    Іван(руск.) бел.             Іван Грозны
                                 |
                           Фёдар I Іаанавіч
                                 |
                           Феадосія Фёдараўна(руск.) бел.

Вядомыя ГлінскіяПравіць

Князь Багдан Глінскі(руск.) бел., у 1500 годзе ўзяты рускімі ў палон пад Пуціўлем, сыны князя Льва Глінскага(укр.) бел. — Васіль і Міхал; сыны князя Васіля — Юрый(руск.) бел. і Міхаіл(руск.) бел..

Былі ў сваяцтве з рускімі царамі (Рурыкавічамі) дзякуючы шлюбу Алены Глінскай у 1526 г. Галіна роду князёў Глінскіх, якія ўцяклі ў Маскву ў пачатку 16 стагоддзя, спынілася ў другой палове 16 стагоддзя.

Княства ГлінскаеПравіць

Складальнікі радаслоўцаў паведамляюць, што гэты Алекса (або Лексад), прыняўшы хрышчэнне, атрымаў на долю ад Вітаўта гарады Глінск і Палтаву. З гэтага вынікае, што ў паўстагоддзя, якія прайшлі за Кулікоўскай бітвай, яны прымудрыліся ўпісаць чатыры пакалення Мамаевых нашчадкаў. У гэтай звесці можна бачыць тыповую радаводную легенду, калі заснавальнікам роду называецца наўгад выхапленае з летапісаў імя (у дадзеным выпадку татарскае — у наяўнасці ўплыў сарматызму(руск.) бел.). У радаслоўцы таксама апавядаецца пра тое, як продкі Глінскіх выратавалі Вітаўта пасля разгрому на Ворскле, праўда, існуе верагоднасць, што і гэты маляўнічае апавяданне «сфальсіфікаванае»[3].

 
У абліччы Алены Глінскай, рэканструяваным па чэрапе, пераважаюць не мангалоідныя, а паўночнаеўрапейскія рысы.

Рэальнасць легенды пра паходжанне Глінскіх ад Мамая прымае гісторык А. А. Шэннікаў[4]. У пацвярджэнне свайго меркавання ён спасылаецца на неназваны «рускі летапіс», які аднаго з Глінскіх, Івана Малога, называе Мамаем, а таксама прыводзіць ліст Шэйх-Ахмеда(руск.) бел. да братоў Глінскіх (1501), у якім той звяртаецца да іх «Кияты князья Мамаевы(руск.) бел. истинные дети», нібыта «апелюючы да яшчэ не згаслай татарскай этнічнай самасвядомасці Глінскіх»[3].

Гіпатэтычнае літоўска-татарскія княства на тэрыторыі сучасных Чаркаскай і Палтаўскай абласцей Шэннікаў адносіць да групы памежных дзяржаўных утварэнняў паўднёва-усходу Русі, у якіх пры «зрастанні славянскай і цюркскай частак насельніцтва» ішло складванне казацтва. Ён выказвае здагадку аб тым, што «князі тут былі больш падобныя на казачых атаманаў, чым на сапраўдных феадалаў»[3]. Тыповым прадстаўніком гэтых татара-літоўскіх князёў, мабыць, быў Багдан Глінскі(руск.) бел., у 1500 годзе ўзяты рускімі ў палон пад Пуціўлем.

Сямейства Міхаіла ГлінскагаПравіць

Сваёй вядомасцю і месцам у гісторыі род Глінскіх абавязаны князю Міхаілу Львовічу (1470—1534) — адной з самых каларытных фігур літоўскай і рускай гісторыі пачатку XVI стагоддзя. Ён выхоўваўся пры двары нямецкага імператара, прыняў каталіцтва, удзельнічаў у Італьянскіх войнах. Пры ўступленні на пасад караля Жыгімонта гэты гадаванец Рэнесансу падняў супраць яго мяцеж, але, атрымаўшы паразу, збег у Маскву.

Пасля шлюбу пляменніцы Міхаіла Глінскага, Алены, з вялікім князем Васілём Іванавічам (1526) значэнне роду надзвычай узрасло, а пасля смерці Васіля у 1533 года яны сталі фактычнымі кіраўнікамі Маскоўскай дзяржавы. Супраць іх пры двары склалася партыя на чале з Шуйскімі, якія і паднялі супраць іх маскоўскую чэрнь пасля разбуральнага пажару 1547 года(руск.) бел.. На гэтым панаванне Глінскіх у Рускай дзяржаве прыйшло да канца. Тыя, што засталіся ў жывых пасля паўстання Глінскія (з якіх найбольш вядомы Міхаіл Васільевіч(руск.) бел.) нашчадкаў не пакінулі, і на іх гэты род спыніўся.

Апісанне гербаПравіць

У чырвоным полі княжаскі прастол, над ім скіпетр, якога дзяржальня, якая мае выгляд крыжа, утворае трэцюю, сярэднюю нагу прастолу. Такі герб належаў літоўскім князям Глінскім, якія мелі надзел у Севершчыне. Пар. герб Агінскіх[5]. Герб Глінскіх унесены ў Частку 2 Гербоўніка дваранскіх родаў Царства Польскага, стар. 47.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Глинские // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 151. — 737 с.
  2. В. В. Кавельмахер. К ИСТОРИИ ПОСТРОЙКИ ИМЕНИННОЙ ЦЕРКВИ ИВАНА ГРОЗНОГО В СЕЛЕ ДЬЯКОВЕ
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Шенников А. А. Княжество потомков Мамая // Депонировано в ИНИОН. — 7380. Л., 1981. С.20-22
  4. «Княжество потомков Мамая (к проблемам запустения Юго-Восточной Руси в XIV—XV веках)». Деп. в ИНИОН АН СССР 15.04.81. № 7380"
  5. Лакиер А.Б. § 91, № 44 // Русская геральдика. — 1855.

ЛітаратураПравіць

  • Полн. собр. р. лет. IV, 309—310; VI, 272; Царст. кн. 142 и сл.
  • Сказания кн. Курбского; Карамзин VIII, 59, пр. 164, 459.
  • Долгоруков П. В. Российская родословная книга. — СПб.: Тип. 3 Отд. Собств. Е. И. В. Канцелярии, 1857. — Т. 4. — С. 358.
  • Глинские, княжеский род // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Шенников А. А. Княжество потомков Мамая // Депонировано в ИНИОН. — Л., 1981. — № 7380. — С. 20—22.
  • Сміщук Олександр Мамай — татарський хан і український козак // Газета «Прес Центр». — Черкаси, 2007 від 05.09.. — В. № 36 (111).