Адкрыць галоўнае меню

Дзяржава Палесціна (араб. دولة فلسطين‎‎) — дэ-юрэ незалежная часткова прызнаная дзяржава на Блізкім Усходзе, якое знаходзіцца ў працэсе стварэння. Незалежнасць Дзяржавы Палесціна па стане на жнівень 2018 года прызналі 137 з 193 дзяржаў-членаў ААН[1].

Дзяржава Палесціна
араб. دولة فلسطين‎‎
Flag of Palestine.svg Герб Палесціны
Сцяг Палесціны Герб Палесціны
State of Palestine (orthographic projection).svg
Дзяржаўны гімн Палесціны
Дата незалежнасці 15 лістапада 1988 (ад Ізраіля)
Афіцыйныя мовы арабская мова
Сталіца
Найбуйнейшыя гарады Газа, Рамала
Форма кіравання змяшаная рэспубліка
Прэзідэнт Дзяржавы Палесціна Махмуд Абас
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
163-я ў свеце
6,020 км²
3,5
Насельніцтва
• Ацэнка (2016)
Шчыльнасць

4 816 503 чал.
731 чал./км²
ІРЧП  0.677 (113-ы)
Этнахаронім палесцiнец, палесцiнка, палесцiнцы
Валюта Іарданскі дынар і Новы ізраільскі шэкель
Інтэрнэт-дамен .ps
Тэлефонны код +970
Часавыя паясы UTC+2

Фарміраванне палесцiнскай дзяржавы прадугледжваецца ў адпаведнасці з рашэннямі ААН на тэрыторыі Заходняга берага ракі Iардан (або яго часткі, у тым ліку на тэрыторыі Усходняга Іерусаліма) і сектара Газа. Існуюць розныя прапановы па яго стварэнні ў залежнасці ад меркавання аб палесцiнскай дзяржаўнасці, а таксама розныя яго вызначэння як тэрыторыі.

Дэ-факта Дзяржава Палесцiна па сённяшні дзень не створана і не валодае рэальным суверэнітэтам. Дзяржаўныя структуры сфармаваныя толькі часткова. У часовай сталіцы Рамале функцыянуюць прэзідэнт, урад і парламент. Аднак у дзяржаве няма арміі, хоць ёсць паліцыя і пры гэтым актыўна дзейнічаюць напаўвайсковыя арганізацыі. Няма сваёй валюты, у якасці грашовай адзінкі выкарыстоўваюцца новы ізраільскі шэкель і долар ЗША. У Палесцiне няма дзеючага міжнароднага аэрапорта, таму для палётаў у краіны свету вышэйшыя палесцiнскія дзяржаўныя дзеячы выкарыстоўваюць аэрапорт сталіцы Іарданіі Аман.

Значная частка тэрыторыі Заходняга берага ракі Iaрдан акупавана ізраільскай арміяй, Усходні Іерусалімгорад у цэлым) таксама знаходзіцца пад ix кантролем. Ізраіль кантралюе таксама практычна ўсе межы Палесцiнскіх тэрыторый, за выключэннем мяжы сектара Газа з Егіптам[2], але пры гэтым перашкаджае марскому паведамленню сектара Газа са знешнім светам. Палесцiнскія тэрыторыі, нягледзячы на ​​існаванне частковага палесцiнскага кіравання на іх, усё роўна разглядаюцца ААН як акупаваныя Ізраілем[3]. Прадстаўнікі ААП называюць Палесцiну «краінай пад ізраільскай акупацыяй»[4]. Сектар Газа і Заходні бераг ракі Iaрдан ўяўляюць сабой два эксклавы, падзеленыя тэрыторыяй Ізраіля, першы кантралюецца прыхільнікамі ХАМАС, прызнанага ў шэрагу краін тэрарыстычнай арганізацыяй, а другі — прыхільнікамі ФАТХ, арганізацыі, якая фармуе аснову АВП. Пасля працяглага канфлікту і спробаў ўрэгулявання 2 ліпеня 2014 года ХАМАС і ФАТХ пры ўдзеле пяці міністраў-хрысціян сфармавалі ўрад нацыянальнага адзінства, якое было прыведзена да прысягі прэзідэнтам Абасам[5][6]. Гэты ўрад праіснаваў да пачатку 2019 года і сышоў у адстаўку ў сувязі з так і не урэгуляванымі супярэчнасцямі паміж ФАТХ і ХАМАС, з прычыны чаго ўрад не мела кантролю над сектарам Газа[7].

ЭтымалогіяПравіць

Назва «Палесцiна» паходзіць ад «Філісцiна» — назвы заселенaй ў старажытнасці філісцiмлянамі часткі міжземнаморскага ўзбярэжжа цяперашняга Ізраіля. Арабскiе заваёўнікі з 638 года называлі краіну «Фаласцiнa» у якасці арабскай формы назвы «Палесцiна».

У часы брытанскага мандата назву «Палесцiна» замацавалася за падмандатнай тэрыторыяй. У сярэдзіне XX стагоддзя назва «палесцiнцы», утворанае ад слова «Палесцiна», стала ставіцца да арабаў, якiя пражываў на дадзенай тэрыторыі («палесцiнскі народ», «арабскі народ Палестыны»), хоць перш яно вызначала ўсіх жыхароў рэгіёну і ня насіла этнічнай афарбоўкі[8][9][10].

У 1994 годзе, у выніку Пагадненняў ў Осла паміж Ізраілем і АВП, была ўтворана Палесцінская нацыянальная адміністрацыя (ПНА) у якасці кіраўніцтва на тэрыторыі, якая ўключае Заходні бераг ракі Iaрдан і сектар Газа. У сапраўдны момант ПНА часткова (разам з Ізраілем) кантралюе толькі Заходні бераг ракі Iaрдан, а сектар Газа фактычна кантралюецца рухам ХАМАС, якi, верагодна, плануе дамагацца незалежнасці сектара Газа ад ПНА[11]. ПНА імкнецца да міжнароднага прызнання незалежнасці Дзяржавы Палесціна[12], у сувязі з чым СМІ часта выкарыстоўваюць назву «Палесціна»[13][14][15] для абазначэння Палесцiнскай аўтаноміі і прызнанага некаторымі краінамі[16][17][18] Дзяржавы Палесцiна. Пры гэтым, у дакументах, падпісаных Ізраілем і Арганізацыяй вызвалення Палестыны па выніках «Пагадненняў ў Осла», ўжываецца тэрмін «Palestinian Authority» («Палесцiнская адміністрацыя»)[19][20][21].

ГiсторыяПравіць

Пры распадзе Асманскай імперыі пасля Першай сусветнай вайны еўрапейскія дзяржавы падзялілі многія з яе складнікаў абласцей у палітычныя адзінкі — паводле мандатаў Лігі Нацый — для іх уласных мэтаў, і, да нашмат меншай ступені, згодна з пагадненням, якія былі дасягнуты з іншымі зацікаўленымі бакамі. На Блізкім Усходзе Сірыя (уключаючы Асманскі аўтаномны хрысціянскі Ліван і навакольныя тэрыторыі, якія сталі Ліванскай Рэспублікай) перайшла пад французскі кантроль, у той час як Месапатамія, Палесціна i Трансіарданія былі перададзеныя Англіі.

Большасць гэтых тэрыторый дасягнула незалежнасці на працягу наступных трох дзесяцігоддзяў без вялікіх цяжкасцяў, хоць у невялікай колькасці рэжымаў каланіяльнае спадчыну працягвалася прадастаўленнем выключных правоў на продаж і здабычу нафты, і захаваннем узброеных сілаў, каб абараніць іх. Аднак выпадак Палесцiны заставаўся праблематычным.

Пасля вайны паўсталі два новых руху, заснаваныя на еўрапейскім нацыяналізме: Арабскі нацыяналізм, які заснаваны на культурнай супольнасьці ўсіх арабскіх народаў, і Панарабізм, які заклікае да стварэння аб’яднанай дзяржавы для ўсіх арабаў.

Пасля Другой сусветнай Арганізацыя Аб’яднаных Нацый на Другой сесіі сваёй Генеральнай Асамблеі 29 лістапада 1947 года прыняла Рэзалюцыю № 181 аб плане падзелу Палесцiны на арабскую і яўрэйскую дзяржавы з прадастаўленнем асаблівага статусу раёну Ieрусаліма (уключаючы Віфлеем), якім кіраваў ААН. Вярхоўны арабская камітэт Палесціны і Ліга арабскіх дзяржаў (ЛАГ), у адрозненнi aд яўрэйскix ciл, у цэлым яе адкінулі[22][23][24]. Шмат у чым гэта прывяло да першай араба-ізраільскай вайны, што пацягнула за сабой шматгадовы міжэтнічных канфлікт паміж яўрэямі і палесцiнцамі, а таксама паміж Ізраілем і арабскімі краінамі.

Створаная ў 1964 годзе «Арганізацыя вызвалення Палесціны» (АВП) і яе саюзнікі не прызнавалі стварэння дзяржавы Ізраіль і вялі супраць яго тэрарыстычную вайну. Арабскія краіны, якія прынялі ў жніўні 1967 гады на арабскай саміце ў Хартуме (Судан) рашэнне, званае «трыма" НЕ "»: няма мiра з Ізраілем, няма прызнанні Ізраіля і няма перамоваў з ім, падтрымлівалі АВП.

Абвяшчэнне Дзяржавы Палесціна адбылося 15 лістапада 1988 года ў Алжыры на сесіі Палесцiнскага нацыянальнага савета — вышэйшага дарадчага органа Арганізацыі вызвалення Палесціны (АВП) — 253 галасы «за», 46 — «супраць» і 10 чалавек устрымаліся ад галасаваньня. Пры гэтым АВП не кантралявала якую-небудзь тэрыторыю, на якую прэтэндавала.

У 1994 годзе ў выніку Пагадненняў ў Осла паміж Ізраілем і АВП ад 13 верасня 1993[25] была створана Палесцінская нацыянальная адміністрацыя (ПНА). Пытанне стварэння будучай дзяржавы дамова не прадугледжвае; пры гэтым «абодва бакі ўзялі на сябе канкрэтнае абавязацельства не прымаць ніякіх аднабаковых дзеянняў па змяненні статусу Заходняга берага ракі Iардан і сектары Газа»[26].

29 лістапада 2012 года па выніках галасавання ў Генеральнай Асамблеі ААН (138 галасоў «за», 9 — «супраць», 41 краіна ўстрымалася) «падала Палесцiне статус дзяржавы-назіральніка пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, якi не з’яўляецца яе членам, без шкоды для набытых правоў, прывілеяў і ролі Арганізацыі Вызвалення Палесцiны ў Арганізацыі Аб’яднаных Нацый як прадстаўніка палесцiнскага народа згодна адпаведным рэзалюцыям і практыцы»[27][28][29].

5 студзеня 2013 года быў выдадзены ўказ старшыні ПНС Махмуда Абаса, які прадпісваў надалей замест назвы «Палесцінская нацыянальная адміністрацыя» выкарыстоўваць у афіцыйных мэтах выключна назву «Дзяржава Палесцiна»[30][31].

Міжнародна-прававое прызнаннеПравіць

 
     Дзяржава Палесцiна     Краіны, якія прызналі Дзяржаву Палесціна     Краіны, якія не прызналі Дзяржаву Палесціна

Дзяржава Палесцiна афіцыйна прызнана 137 дзяржавамі-членамі ААН і ўваходзіць у склад Лігі Арабскіх Дзяржаў, але не мае статусу паўнапраўнага члена ААН, паколькі не прызнана трыма дзяржавамі-пастаяннымі членамі Савета Бяспекі ААН (ЗША, Вялікабрытаніяй і Францыяй), а таксама большасцю краін Еўрасаюза, Японіяй і некаторымі іншымі. На студзень 2019 года шэраг краін, у прыватнасці, Ізраіль, Іспанія, Нарвегія, ЗША, Швецыя і некаторыя іншыя гэта рашэнне не прызналі[32][33].

У краінах, ужо якія прызналі Дзяржава Палесцiна, дыпламатычныя прадстаўніцтвы АВП дзейнічаюць пад шыльдай пасольстваў Дзяржавы Палесцiна.

Нягледзячы на ​​шырокае міжнароднае прызнанне, бязвізавы ўезд на сваю тэрыторыю уладальнікам палестынскага пашпарты далі толькі 36 краін. Для параўнання: жыхары ЗША, Германіі, Люксембурга і Даніі, не маючы візы, могуць наведаць 172 дзяржавы. Грамадзяне з пашпартамі Бельгіі, Італіі і Галандыі могуць уехаць у 171 краіну. Ізраільцяне могуць наведаць 144 краіны[34].

Межы i насельнiцтваПравіць

 
План ААН па раздзелу Палесцiны 1947 года.
 
Яўрэйскiя паселішчы ў Палесцiне (2006).

Як вынікае з рэзалюцыі 181 Генеральнай асамблеі ААН ад 29 лістапада 1947 года аб падзеле брытанскай мандатнай тэрыторыі Палесцiны, на яе тэрыторыі павінны былі быць створаныя дзве незалежныя дзяржавы — яўрэйская (Дзяржава Ізраіль) і арабская, а таксама Вялікі Ieрусалім — тэрыторыя, падкантрольная ААН. Кожная з дзяржаў павінна былa складацца з трох тэрыторый, якія мяжуюць адзін з адным толькі кутамі. Арабы адмовіліся прыняць план ААН і не прызналі факт самаабвешчання яўрэйскай дзяржавы. 15 мая 1948 года арабскач каалiцыi ўварваліся на тэрыторыю, адведзеную ААН будучай яўрэйскай дзяржаве, з поўначы, усходу і поўдня. У выніку араба-ізраільскай вайны 1948 гады каля паловы тэрыторый, вылучаных пад арабская дзяржава, а таксама Заходні Іерусалім, апынуліся пад кантролем дзяржавы Ізраіль. Астатнія тэрыторыі мандата, уключаючы і Усходні Іерусалім, апынуліся пад кантролем Іарданіі і Егіпта і заставаліся пад іх кіраваннем да Шасцідзённай вайны, у выніку якой яны перайшлі пад кантроль Ізраіля.

Да пачатку 1980-х гадоў арабскія дзяржавы (за выключэннем Егіпта) не прызнавалі права дзяржавы Ізраіль на існаванне і падтрымлівалі прэтэнзіі палесцiнскіх арабаў на тэрыторыю Ізраіля. У канцы 1980-х гадоў «Арганізацыя вызвалення Палестыны» (АВП) прызнала дэ-факта араба-ізраільскія мяжы па стане на 4 чэрвеня 1967 года. Гэта прызнанне зрабіла магчымым заключэнне ў 1993 годзе ў Пагадненняў Осла паміж Ізраілем і АВП і стварэнне Палесцінскай нацыянальнай адміністрацыі (ПНА).

Тым не менш рух «ХАМАС», у шэрагу краін прызнанае тэрарыстычным, да гэтага часу не прымае права Ізраіля на існаванне. У апошні час з’явіліся паведамленні аб тым, што некаторыя прадстаўнікі ХАМАС ўсё ж лічаць магчымым казаць пра верагоднасць працяг перамір’я ў выпадку адыходу Ізраіля да межаў 1967 года, вызвалення Ізраілем усіх палесцiнскіх зняволеных і прадастаўлення магчымасці бежанцам вярнуцца на свае землі. Падобнага меркавання прытрымліваюцца і некаторыя прадстаўнікі ФАТХ.

У прыватнасці, часовы павераны ў справах Дзяржавы Палесціна ў Расіі Фаед Мустафа (прадстаўнік партыі ФАТХ, якая прайграла на парламенцкіх выбарах у ПНА ў 2006 годзе, але утрымала кантроль над Заходнім берагам ракі Iaрдан) сцвярджае[35]:

«Гэта датычыцца статусу Ieрусаліма, дзе пазіцыя Палесцiны супадае з пунктам гледжання міжнароднай супольнасці: Усходні Ieрусалім становіцца сталіцай Палесцiны, Заходні — сталіцай Ізраіля. Гэта тычыцца вяртання бежанцаў. Ёсць адпаведная рэзалюцыя Генасамблеі ААН 194 ад снежні 1947 гады, мы згодныя з ёй. Ізраілю застаецца толькі выканаць яе — і пытанне будзе вырашана. Калі казаць коратка, то ўсё залежыць ад волі Ізраіля — калі Ізраіль спыніць акупацыю, дазволіць гэтую галоўную праблему, думаю, усе пытанні адразу вырашацца.»

Варта адзначыць, што інтэрв’ю змяшчае недакладнасці — па названай рэзалюцыі Ieрусалім пераходзіць пад кантроль ААН, а не Палесцiны і Ізраіля (з чым Фаед, як відаць з тэксту інтэрв‚ю, не згодны). Больш за тое, з сцвярджэннем Фаедам не згодныя як законна выбраныя прадстаўнікі ад ХАМАС (не прызнаюць Ізраіль наогул), так і прадстаўнікі Ізраільскага ўрада. Пры гэтым, у Асноўным законе ПНА у якасці яе сталіцы паказаны Ieрусалім без ўказанні на якую-небудзь яго частка.

У чэрвені 2009 года прэзідэнт Расіі Дзмітрый Мядзведзеў, выступаючы на ​​сустрэчы з пастаяннымі прадстаўнікамі краін — членаў Лігі арабскіх дзяржаў у Каіры, заявіў: «Абавязковай вынікам такога ўрэгулявання павінна стаць стварэнне незалежнай, суверэннай і жыццяздольнага палесцiнскай дзяржавы са сталіцай ва Усходнім Ieрусаліме, суіснуюць у свеце і бяспекі з усімі краінамі рэгіёну, зразумела, і з Ізраілем.»[36].

Пры гэтым кіраўнікі ПНА неаднаразова заяўлялі пра тое, што іх мэтай з‚яўляецца стварэнне дзяржавы, «свабоднага ад яўрэяў», што выклікае непрыманне і адпаведныя гістарычныя паралелі з палітыкай Трэцяга рэйха як у Ізраілі, так і за яго межамі[37][38][39][40].

Гл. таксамаПравіць

ЗноскіПравіць

  1. В Израиле назвали «пощечиной» признание Колумбией независимости Палестины. Росбизнесконсалтинг (9 жніўня 2018). Праверана 10 жніўня 2018.
  2. Palestinians celebrate status upgrade at UN
  3. Status of Palestine in the United Nations Архівавана 10 снежня 2012 года.
  4. U.N. Assembly, in Blow to U.S., Elevates Status of Palestine // nytimes.com
  5. Махмуд Аббас привел к присяге палестинское правительство национального единства во главе с Рами Хамдаллой
  6. ФАТХ и ХАМАС сформировали правительство единства
  7. Аббас принял отставку правительства Палестины. Росбизнесконсалтинг (29 студзеня 2019). Праверана 29 студзеня 2019.
  8. Нетаньяху Б. Место под солнцем, Глава 4
  9. Борис Шустеф. Палестинец Шарон // «Еврейский мир», 24 мая 2002 года.
  10. The Palestinian Identity. Архівавана з першакрыніцы 9 жніўня 2011. Праверана 30 кастрычніка 2010.
  11. Сектор Газа готовится к отделению — Коммерсантъ, 24.07.2012
  12. Аббас подал в ООН заявку на признание Палестины // Lenta.Ru, 23.09.2011
  13. Российская Газета, сюжет/раздел «Палестина и Израиль»
  14. Палестину приняли в ЮНЕСКО — Вести. Ru, 31.10.2011
  15. Международный уголовный суд отклонил иск Палестины к Израилю — Lenta.Ru, 04.04.2012
  16. Парламент Исландии признал независимость Палестины — Lenta.Ru, 15.12.2011
  17. Таиланд признал независимость Палестины — Lenta.Ru, 20.01.2012
  18. Правительство Чили признало независимость Палестины — Lenta.Ru, 07.01.2011
  19. Declaration of Principles, September 13, 1993(англ.) 
  20. Agreement on the Gaza Strip and the Jericho Area, May 4, 1994(англ.) 
  21. Agreement on Preparatory Transfer of Powers and Responsibilities, August 29, 1994(англ.) 
  22. Резолюция ГА ООН № 181/ІІ
  23. Резолюция Генеральной Ассамблеи ООН 181, 12.10.2010.
  24. EXPERIENCES IN ARAB AFFAIRS 1943—1958(англ.) 
  25. Declaration of Principles On Interim Self-Government Arrangements|September 13, 1993
  26. Опасность преждевременного признания Палестинского государства (руск.) . МИД Израиля (15 Июня 2011). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2012. Праверана 2 снежня 2012.
  27. Генассамблея ООН повысила статус Палестинской автономии — euronews, 29/11/2012
  28. Резолюция ГА ООН № 16/19 от 29.11.2012 «Статус Палестины в Организации Объединённых Наций».. Архівавана з першакрыніцы 29 кастрычніка 2013. Праверана 6 снежня 2012.
  29. Генеральная Ассамблея ООН 138 голосами «за» предоставила Палестине статус государства-наблюдателя при ООН, не являющегося её членом. ООН (29 лістапада 2012). Архівавана з першакрыніцы 1 снежня 2012. Праверана 30 лістапада 2012.
  30. Abbas replaces 'PNA' with Palestine. Архівавана з першакрыніцы 12 сакавіка 2013. Праверана 16 студзеня 2013.
  31. Information Ministry to Use ‘State of Palestine’ on Press Cards Архівавана 15 студзеня 2013 года.. — WAFA, 8 января 2013 года.
  32. США не будут называть Палестинскую автономию «Государством Палестина». Русская служба «Голоса Америки» (8 студзеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 19 студзеня 2013. Праверана 13 студзеня 2013.
  33. State of Palestine Name Change Shows Limitations (англ.) . Associated Press (7 студзеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 19 студзеня 2013. Праверана 13 студзеня 2013.
  34. С палестинским паспортом не попутешествуешь. Праверана 7 кастрычніка 2013.
  35. См. его интервью «Интерфаксу»: Временный поверенный Палестины в РФ: Основная помощь, которую мы ждём от международного сообщества, — давление на Израиль, 15 апреля 2008 года Архіўная копія ад 7 сакавіка 2009 на Wayback Machine
  36. Выступление на встрече с постоянными представителями стран — членов Лиги арабских государств. 23 июня 2009 года.
  37. Абу-Мазен: «Никаких евреев на территории палестинского государства»; 01.08.2010. Архівавана з першакрыніцы 30 студзеня 2012. Праверана 29 снежня 2011.
  38. Представитель ООП в США: «Наше государство будет свободно от евреев», 27 декабря 2011 г.
  39. Yori Yanover Abbas: Palestinian State Will Be ‘Judenrein’ (англ.) . jewishpress.com (30 ліпеня 2013). Архівавана з першакрыніцы 15 верасня 2013. Праверана 28 жніўня 2013.
  40. SARAH HONIG Another Tack: Judenfrei is fine and dandy (англ.) . jpost.com (8 жніўня 2013). Архівавана з першакрыніцы 15 верасня 2013. Праверана 28/08/2013.

ЛiтаратураПравіць

  • Густерин П. В. Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4.

СпасылкiПравіць