Адкрыць галоўнае меню

Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011)

(Пасля перасылкі з Грамадзянская вайна ў Лівіі)

Першая Грамадзянская вайна ў Лівіі, або Лівійская рэвалюцыя[36] — узброены канфлікт 2011 года паміж войскамі ўраду Муамара Кадафі і паўстанцаў, што прывяло да звяржэння ўраду. З паветра і мора паўстанцаў падтрымлівалі войскі дзяржаваў НАТА.

Грамадзянская вайна ў Лівіі
Tanks outside of Misrata (6) (8288579409).jpgЗнішчаныя падчас вясновых баёў танкі лаялістаў ля Місураты
Дата 15 лютага23 кастрычніка 2011
Месца Flag of Libya (1977–2011).svg Лівія
Вынік Скінуты ўрад Муамара Кадафі
Праціўнікі
Libyan protesters flag (observed 2011).svg Нацыянальны Пераходны Савет Лівіі

Ваенная падтрымка UNSC Resolution 1973:

Джыхад Аль-Каіда[9]
Ваенныя iнструктары:
Flag of Qatar.svg Катар[10]
Flag of NATO.svg НАТА[11]
Пастаўкі зброі: Flag of Qatar.svg Катар[12][13][14]
Flag of Egypt.svg Егіпет[15]
Flag of Moldova.svg Малдова[16]
Flag of Switzerland.svg Швейцарыя[17]

Flag of Libya (1977–2011).svg Лівійская Арабская Джамахірыя
  • Узброеныя сілы Лівіі
  • Ваенізаваныя фармаванні
  • Лiвiйскiя плямёны [1][2]
    • Кадаффа
    • Туарэгi
    • Варфала
  • Замежныя найміты[18]

Ваенная патрымка:
Flag of Zimbabwe.svg Зімбабвэ[19]
Flag of Darfur.svg Паўстанцы Дарфура[20]
Ваенныя iнструктары:
Беларусь Беларусь[21][22]
Пастаўкі зброі:
Flag of Algeria.svg Алжыр[23]
Flag of Syria.svg Сірыя[24]
Flag of Belarus.svg Беларусь[25][26]

Камандуючыя
Libyan protesters flag (observed 2011).svg Мустафа Мухамад Абд-аль-Джаліль
Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора Шарль Бушар
Flag of Libya (1977–2011).svg Муамар Кадафі
Сілы бакоў
Libyan protesters flag (observed 2011).svg каля 30 000 паўстанцаў[27];
Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора больш за 200 самалётаў, 20 баявых караблёў, 20 падводных лодак, некалькі тысяч ваеннаслужачых;
Катар некалькі сотняў вайскоўцаў[8];
сотні замежных наймітаў.
Flag of Libya (1977–2011).svg каля 30 000 вайскоўцаў і лаялістаў[28];
Зімбабвэ некалькі сотняў вайскоўцаў і наймітаў[19];
Беларусь каля 500 ваенных інструктараў і наймітаў[22];
сотні замежных наймітаў.
Страты
7 200 забітых, параненых і зніклых без вестак паўстанцаў[29], 21—35 байцоў SAS забiтыя[30][31], звыш за 1 000 амерыканскix, катарскix i французскix ваенных загiнулi (спрэчна)[32] 11 000 забiтых, параненых i знiклых без звестак лаялiстаў[29][33]
Агульныя страты
30 000[34] — 50 000 забiтых[35]
  1. Армiя Тунiса ўдзельнiчала ў пагранiчных сутыкненнях у раёне горада Вазiн на баку ПНС.
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы
 
Грамадзянская вайна ў Лівіі
Першы этап: Бенгазі (1) Эз-Завія (1) Місурата Нафус Брэга (1) Рас-Лануф Бін-Джавад (1) Брэга (2) Адждабія Бенгазі (2) Вазін Брэга (3) Рэйд на Эз-Завію Брэга (4) Гар’ян Эз-Завія (2) Бін-Джавад (2) Трыпалі (1) Бені-Валід (1) Сірт (1) Себха (1) Гадамес
Першая iнтэрвенцыя: Харматан Эламі Світанак адысеі Мабайл Саюзны абаронца
Другі этап: Бені-Валід (2)
Трэці этап: Дэрна (1) Сірт (2) Другая інтэрвенцыя Сірт (3) Дэрна (2) Трыпалі (2) Себха (2) Трыпалі (3) Авіяўдар па Таджура

Прычыны Рэзалюцыя 1973 НаймітыЗабойства Муамара КадафіНаступствы

Канфлiкт пачаўся 15 лютага 2011 года, калi больше чым 500 чалавек сабраліся ноччу каля будынка суда города Бенгазi з мэтай выказаць свой пратэст супраць арэшту юрыста Фахцi Тэрбiля. 18 лютага паўсталыя, зламаўшы супраціў паліцыі, усталявалі кантроль над горадам Аль-Байда. Вулічныя баі мелі месца і ў Бенгазі, дзе 18 лютага мяцежнiкi спалiлi мясцовую радыёстанцыю, а ў нядзелю 20 лютага, пасля таго як пала ваенная база ў цэнтры, горад апынуўся пад поўным кантролем паўстанцаў. Па прыкладзе Егіпта ў Лівіі ў ноч на суботу 19 лютага ўлады адключылі інтэрнет.

У першыя два тыдні канфлiкт насіў характар ​​народных хваляванняў і акцый пратэсту. Паступова, калі апазіцыянеры займелі вялікуб колькасць стралковай зброі на ваенных складах, сутыкнення сталі больш жорсткімі. Да канца сакавiка паўстанцы захапiлi ўсходнiя раёны краiны. У гэты жа перыяд пачынаецца ваенная iнтэрвенцыя блока НАТА. З вясны па жнiвень асноўныя баi iшлi ў муніцыпалітэтах Налут, Эль-Джабал-эль-Гарбі, Эль-Вахат (паўночна-заходняя яго частка) i Місурата. У канцы лета паўстанцы актывізавалі сваё наступленне, захапіўшы Трыпалі, Рас-Лануф, Бiн-Джавад i аблажылi Сірт. Пад канец верасня паўстанцы цалкам ўзялі пад кантроль Сірт, захапілі Бені-Валід і цалкам разграмілі канвой Муамара Кадафі. Лiвiскi лiдар быў забiты разам с сынам Мутазiмам. У кастрычнiку 2011 года НАТА i мяцежны Нацыянальны Пераходны Савет Лiвii абвясцілі аб сваёй перамоге.

ПрычыныПравіць

Сацыяльна-эканамічная сітуацыя ў Лiвii перад грамадзянскай вайной была значна лепшай, чым у іншых арабскіх краінах Паўночнай Афрыкі і нават у некаторых краінах Еўропы. У Лівіі не было значнага сацыяльнага расслаення[37]. Вайну ў Лiвii можна ахарактаразаваць як узброеную барацьбу за ўладу пад прыкрыццём лозунгаў барацьбы за свабоду і дэмакратыю[38]. Магчыма, што значную ролю ў дэстабiлiзацыi сiтуацыi згулялi супярэчнасці паміж плямёнамі[39][40]. Таксама існуе меркаванне, што канфлікт у Лівіі пачаўся пры актыўным удзеле заходніх дзяржаў, будучых iнтэрвентаў, якія адмоўна ставіліся да ўрада Кадафі[37]. Такix думак прытрымлiваецца Аляксей Барысавіч Падцероб[ru], былы пасол РФ у Лівіі і Тунісе, кандыдат гістарычных навук.

Аднак, як мяркуе Фуад Аджамі[en], прафесара універсітэта Джона Хопкінса, аўтарытэтнага амерыканскага эксперта па Блізкім Усходзе, прычыны рэвалюцыі і наступнай за ёй грамадзянскай вайны ў Лівіі варта шукаць не столькі ў эканамічнай, колькі ў палітычным жыцці краіны. Па словах усходазнаўца, за гады кіравання Кадафі, краіна ператварылася «у бязлітасную тыранію, а ўсе багацці дзяржавы асядалі ў кіраўніка і яго дзяцей. Раздробны гандаль была знішчана, і многія сферы дзейнасці для лівійцаў былі забароненыя». Фуад Аджамi лічыць, што Лівійскае дзяржава страціла 40 гадоў з-за эгаізма кіраўніка, а незадаволенасць прыгнётам і лаянкай у асяроддзі лівійцаў паступова расло. Паводле яго слоў[41].:

«Страх правілаў і паралізаваў краіну, у якой рэвалюцыйныя камітэты былі над законам, а блазнам і пастаянныя эксцэнтрычныя выхадкі Кадафі — палатка, якую ён усюды браў з сабой, размовы на міжнародных форумах, жанчыны-целаахоўнікі у кансерватыўным мусульманскім грамадстве , і чатыры ўкраінскіх медсёстры, якія ўсюды былі з ім — ішлі нага ў нагу з тэрорам супраць дысідэнтаў, якія адважыліся выступіць супраць яго дэспатыі.»

ХраналогiяПравіць

 
Дэманстранты на захопленым танку ў Бенгазі, 23 лютага
 
Тачанка лаялістаў у гарах Нафуса
 
Паўстанцы ў Бені-Валід, 10 верасня

15 лютага: у лівійскіх правінцыях пачаліся акцыі пратэсту з патрабаваннем сыходу лідара краіны Муамара Кадафі[42].

17 лютага: у Бенгазі, другім па велічыні горадзе Лівіі, адбыліся сутыкненні дэманстрантаў з супрацоўнікамі органаў правапарадку («Дзень гневу»).

17 лютага — 20 лютага: першая бітва за Бенгазі. Перамога мяцежнікаў.

18 лютага15 мая: бітва за Місурату. Паўстанцаў з вялікімі стратамі ўдалося заняць горад[43].

24 лютага10 сакавіка: першая бітва за Эз-Завію. Лаялiсты адбілі горад у паўстанцаў.

27 лютага:

  • лівійская апазіцыя паведаміла аб фарміраванні нацыянальнага савета і падрыхтоўцы да выбараў кіраўніка дзяржавы.
  • паўстанцы захапілі пасля бою горады Эз-Завія і Місрата.

1 сакавіка: войскі Кадафі штурмам узялі горад Гар’ян, якi незадоўга да гэтага перайшоў пад кантроль рэвалюцыянераў, затым адціснуўшы апазіцыянераў на захад.

2 сакавіка: падчас сутыкнення ў Марса-эль-Брэга адзін баявы самалёт лаялістаў збіты[44].

4 сакавіка5 сакавіка: першая фаза бітвы за Рас-Лануф. Перамога паўстанцаў.

6 сакавіка: у раёне населенага пункта Бін-Джавад прайшлі жорсткія сутыкненні паўстанцаў і праўрадавых сіл. Некалькі чалавек загінулі.

6 сакавіка12 сакавіка: другая фаза бітвы за Рас-Лануф. Перамога ўрадавай арміі.

13 сакавіка15 сакавіка: паспяховая аперацыя ўрадавых сіл у Марса-эль-Брэга, якая скончылася пераходам горада да лаялістаў.

16 сакавіка: войскі Кадафі прыступілі да штурму горада Зінтан, накіраваўшы туды 15 танкаў і 40 бронетранспарцёраў, артпадтрымку якім аказвалі сістэмы залпавага агню. Тым не менш ўзяць горад яны не змаглі.

17 сакавіка:

  • Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю дзесяццю галасамі «за» пры пяці ўстрымаліся (Бразілія, Расія, Кітай, Індыя і Германія). Бразілія, Расія, Кітай і Індыя не падтрымлівалі ваенную аперацыю супраць суверэннай краіны, тады як ФРГ не хацела ўдзельнічаць у якой бы там ні было ваеннай аперацыі супраць Лівіі, але лічыла, што нешта варта рабіць[45][46][47]. Найбольш актыўнымі ў прыняцці рэзалюцыі ў тэрміновым парадку апынуліся Францыя і Вялікабрытанія, таксама ішла падтрымка ад ЗША і Лівана[48][49].
  • Большая частка Аджабii, пасля некалькiх дзён баёў, перашла да ўрадавых сiл.
  • Пачатак наступлення ўрадавых сiл на Бенгазi, якi скончыўся праз 3 днi паразай лаялiстаў.

19 сакавіка:

  • У Лівіі пачалася ваенная iнтэрвенцыя супраць урада Кадафі з удзелам узброеных сіл шэрагу дзяржаў: Вялікабрытаніі, Францыі, ЗША, Канады i iншых краiн НАТА. Першы ўдар нанеслі самалёты французскіх ВПС, якiя атакавалi лівійскую ваенную тэхніку ў ваколіцах Бенгазі.

19 — 31 сакавiка: Амерыканскай ваенная аперацыя «Odyssey Dawn» супраць урадавых войск. Аперацыя скончылася разгромама сiстэм СПА Лiвii.

20 сакавіка: была усталявана марская блакада Лівіі.

21 сакавіка: французскі авіяносец прыбыў у зону баявых дзеянняў, палубныя самалёты пачалі здзяйсняць баявыя вылеты. Францыя пашырыла свой кантынгент накіраваўшы дадатковыя 2 самалёта Mirage 2000-5 і 2 Mirage 2000D на ваенную базу ў Iталiі.

26 сакавіка:

  • пасля амаль тыдня баёў Аджабія пераходзя да паўстанцаў.
  • ВПС Францыі нанеслі некалькі паветраных удараў па мэтам ў раёне гарадоў Эль-Зінтан і Місурата, знішчыўшы на стаянках па меншай меры 5 лёгкіх штурмавікоў Г-2 Галеб і два ўдарныя верталёты Мі-35.

28 сакавіка: раніцай знішчальнікі Panavia Tornado ВПС Вялікабрытаніі знішчылі два лівійскіх танка і дзве бронемашыны каля Місураты. На працягу раніцы самалёты ВПС Велікабрытаніі атакавалі склады з узбраеннем каля горада Себха на поўдні Лівіі[50].

30 сакавіка: самалёты міжнароднай кааліцыі нанеслі ўдар па калоне лівійскіх урадавых войскаў, якія надыходзялi ў напрамку горада Адждабiя. Паўстанцы, якія спяшаліся схавацца ад суперніка ў Адждабii, убачыўшы наступствы авіяўдару, пачалі святкаваць і страляць у паветра[51].

31 сакавіка:

  • кіраўніцтва кампаніяй супраць урада цалкам перайшло да прадстаўнікоў камандавання НАТА[42].
  • паўстанцы, пры падтрымцы ВПС НАТА, ажыцявiлi няўдалы штурм горада Марса-эль-Брэга.

2 красавіка: заходняя кааліцыя выпадкова нанесла авіяўдар па групе апазіцыянераў на ўсходняй ускраіне лівійскага горада Марса-эль-Брэг, знішчыўшы пры гэтым не менш за дзесяць праціўнікаў урада Кадафі[52].

8 красавіка: самалёты НАТА нанеслі ракетныя ўдары па ваенных арсеналаў, якія належаць лаяльным Муамару Кадафі сілам. Бамбардзіроўцы падвергнуліся ваенныя склады, размешчаныя ў 15 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад горада Зінтан.

9 красавіка: сілы Кадафі падвергнулі масіраванага артабстрэлу горад Адждабія, размешчаны на паўднёвы-захад ад Бенгазі, і пачалі наступ на яго па ўсіх напрамках.

У ноч на 1 мая: ахвярамі авіяўдараў НАТА сталі самы малодшы з сямі сыноў лівійскага лідэра Муамара Кадафі — 29-гадовы Саіф аль-Араб, а таксама трое ўнукаў кіраўніка дзяржавы[42].

7 мая: у Пераходным Нацыянальным Савеце заявілі пра атаку войскаў лаялістаў на аазіс Джалілі за 240 кіламетраў на поўдзень ад Адждабii. Джалілі з’яўляецца важным нафтаздабываючых раёнам на ўсходзе Лівіі.

20 мая: сілы НАТА нанеслі авіяўдар па 8 караблям, якія знаходзяцца ў партах Трыпалі, Аль-Хумса і Сірта. Праз два днi авіяцыя паўночнаатлантычнага альянсу рэалізавала авіяўдары па порце Трыпалі і па раёне Баб аль-Азіза[53].

30 мая: Пераходны нацыянальны савет Лівіі праз Facebook абвясціў аб пераўтварэнні паўстанцкіх атрадаў у Нацыянальнуб вызваленчую армію, назва якой павінна будзе спрыяць росту прафесіяналізму і дысцыплінаванасці ў шэрагах паўстанцаў і будзе насіць пакуль часовы характар[54].

1 чэрвеня:

  • НАТА падоўжыла аперацыю на 90 дзён — да канца верасня.
  • Атрадам рэвалюцыянераў ўдалося ўзяць пад свой кантроль населёныя пункты Каср-эль-Хадж і Шакшук, каля якога знаходзіцца электрастанцыя, ў пустыні на поўнач ад горнай грады.

7 чэрвеня: спецпрадстаўнік прэзідэнта РФ Міхаіл Маргелаў наведаў Бенгазі, горад-аплот лівійскіх паўстанцаў. Нягледзячы на ​​тое, што ніякіх канкрэтных дамоўленасцей дасягнута не было, Расія пагадзілася стаць пасярэднікам ва ўнутралiвiйскiм урэгуляванні[42].

17 чэрвеня: рэвалюцыянерамі адначасова былі ўзятыя пад кантроль населеныя пункты Райна і Авінья, змешчаныя паміж Зінтанам і Яфранам.

28 чэрвеня: Зінтанскі ваенны савет заявіў аб рэйдзе на поўдзень, на ваенную базу Эль-Кааа, якая знаходзіцца ў 25 км ад Зінтану, у выніку чаго рэвалюцыянеры захапілі велізарную колькасць ваеннай тэхнікі, у тым ліку і 2 танка Т-55[55].

10 ліпеня: праціўнікі лідара Лівіі Муамара Кадафі перакрылі нафтаправод, забяспечваў нафтай завод у раёне горада Зувара (англ.: Zuwarah), з мэтай перашкодзіць забеспячэнні ўрадавых сіл на захадзе краіны[42].

17 ліпеня: сілам мяцежнай брыгады «Шчыт Пустыні» атрымалася ўзяць аддалены горад Катрун на поўдні Лівіі, аднак ужо ў 20-х чыслах пачалося контрнаступленне войскаў Кадафі.

1 жніўня: Нарвегія спыняе свой удзел у ваеннай аперацыі ў Лівіі[56].

6 жніўня: рэвалюцыянеры ўзялі штурмам населены пункт Бір-аль-Ганем ў 85 км ад Трыпалі.

11 жніўня: развіваючы наступленне пасля ўзяцця Бір-аль-Ганем, рэвалюцыянеры завалодалі мястэчкам Наср і, па словах саміх рэвалюцыянераў, наблізіліся да Эз-Завii на адлегласць 25 кіламетраў[57].

13 жніўня: рэвалюцыянеры пасля начнога штурму авалодалі горадам Гар’ян — найбуйнейшым горадам у гарах Нафуса, што знаходзіцца на найважнейшай дарозе з Трыпалі на поўдзень.

13 жніўня — 20 жніўня: другая бітва за Эз-Завію. Перамога паўстанцаў.

14 жніўня: узяты горад Сорман на ўзбярэжжы Міжземнага мора, у 10 км на захад ад Эз-Завii.

18 жніўня: рэвалюцыянеры здолелі захапіць нафтаперапрацоўчы завод Эз-Завii.

20 жніўня:

  • лівійскія паўстанцы захапілі стратэгічна важны горад на ўсходзе Лівіі Марса-эль-Брэг, у якім размяшчаецца буйны нафтаперапрацоўчы комплекс.
  • пачалося наступленне праціўнікаў Кадафі на Джанзур, які знаходзіцца паміж Эз-Завiяй і Трыпалі. Адначасова прадстаўнік Ваеннага савета Місраты Саід Алі Гліван заявіў, што сілы 32-й брыгады Хаміс — самага дзеяздольнага злучэння войскаў Кадафі — былі коштам высокіх страт паўстанцаў (больш за 30 загінулых) выбітыя са Злітэна. Таксама было заяўлена аб падрыхтоўцы наступу на Зувару[58].

20 жніўня — 28 жніўня: бітва за Трыпалі. Нягледзячы на ​​тое, што страты ПНС у 10 разоў перавысілі страты лаялістаў, паўстанцы змаглі авалодаць большай часткай горада.

21 жніўня:

  • атрады паўстанцаў правялі першую атаку на ўмацаванне ў сталіцы ўрадавых войскаў, а затым захапілі ваенную базу Кадафі ў 27 кіламетрах ад Трыпалі.
  • сілы ПНС з Місураты высадзіліся ў порце Трыпалі. Прадстаўнік пераходнага Нацыянальнага Савета Лівіі Абдэль Хафіз Гога заявіў, што «Наступіў час 'Ч' і паўстанцы паднялі паўстанне ў Трыпалі». У прыватнасці, рэвалюцыянеры паднялі паўстанне ва ўсходнім прыгарадзе Трыпалі — Таджура.
  • адбыліся непрацяглыя баі ў Джанзурэ.

22 жніўня: лівійская сталіца Трыпалі была занята паўстанцамі. Капітулявала прэзідэнцкая гвардыя Кадафі[42].

23 жніўня:

  • паўстанцы прарваліся ўнутр умацаванай рэзідэнцыі Кадафі, размешчанай у квартале Баб-аль-Азізiю ў Трыпалі, а супраціў з боку падраздзяленняў Кадафі спынены.
  • паўстанцы цалкам бяруць Рас-Лануф i Бэн-Джавад. 

24 жніўня: лівійскія паўстанцы ўзялі пад свой кантроль ваенную базу, размешчаную на захад ад Трыпалі.

26 жніўня: камандуючы сіламі паўстанцаў у Трыпалі Абдельхакім Бельхадж заявіў аб аб'яднанні ўсіх паўстанцкіх атрадаў пад пачаткам адзінага Ваеннага Савета. Ваенны савет абвясціў аб намеры расфармаваць усе паўстанцкія фарміравання і аб’яднаць іх у дзяржаўныя інстытуты[42].

27 жніўня:

  • войскам рэвалюцыянераў удалося ўзяць пад свой кантроль галоўны памежны пераход на мяжы Лівіі з Тунісам — Рас-Адждыр, што адкрывае шлях для паставак гуманітарнай дапамогі ў Трыпалі, які тады адчуваў недахоп прадуктаў харчавання і медыкаментаў.
  • у Трыпалі супраціў рэвалюцыянерам з цэнтральнай частцы горада перамясцілася на яго паўднёвыя ўскраіны. Баі перашлi ў раён Паўднёвага аэрапорта.

29 жніўня: лівійскія паўстанцы ў чарговы раз заявілі, што адзін з сыноў Муамара Кадафі Хаміс загінуў у ходзе ўзброеных сутыкненняў.

30 жніўня: пачынаецца аблога Сірта сiламi ПНС.

11 верасня: ноччу войскі Кадафi нанеслі ўдар артылерыяй і рэактыўнымі ўстаноўкамі «Град» па наваколлі Бені-Валіда пасля таго, як войскі ПНС адступілі напярэдадні і праводзілі перагрупоўку ў некалькіх кіламетрах ад горада.

12 верасня: лаялістамі атакавалі гавань Рас-Лануфа. У перастрэлцы загінулі 10 лаяльных Кадафі салдат, пасля чаго лаялісты адступілі.

14 верасня: атрады рэвалюцыянераў (500 чалавек) пасля бою авалодалі ваенным аэрадромам каля горада Брак (Дырак) у 90 кіламетрах на поўнач ад Себхi.

21 верасня: сілы Нацыянальнага Пераходнага Савета Лівіі цалкам захапілі размешчаны ў пустыні на поўдні Лівіі горад Сабха — адзін з апошніх бастыёнаў прыхільнікаў Кадафі.

25 верасня: раніцай войскi Кадафі (меркавана — туарэгі) на Гадамес, які з канца жніўня знаходзіўся пад кантролем ПНС. Па непацверджаных дадзеных, загінула па меншай меры 17 чалавек.

1 кастрычніка: падраздзялення лівійскіх сіл Пераходнага нацыянальнага савета заявілі аб поўнай блакадзе горада Сірт, які на працягу апошніх тыдняў ўпарта абаранялі войскі Муамара Кадафі.

2 кастрычніка: ПНС Лівіі заклікаў усталяваць двухдзённае перамір’е на фронце ў раёне горада Сірта[42].

3 кастрычніка: сілы ПНС Лівіі ўзялі пад кантроль роднае паселішча лідара Лівійскай Джамахірыі Муамара Кадафі Каср Абу Хадзі (англ.: Qasr Abou Hadi), размешчанае ў наваколлях горада Сірт[42].

9 кастрычніка: прадстаўнікі Пераходнага нацыянальнага савета Лівіі заявілі аб узяцці пад свой кантроль аэрапорта горада Бені-Валід.

11 кастрычніка: войскі ПНС авалодалі мястэчкам Эль-Шаміх ў 35 кіламетрах на поўдзень ад Бені-Валіда, тым самым адкрыўшы шлях да горада з паўднёвага боку.

14 кастрычніка: некалькі дзесяткаў узброеных прыхільнікаў Муамара Кадафі ўступілі ў бой з войскамі пераходнага Нацыянальнага савета на вуліцах Трыпалі.

18 кастрычніка: паўстанцы выбілі ўрадавая сiлы з гораду Бані-Валід.

20 кастрычніка:

  • Кадафі i некалькi яго паплечнiкаў трапілi ў засаду ў раёне горада Сірт, дзе былi захоплены ў палон, пасля чаго паўстанцы жорстка забілі былога кіраўніка дзяржавы.
  • войскi ПНС канчаткова узялi Сiрт.

23 кастрычніка: Пераходны нацыянальны савет заявіў пра сваю перамогу ў грамадзянскай вайне.

Вынiкi i наступствыПравіць

Ваеннае супрацьстаянне скончылася звяржэннем і забойствам Муамара Кадафі, пасля чаго ўлада ў краіне перайшла да ПНС. Грамадзянская вайна ў Лівіі стала найбуйнейшым па ліку ахвяр канфліктам у ходзе Арабскай вясны пасля вайны ў Сірыі. Колькасць загінулых па стане на канец жніўня 2011 года дасягнула 50 000 чалавек.

Вайна нанесла моцны ўдар па эканоміцы краіны, перш за ўсё па яе знешным гандлі. Напрыклад, таваразварот Лівіі з ЕС у 2011 годзе склаў каля траціны (каля $12 млрд) ад ўзровень 2010 года (тады ён быў каля $35 млрд). Але ўжо ў 2012 годзе тавараабарот з ЕС перавысіў узровень 2010 года.

Наступствам звяржэння ў 2011 годзе рэжыму Муамара Кадафі стаў крызіс у суседнім Малі, калі на малійскую тэрыторыю хлынулі ўцекачы з плямёнаў туарэгаў. Заняўшы паўночную частку Малі, яны абвясцілі там незалежная дзяржава Азавад. Пазней туарегаў з падкантрольных тэрыторый выціснулі экстрэмісты.

Пасля заканчэння вайны, на тэрыторыі краіны ўзброеныя сутычкi не скончалiся, так як частка лаялiстаў вырашыла працягнуць барацьбу. Праз пару гадоў канфлікт паміж кадафістамі і новай уладай, прывёў да шматбаковай канфрантацыі з удзелам Усеагульнага нацыянальнага кангрэса, Палаты прадстаўнікоў, лівійскіх плямёнаў, баевікоў з радыкальных ісламіскіх груповак і іншых сіл.

Ваенныя злачынствыПравіць

У пачатку вайны ў Лівіі 26 лютага 2011 Савет Бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю 1970, у якой было сказана: СБ ААН постанавляет перадаць пытанне аб сітуацыі ў Лівійскай Арабскай Джамахірыі ў перыяд з 15 лютага 2011 года на разгляд Пракурора Міжнароднага крымінальнага суда. 16 мая пракуратура МУС запатрабавала санкцыі на арышт Муамара Кадафі па абвінавачванні ў злачынствах супраць чалавечнасці. 27 чэрвеня Міжнародны крымінальны суд выдаў ордэр на арышт Муамара Кадафі, Сейфа аль-Іслама і кіраўніка разведслужбы краіны Абдулы ас-Сенусі па абвінавачванні ў наборы наймітаў і нападах на ўдзельнікаў антыўрадавых дэманстрацый і іншых злачынствах[59].

У дакладзе, які быў падрыхтаваны аўтарытэтнай міжнароднай праваабарончай арганізацыяй Human Rights Watch, якая базуецца ў Нью-Ёрку, гаворыцца, што расправа над лідэрам Лівійскай Джамахірыі Муамарам Кадафі і яго асяроддзем, зладжаная 20 кастрычніка 2011 года, уяўляе сабой ваеннае злачынства.

Па словах яе экспертаў, сабраныя імі новыя дадзеныя паказваюць на «відавочную пакаранне» без суда і следства мяцежнiкамi не толькі Муамара Кадафі і яго сына Мутазiма, але і «дзесяткаў палонных» з ліку тых, хто знаходзіўся ў асяроддзі ранейшага лівійскага кіраўніка ў апошні дзень яго жыцця. Мяцежнікі пакаралі смерцю па меншай меры 66 палонных ў якая знаходзіцца паблізу гасцініцы «Махары». Атрыманая Human Rights Watch інфармацыя паказвае на тое, што Мутазiм Кадафі, паранены пры першапачатковым сутыкненнях памiж аўтакалонай бацькі і паўстанцамi, быў дастаўлены жывым з Сірта ў Місурату, дзе яго неўзабаве забілі. Сам Муамар Кадафі быў жорстка збіты. Акрамя таго, яго калолі штыком, сведчыць арганізацыя, спасылаючыся на відэазапісы, зробленыя самімі мяцежнікамі на камеры мабільных тэлефонаў.

Агенцтва Франс Прэс перадае інфармацыю, што ў яе распараджэнні апынуўся даклад Камісіі ААН па расследаванні ваенных злачынстваў і парушэнняў правоў чалавека падчас грамадзянскай вайны ў Лівіі. З гэтага справаздачы можна зрабіць выснову, што «з 20 расследаваных налётаў НАТА камісія выявіла пяць налётаў, падчас якіх былі забітыя 60 мірных жыхароў, 55 атрымалі раненні»[60].

29 мая 2011 каталіцкі апостальскі вікарый Трыпалі біскуп Джавані Марцінелі прыехаў у Італію, каб звярнуць увагу сусветнай супольнасці на пакуты мірнага насельніцтва Лівіі з-за бамбаванняў краіны авіяцыяй НАТА. Як паведамляе радыё Ватыкана, біскуп у Італіі заявіў, што некалькі грамадзянскіх асоб загінулі на яго вачах[61].

Выкарыстанне зброі з збедненым уранамПравіць

У ліпені 2018 урад нацыянальнай згоды Лівіі абвінаваціла блок НАТА ў выкарыстанне зброі з збедненым уранам, калi лівійскія медыкі высветлілі, што за апошнія гады ў краiне рэзка вырасла колькасць анкалагічных захворванняў менавіта ў тых месцах, якія падвяргаліся бамбаванням ў 2011 годзе[62]. Улады маюць намер звярнуцца ў МАГАТЭ і іншыя міжнародныя арганізацыі па дапамогу ў правядзенні дбайных даследаванняў прысутнасці збедненага ўрану і ў раёнах Лівіі, якія падвергліся бамбаванням. Першыя паведамленні аб выкарыстанні збяднёнага ўрану ў лівійскім канфлікце з'явіліся яшчэ ў красавіку 2011. Па сведчанні незалежнай групы навукоўцаў, якія тады працавалi ў Лівіі, у гэтай краіне былі знойдзеныя сляды збедненага ўрану. Імі быў зафіксаваны павышаны ўзровень радыяцыі ў варонках ад бомбаў і на аскепках снарадаў, якія заставаліся пасля авіяўдараў НАТА[63].

Афіцыйныя прадстаўнікі Паўночнаатлантычнага альянсу абвяргаюць любую інфармацыю пра ўжыванне забароненых рэчываў у канфлікце ў Лівіі.

Iнфармацыйная вайнаПравіць

На працягу ўсяго канфлікту з Лівіі паступала супярэчлівая інфармацыя, у тым ліку некаторыя сусветныя СМІ, якiя грунтавалicя на дадзеных тэлекампаній Аль-Джазіра і Аль-Арабія, значна нагняталі становішча ў Лівіі і выдавалі за рэальнасць ілжывыя факты[64][65].. Некаторыя аглядальнікі лічаць, што ў Лівіі ўпершыню былі ўжытыя ў сусветным маштабе тэхналогіі інфармацыйнай вайны[66].

Таксама неаб’ектыўную інфармацыю падаваў брытанскі тэлеканал Бі-бі-сі. Так, па словах кіраўніка службы навін Хелен Боудэн аб’ектыўнасці асвятлення перашкодзілі занадта цесныя сувязі з паўстанцамі. Таксама часта выкарыстоўвалася непацверджаных інфармацыя[67].

Протаіерэй Вячаслаў (Пушкароў), загадчык місіянерскім аддзелам Іркуцкай епархіі Рускай Праваслаўнай Царквы, даў ацэнку пазіцыі тэлеканала «Расія» і «Першы канал» у асвятленні канфлікту ў Лівіі[68].:

«...два месяцы таму назад Кадафі быў надзейным партнёрам Расіі, цяпер ён стаў «дыктатарам» і «забойцам уласнага народа». Якая метамарфоза! Пры ўсім гэтым відавочны аднабокі падыход да асвятлення праблемы. Нашы тэлеканалы абралі для сябе лінію пераймання заходнім СМІ ... Атрымліваецца, што нашы журналісты і рэдактары з’яўляюцца прыхільнікамі мецяжоў і дзяржаўных пераваротаў і ім напляваць на канстытуцыйны лад? .. нашы цэнтральныя СМІ пайшлі на падставе ў палітыкі і, парушаючы асноўныя нормы журналісцкай этыкі, паказалі ўсіму свету і нам вельмі высокі ўзровень свайго ўласнага непрафесіяналізму і ангажаванасці. Бо яны бессаромна чынам сталі выкарыстоўваць методыку падвойных стандартаў у сваёй «працы» ... Ці знойдуць нашы СМІ, а асабліва канал «Расія» і «Першы канал», у сабе сілы і рашучасць прызнацца ў несумленнасці і папрасіць прабачэння ў лівійскага народа і яго лідэра? Сумняваюся.»

Роля замежных дзяржаўПравіць

 
Самалёт AV-8B Harrier ВПС ЗША перад баявым вылетам на тэрыторыю Лівіі, 20 сакавіка

Iнтэрвенцыя Заходнix краiнПравіць

Важным момантам у гісторыі лівійскага канфлікту з’яўляецца інтэрвенцыя НАТА, якая пачалася 19 сакавіка. Інтэрвенцыя гэтага ваенна-палiтычнага блока стала адным з самых вырашальных фактараў паразы сіл Кадафі. Ваеннае ўмяшанне Паўночнаатлантычнага альянсу і яго саюзнікаў суправаджаліся бамбаваннямі ваенных і грамадзянскіх аб’ектаў у Лівіі. Інтэрвенты таксама займаліся пастаўкамі зброі для ПНС і ваеннай падрыхтоўкай мяцежнікаў. Пасля першых сур’ёзных страт ад авіаналётаў НАТА, ўрадавая армія, у асноўным дзякуючы замежным ваенным саветнікам, вырышала часткова адмовіцца ад выкарыстання бронетэхнікі на карысць «тачанак» (узброеных пікапаў), а таксама аддаць прыярытэт пяхоце[22]. Гэта не толькi павелічыла мабільнасць, але i дазволіла войскам Кадафі выдаваць сябе за паўстанцаў, тым самым знізіўшы колькасць паветраных нападаў і страты ад іх[22]. Аднак ВПС краін НАТА змаглі нанесці вялікую шкоду інфраструктуры Лівіі і авіяцыі урадавых сіл, што было аднымi з самых важных пераваг лівійскай арміі перад ПНС.

БеларусьПравіць

Да пачатку грамадзянскай вайны паміж Мінскам і Трыпалі былi наладжаны цесныя дыпламатычныя сувязі. 15 лютага з Баранавічаў ў Лівію вылецеў самалёт Іл-76, якi, як мяркуецца, перавозіў зброю[26]. У канцы лютага ў заходнix СМІ з’явілася інфармацыя, што у падаўленні вулічных беспарадкаў прымалі ўдзел беларускія найміты[69]. Пазней, у красавіку, звесткi аб удзеле ў канфлікце на баку урадавай арміі з’явілiся i ў беларускix медыа. Больш за тое, паведамлялася, што сур’ёзную дапамогу аказваюць беларускія ваенныя спецыялісты, чыя прысутнасць ў Лівіі дапамагла Кадафі ў першыя месяцы вайны павялічыць мабільнасць войскаў, прадпрымаць паспяховыя контратакі і нават зберагчы значныя сілы і рэсурсы ад авіяўдараў НАТА. Таксама яны займалiся эксплуатацыяй некаторай армейскай тэхнікі. Па наяўных дадзеных, колькасць беларускіх вайскоўцаў i інструктараў у Лівійскай Джамахірыі перад грамадзян вайной складала каля 500 чалавек, большую частку з якіх, як мяркуецца, з пачаткам канфлікту эвакуіравалі, але некаторых было вырышына заставiць. Cярод ваеннага кантынента, як мяркуецца, былi ваеннаслужачыя сіл спецыяльных аперацый, у тыс лiку былыя байцы 334-га асобнага атрада спецпрызну[70]. Паводле iнфармацыi ад «Камсамольскай праўды», у Лiвii падчас грамадзянскай вайны знаходзiлiся некалькi сотняў ваенных саветнiкаў i наймiтаў з Беларусі[22].

У верасні 2011 г. прадстаўнікі ПНС заявілі, што ў іх ёсць інфармацыя аб удзеле беларускіх снайпераў у баявых дзеяннях на баку ўрадавых сіл[71].

Трое ваенных спецыялiстаў з Беларусi трапiлi ў палон да паўстанцаў, дзе былi асуджаны на 10 гадоў пазбаўлення волі за супрацоўніцтва з лаялістамі[72]. Пасродкам доўгіх перамоваў, удалося дамагчыся датэрміновага вызвалення беларускіх грамадзян, апошні з якіх, Вячаслаў Качура, вярнуўся дадому у 2018 годзе[21].

Афiцыйна, беларускi ўрад адмаўляе прысутнасць беларускix ваенных саветнiкаў i наймiтаў у Лiвii падчас грамадзянскай вайны.

ЗiмбабвэПравіць

У самым пачатку вайны ў Трыпалі на самалёце прыбылі некалькі сотняў вайскоўцаў з Зімбабвэ[19]. Сярод іх былі ў асноўным вайскоўцы элітных падраздзяленняў зімбабвіійскай арміі, такix як байцы Пятая брыгада. Акрамя дзеючых ваенных, у Лівіі знаходзіліся і найміты. У жніўні 2011 ўрад Зімбабвэ выслаў лівійскага пасла з краіны за тое, што той перайшоў на бок ПНС[73].

КатарПравіць

З самага пачатку лівійскага канфлікту Катар заняў бок паўстанцаў. Дзяржава ахвотна дапамагала Пераходнага Нацыянальнаму савету ў барацьбе з урадам Кадафі. Катар не толькі забяспечваў мяцежнікаў зброяй і боепрыпасамі, але і непасрэдна займаўся трэніроўкай байцоў паўстанцкіх атрадаў[74]. Па заяве начальніка Генштаба ўзброеных сілаў Катара Хамада бен Алі аль-Атыя, у Лiвii знаходзяцца сотні катарскіх вайскоўцаў, якія займаюцца падрыхтоўкай паўстанцаў і забеспячэннем сувязі з сіламі НАТА[8]. Не выключаецца магчымасць прамога ўдзелу вайскоўцаў з Катара ў баявых дзеяннях.

Гл. таксамаПравіць

ЗноскіПравіць

  1. 1,0 1,1 Dagher, Sam. Libya City Torn by Tribal Feud , The Wall Street Journal (21 June 2011). Праверана 26 ліпеня 2011.
  2. 2,0 2,1 Von Rohr, Mathieu. Tribal Rivalries Complicate Libyan War , Der Spiegel (26 July 2011). Праверана 26 ліпеня 2011.
  3. Старший сын Каддафи утверждает, что в Триполи воюют подразделения НАТО и наемники
  4. Last Libyan Mission for Norway's F16S To Fly Tomorrow (29 July 2011). Праверана 11 жніўня 2011.
  5. Noueihed, Lin Libya says Gaddafi survives air strikes, but son killed (англ.) . Stuff.co.nz (2 мая 2011). Праверана 17 верасня 2011.
  6. Jordanian Fighters Protecting Aid Mission , The Jordan Times (6 April 2011). Праверана 6 красавіка 2011.
  7. UAE Updates Support to UN Resolution 1973 (25 March 2011). Праверана 26 сакавіка 2011.
  8. 8,0 8,1 8,2 Катар признал участие своей армии в ливийской войне — km.ru
  9. "Аль-Каида" проникла в ряды ливийской оппозиции
  10. Qatar trains anti-Gadhafi rebels in use of anti-tank weapons
  11. Дмитрий Рогозин обвинил НАТО в участии в гражданской войне в Ливии.//РБК, 23.08.2011 г. копия
  12. NTC asks NATO to extend Libya presence , Al Jazeera (26 October 2011). Праверана 26 кастрычніка 2011.
  13. Libya's Mustafa Abdul Jalil asks Nato to stay longer , BBC (26 October 2011). Праверана 4 лістапада 2011.
  14. Black, Ian. Qatar admits sending hundreds of troops to support Libya rebels , The Guardian (26 October 2011). Праверана 20 лістапада 2011.
  15. Ближний Восток: Египет начал поставлять оружие ливийским повстанцам//Lenta.ru,18.03.2011 г.
  16. Молдова продала оружие ливийским террористамpoint, 14 ноября 2013
  17. Швейцарское оружие оказалось в руках ливийских повстанцевНаша газета, 29 июля 2011
  18. НА СТОРОНЕ КАДДАФИ СРАЖАЮТСЯ НАЕМНИКИ ИЗ РОССИИ
  19. 19,0 19,1 19,2 В Ливии на стороне правительства воюет немало зимбабвийцев. Комсомольская правда
  20. Sudan: Govt Deploys Troops to Borders With Libya
  21. 21,0 21,1 Источник: освобожденный из плена в Ливии белорусский военный прибыл в Минск
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 22,4 На стороне Каддафи воюют белорусские партизаны. Комсомольская правда
  23. Algeria May have Violated UN Resolution By Providing Weapons to Libya, US State Dept
  24. Сирия шлет Каддафи оружие и боеприпасы// ИА Росбалт, 14/03/2011
  25. SIPRI: Белоруссия снабдила Каддафи оружием для уничтожения революционеров — news.ru, 1 марта 2011
  26. 26,0 26,1 Летало ли белорусское оружие в Ливию и Кот-д'Ивуар?. Tut.by
  27. http://www.aljazeera.com/blogs/africa/2011/03/18951.html
  28. «Gadhafi Asks Obama To Call Off NATO Military Campaign»// CTV News[en], 6 April 2011. Retrieved 27 August 2011.
  29. 29,0 29,1 В чем уникальность 240-дневной Ливийской войны
  30. Спецназ войск НАТО активно действует в Дамаске и Алеппо
  31. Дорогой британский спецназ возвращается домой. Потери признаны «неприемлемыми»
  32. Чему научило НАТО ливийское небо / Армейский вестник
  33. Libyan estimate: At least 30,000 died in the war
  34. В Ливии подсчитали количество погибших за время войны // Росбалт, 8 сентября
  35. Ливия подсчитала количество жертв войны//РБК,30 августа 2011 года
  36. A Visual Look Back at the Libyan Revolution. PBS (20 кастрычніка 2009). Праверана 28 кастрычніка 2009.
  37. 37,0 37,1 Бывший посол в Ливии назвал 4 вещи, которыми М. Каддафи не угодил Западу//РБК, 21.03.2011 г.
  38. А. А. Волович Ливия в огне: мятеж или революция?//Институт Ближнего Востока,1003.2011 г.
  39. Сатановский: Каддафи получил полное право на теракты в Европе//Даугавпилсский информационно-новостной портал GOROD.LV22.03.2011 г.
  40. Ксения Светлова «Думать, что сейчас закончится война и начнется демократическая Ливия, — большая ошибка»//Slon.ru, 24.03.2011
  41. A Thrilling Spectacle in Tripoli by Fouad Ajami (Senior Fellow and cochair, Working Group on Islamism and the International Order
  42. 42,0 42,1 42,2 42,3 42,4 42,5 42,6 42,7 42,8 Храналогiя вайны ад «РИА Новости»
  43. Libya Counts More Martyrs Than Bodies
  44. Potter, Mitch. The Star in Libya: Rebels quash Gadhafi raid , The Toronto Star (2 March 2011). Праверана 13 сакавіка 2011.
  45. U.N. authorises no-fly zone over Libya , Al Jazeera (2011-03-17). Праверана 17 сакавіка 2011.
  46. Mark Mardell. Libya: U.N. backs action against Colonel Gaddafi , BBC News (2011-03-17). Праверана 17 сакавіка 2011.
  47. U.N. Security Council approves no-fly zone over Libya. CNN (17 сакавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 26 ліпеня 2012. Праверана 17 сакавіка 2011.
  48. UK prepares for Libya no-fly zone (en-GB), BBC News (2011-03-18). Праверана 30 чэрвеня 2018.
  49. Sly, William Branigin, Liz. Obama demands pull-back of Libyan troops; Tripoli declares cease-fire (en-US), Washington Post (2011-03-18). Праверана 30 чэрвеня 2018.
  50. March 28th Updates. LibyaFeb17.com (28 сакавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 23 жніўня 2011.
  51. Коалиция нанесла новый удар по наступающим войскам Каддафи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  52. Западная коалиция нанесла авиаудар по группе ливийских оппозиционеров - Новости Политики - Новости Mail.Ru
  53. НАТО нанесло новые удары по порту Триполи , lenta.ru . Праверана 30 чэрвеня 2018.
  54. Нарвегія завяршыла сваё ўдзелы ў ваеннай аперацыі НАТО ў Лівіі — Навіны Палітыкі. Навіны@Mail.ru
  55. Western Libya rebels strike north towards coast // Reuters, 7 September 2011
  56. Tripoli facing three-sided advance by Libyan rebels-Chris Stephen, Luke Harding and Peter Beaumont
  57. МУС выдал ордер на арест Муамара Каддафи | РИА Новости
  58. РИА "Новости". "Жертвами серии авиаударов НАТО в Ливии стали 60 мирных жителей - ООН". 02:4203.03.2012
  59. Католический епископ Триполи призвал прекратить бомбардировки Ливии
  60. РИА НОВОСТИ: Ливия обвинила НАТО в применении оружия с обедненным ураном
  61. Армейский вестник: Урановая нанопыль засеяла ливийские города
  62. ITAR-TASS, 25/02 17:57 CET
  63. «Постановка в стиле Голливуда»// Взгляд.ru,09.03.2011 г.
  64. Гумер Исаев Информационная война против Ливии
  65. Эмоции помешали Би-би-си объективно освещать «арабскую весну» — СМИ
  66. voskres.ru — «Об информационной войне»
  67. СМИ: в расправе над ливийскими повстанцами, возможно, участвуют наемники из Белоруссии
  68. Authorities deny report of Belarus` military presence in Libya
  69. Белорусских снайперов в Ливии не было, заявил МИД
  70. Суд над русскими «наемниками» в Ливии возмутил Москву // RT, 5 июня 2012
  71. Зимбабве выслала посла Ливии за переход на сторону повстанцев — km.ru
  72. Qatar trains anti-Gadhafi rebels in use of anti-tank weapons

ЛiтаратураПравіць

  • Maximilian C. Forte, Slouching Towards Sirte: NATO’s War on Libya and Africa, Baraka Books, Montreal, ISBN 978-1-926824-52-9.

СпасылкiПравіць