Адкрыць галоўнае меню

Гродзенскі гурток беларускай моладзі

Гродзенскі гурток беларускай моладзі. У цэнтры ксёндз Ф. Грынкевіч

Гродзенскі гурток беларускай моладзі дзейнічаў у Гродне ў 1909—14 г. Меў на мэце пашыраць веды пра Беларусь, яе гісторыю, культуру, мову, развіваць нацыянальную свядомасць моладзі.

Кіраўнікі: ксёндз Ф. Грынкевіч, да студзеня 1912 — К. Колышка, з восені 1913 — А. Зянюк. У гурток уваходзілі пераважна вучні мясцовых школ, гімназій. Працаваў нелегальна. Меў сувязі з газетай «Наша ніва», беларускай выдавецкай суполкай «Загляне сонца і ў наша аконца», беларускай кнігарняй у Вільні, Беларускім навукова-літаратурным гуртком студэнтаў Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта і інш. Члены гуртка займаліся літаратурнай творчасцю (Зоська Верас, Я. Лявіцкі, К. Колышка), збіралі бібліятэку беларускіх выданняў, наладжвалі вечарыны, ставілі спектаклі.

Гурткоўцы ладзілі вечарынкі, на якіх заслухоўваліся рэфераты, чыталіся вершы Ф. Багушэвіча, Я. Лучыны, Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча, абмяркоўваліся новыя творы беларускіх пісьменнікаў, а таксама напісаныя членамі гуртка. Выступаў арганізаваны гурткоўцамі струнны аркестр і хор, выконваліся народныя песні, на словы беларускіх паэтаў, а таксама са зборніка А. Грыневіча «Беларускія песні з нотамі».

19 лютага 1910 арганізавана першая беларуская вечарынка ў Гродне. У праграме яе: рэферат «Беларусы і іх нацыянальнае адраджэнне», музыка, спевы, дэкламацыя і ўпершыню паказаны ў горадзе спектакль на беларускай мове «Па рэвізіі» М. Крапіўніцкага. Наступныя вечарынкі адбыліся ў 1911-13 г. У лютым 1911: у праграме рэферат: «Водгук душы беларускага народа ў яго песнях казках і легендах», выступленне хору і спектакль «Модны шляхцюк» К. Каганца. У кастрычніку 1911: у праграме сцэнка «Пастушка». У красавіку 1912: спектакль «Страхі». У лютым 1913: дэкламацыя, спектаклі «Міхалка» Далецкіх і «Гаданне цыганкі».

Гурток імкнуўся ахапіць работай і сялян навакольных вёсак. Наладжваў там свае вечарынкі, на якія збіраліся жыхары бліжэйшых вёсак (Бяляне, Стрэльчыкі і інш.). У 1912 была арганізавана калядная ёлка для сельскіх дзяцей, аб чым паведаміла «Наша ніва» (1913, 18 студзеня).

Члены гуртка друкаваліся ў газеце «Наша ніва» (Л. Сівіцкая, К. Колышка), часопісе «Педагогическое дело» (Я. Лявіцкі пад псеўд. Юрка Снапко). У 1913 гурткоўцамі выдадзены лацінкай на беларускай мове літаратурны альманах «Kołas biełaruskaj niwy» («Колас беларускай нівы»). Ён быў надрукавана на шапірографе накладам 50 экз. На тытульным лісце пад загалоўкам малюнак — тры каласы жыта. Складаўся альманах з ананімных ці падпісаных псеўданімамі вершаў і апавяданняў Л. Сівіцкай — Зоські Верас (пад. псеўд. Шара Пташка, яна ж аўтар уступнага артыкула), Я. Лявіцкага, М. Бобрык, А. Зенюка, Ф. Лабенца. Розныя па мастацкім узроўні творы аб'яднала імкненне іх аўтараў да сацыяльнай змястоўнасці і гуманістычнага пафасу аповеду. Пісалі аб цяжкай долі беларускага народа, заклікалі да актыўнай культурна-асветнай працы сярод беларусаў. У альманаху былі змешчаны таксама вершы М. Канапніцкай, рэпартаж з Гродзеншчыны, заклік збіраць звесткі аб мясцовых назвах, перадрукаваны з газеты «Нашай нівы».

Дзейнасць гуртка высока ацаніла газета «Наша ніва». Яго члены ў далейшым прымалі ўдзел у працы пецярбургскіх гурткоў студэнтаў-беларусаў (А. Бычкоўскі, А. Зянюк, Я. Лявіцкі і інш.), у грамадскім і культурным руху Заходняй Беларусі (Л. Сівіцкая, А. Бычкоўскі, А. Зянюк і інш.), а З. Абрамовіч (па сцэне Антон Забель) стаў вядучым акцёрам Першай беларускай трупы І. Буйніцкага.

ЛітаратураПравіць

  • Kozłowska-Głogowska, H. Kołas našaj nivy // Czasopis. — 2003. — № 7—8. — S.
  • Stankievič, A. Białaruski chryścijanski ruch (histaryčny narys). — Vilnia, 1939.
  • Ад Гуртка да Грамады... Старонкі беларускай гісторыі Гродна першай паловы XX стагоддзя (матэрыялы да круглага стала 23 кастрычніка 2004 г.) / Гродзенскае абласное аб'яднанне маладых навукоўцаў «ВІТ». — Гродна, 2004.
  • Верас 3. Гародзенскі гурток: 3 успамінаў // Маладосць. — 1972. — № 10.
  • Верас 3. Гродзенскі гурток беларускай моладзі // Беларускі каляндар, 1981. — Беласток, 1981.
  • Верас 3. Гродзенскі гурток беларускай моладзі // Бібліятэка Акадэміі навук БЕларусі. Аддзел рэдкай кнігі. Ф. 23. Воп. 1. Спр. 624.
  • Верас З. Старое Гродна // Краю мой. Нёман. — Мн., 1986. — С. 188—194.
  • Л. С.-Ш. Успаміны аб «Горадзенскім гуртку беларускай моладзі» // Студэнская думка. 1925. № 3(4) — 4(5).
  • Пяткевіч А. 3 кагорты пачынальнікаў // Краю мой — Нёман: Гродзеншчына літаратурная. — Мн., 1986.
  • Гродно. Энцикл. справ. Мн., 1989.
  • Пяткееіч А. Гродзенскі гурток беларускай моладзі // ЭГБ ў 6 т. Т. 3. Мн., 1996.
  • Пяткееіч А. Гродзенскі гурток беларускай моладзі // БЭ ў 18 т. Т. 5. Мн., 1997.
  • Чарнякевич А. Першы колас беларускай нівы // Биржа информации. № 291. 4.9.2003.
  • * Ян з-пад Ласосны. Горадзенскі Беларускі гурток 1913 г.: (Успаміны) // Крывіч. — 1924. — № 1 (7).