Данііл (князь друцкі)

князь друцкі ў XIII ст.

Данііл (сяр. XIII ст. — 2-я пал. XIII ст.[1]) — князь друцкі.

Данііл
Род дзейнасці арыстакрат
Дата нараджэння XIII стагоддзе
Дзеці Міхаіл Данілавіч[d]

Князь Даніла вядомы толькі з памянніка Кіева-Пячэрскай лаўры, спіску канца XV ст., куды занесены род кіеўскага ваяводы кн. Дзмітрыя Пуцяціча і шэраг сваякоў пачынаецца з «князя Данила Дрюцкого, князя Михаила, князя Михаила, князя Димитриа, князя Симеона, князя Иоанна…»[2]. Відавочна, апошні ў пераліку — бацька кн. Дзмітрыя Пуцяціча, прадапошні — дзед. Не запісаны ні браты бацькі, ні браты дзеда, таму пэўна адзначана толькі простая лінія продкаў князя па мячы.[1][3]

Жыццё кн. Данілы прыпадала на сярэдзіну — 2-ю палову XIII ст., бо друцкі кн. Міхаіл Міхайлавіч згаданы пад 1330 годам, значыць, яго бацька — кн. Міхаіл Даніілавіч жыў на мяжы XIII—XIV ст., а дзед яшчэ раней.[1]

Паводле В. Вароніна, імя Даніла было не з папулярных[3]. У родзе ж Рурыкавічаў свецкія і хросныя імёны даваліся не адвольна, а адсылалі да пэўнага продка, радзей родзіча, што як меркавалася адыграе ў лёсе названага. Паводле Ф. Успенскага, першы вядомы Даніла сярод Рурыкавічаў нарадзіўся ў 1201 годзе, а наступныя, напэўна, звязаны з ім сваяцтвам[заўв. 1][4]. Таксама Ф. Успенскі дапускае ужыванне імя Даніла як хроснага чарнігаўскімі князямі Ольгавічамі[5]. Такім чынам, для друцкага князя імя магло быць як адзіным, так і толькі хросным, тады ён меў і свецкае. Бацькі друцкага кн. Даніла маглі займаць месца ў сувязях выяўленых Ф. Успенскім, але ён не ведаў князя, не згаданага радаводнымі кнігамі, і не ўлічыў у сваіх разважаннях.

Звесткі памянніка, звычайна, не выкарыстоўваліся даследчыкамі[6], хоць спробы іх інтэрпрэтацыі вядомы з пачатку XX ст.[3]. Так Л. дэ Вітэ выказала думку пра тоеснасць друцкага кн. Данілы з унукам кн. Данілы Раманавіча — Данілам Мсціславічам, адзіны раз згаданым пад 1280 годам[заўв. 2][7]. Супадзення імёнаў аднак недастаткова для высноў[3].

Магчыма, апроч Міхаіла, кн. Даніла меў яшчэ прынамсі аднаго сына. Нейкі Андрэй Данільевіч без тытула вядомы з дарчага запісу сярэдзіны — 2-й паловы XIV ст. сяльца «на Просмужци» Траецкаму прыдзелу Сафійскага сабора у пергамінным Полацкім Евангеллі-Апракасе. На думку А. Кузьміна, пра княскае паходжанне Андрэя Данільевіча могуць сведчыць санкцыі дарчага запісу супраць князёў і баяр, што просты чалавек ці баярын не мог сабе дазволіць. Храналагічна Андрэй Данільевіч можа быць сынам кн. Данііла, але пэўна гэта не вядома.[8][9]

ЗаўвагіПравіць

  1. У 1201 годзе нарадзіўся Даніла, сын галіцкага кн. Рамана Мсціславіча, па кім бацька назваў яго не зразумела. Імя Данілы Раманавіча было адначасова свецкім і хросным, што можа сведчыць пра яго ўжыванне Рурыкавічамі як хроснага раней. Наступны Даніла, сын пераяслаў-залескага кн. Яраслава Усеваладавіча, нарадзіўся ў 1227 годзе, выбар імя і яму быў бы незразумелым, каб жонкі князёў Яраслава і Данііла не былі сёстрамі, а князі адпаведна сваякамі. Наданне імя па сваяку не было шырокай практыкай, але не выбівалася з традыцыі, пагатоў для малодшых сыноў. У гэтым кантэксце варта згадкі маці кн. Яраслава — Шварнаўна[ru], бо ў 1230-я гады кн. Данііл назваў Шварнам свайго сына. Дыскусіі пра імёны Шварна і Шварнаўны цягнуцца некалькі стагоддзяў. Прытым Шварнавен было тры, сёстры не княжацкага паходжання ўсе сталі жонкамі рускіх князёў, сучаснікаў галіцкага кн. Рамана. Жонка кн. Рамана, маці кн. Даніла Раманавіча, таксама была не княжацкага паходжання і вядома толькі як Раманава[ru]. Напэўна, імя Даніла ў дзвюх галінах Рурыкавічаў адсылае да іх агульнага продка, хоць і не па мячы, які, на думку Ф. Успенскага, мог быць з роду маці кн. Даніла Раманавіча або нават з роду адной з бабаў. Падобная сітуацыя і з імем Аляксандр сярод Рурыкавічаў, прычым у тых жа галінах роду.
  2. Даніла Мсціславіч (пасля 1264 — пасля 1280) — княжыч луцкі. Сын луцкага кн. Мсціслава Данілавіча і дачкі палавецкага хана Цягака, шлюб якіх адбыўся ў 1253 годзе. Адзіны раз згадваецца Іпацеўскім летапісам, калі зімою 1279—1280 гадоў на загад залатаардынскага хана Тула-Бугі разам з бацькам браў удзел ва няўдалым паходзе на Кракаў. Далейшы лёс невядомы.

ЗноскіПравіць

ЛітаратураПравіць

  • Варонін В. Друцкія князі XIV стагоддзя // БГА. — 2002. — Т. 9. — № 1-2 (16-17).
  • Древний помянник Киево-Печерской лавры (конца XV и начала XVI ст.). — Чтения в Историческом обществе Нестора-летописца. — 1892. — Т. 6.
  • Кузьмин А. В. Опыт комментария к актам Полоцкой земли второй половины XIII-начала XV в. (окончание) // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2007. — № 4 (40). — С. 50-68.
  • Литвина А. Ф., Успенский Ф. Б. Выбор имени у русских князей в X—XVI вв.: Династическая история сквозь призму антропонимики.. — М.: Индрик, 2006. — 904 с. — 1 000 экз. — ISBN 5-85759-339-5.
  • Литвина А. Ф., Успенский Ф. Б. Русские имена половецких князей: Междинастические контакты сквозь призму антропонимики / Отв. ред. Ю. В. Кагарлицкий. — М.: ПОЛИМЕДИА, 2013. — 280 с. — ISBN 978-5-7576-0305-6.
  • Полоцкие грамоты XIII ­— начала XVI в.. — М.: Университет Дмитрия Пожарского, 2015. — Т. 2. — ил., карт.; 522 с.
  • Де Витте Е. И. Комментарии к древнейшим помянникам Киево-Печерской лавры и Киево-Златоверхо-Михайловского монастыря // ЧИОНЛ. — 1913. — В. 2. Приложение. — № 23. — С. 79.