Адкрыць галоўнае меню
Касцёл
Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі
Church of the Assumption in Pružany Fassade.Jpg
52°33′42,47″ пн. ш. 24°27′23″ у. д.HGЯO
Краіна Беларусь
Горад Пружаны
Канфесія каталіцтва
Епархія Пінская дыяцэзія
Тып будынка храм
Архітэктурны стыль неакласіцызм
Заснавальнік Валенцій Швыкоўскі
Будаўніцтва 18781883 гады
Асноўныя
даты
29 верасня 1883Скончанае будаўніцтва

8 верасня 1884Асвячэнне
2 сакавіка 1948Апячатаны бальшавікамі
19 красавіка 1951Аддадзены пад
Дом культуры

8 снежня 1991Першае дазволенае
ўладамі набажэнства

1 лютага 1993Вернуты каталікам
19931998Рэстаўрацыя
14 жніўня 1998Адкрыццё адрэстаўраванага храма

Статус ахоўваецца дзяржавай
Стан дзейны

Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі (Брэсцкая вобласць)
Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі
Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі

Касцё́л Унебаўзя́цця Найсвяце́йшай Дзевы Мары́і, сустракаецца таксама варыянт Міхайлаўскі касцёл[1][2] — каталіцкі храм у Пружанах Пінскай дыяцэзіі, збудаваны ў 1883 годзе. Помнік архітэктуры неакласіцызму.

ПабудоваПравіць

У сярэдзіне XIX стагоддзя было вырашана пабудаваць для каталікоў новы храм побач са старым драўляным, збудаваным яшчэ ў 1522 годзе. За яго пабудову ўзяўся мясцовы шляхціц Валенцій Швыкоўскі, які дзеля гэтай мэты запрасіў з Варшавы славутага архітэктара Генрыка Марконі. Аднак пасля падзей паўстання 1863 года яшчэ недабудаваны касцёл быў адабраны і перабудаваны пад праваслаўную царкву.

Паколькі стары храм згарэў, вернікі-каталікі дамагаліся таго, каб у Пружанах быў хоць адзін касцёл. Урэшце ў 1877 дазвол быў атрыманы з умоваю, што касцёл не будзе ўзвышацца над іншымі пабудовамі горада, а 21 снежня 1878 года зацверджаны праект[3]. Узвядзенне храма ізноў фундаваў Валенцій Швыкоўскі; частку сродкаў (22 000 рублёў) выдзелілі царскія ўлады[4].

Храм узводзіўся на зямлі, выкупленай парафіянамі ў 1881 у памешчыка Быліны. Будаўніцтва касцёла скончылася ў 1883 годзе, 29 верасня ён быў перададзены духоўным уладам. Ля касцёла была збудаваная двухпавярховая званіца вышынёй амаль 8 метраў, у алтары якой былі змешчаныя абразы Маці Божай Вастрабрамскай, Маці Божай з кляштару ў Бярозе-Картускай, Маці Божай Ружанцовай, Святога Антонія, Святога Міхаіла і інш.

8 верасня 1884 года касцёл быў асвечаны пад тытулам Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, св. Ганны і Св. Карла Барамеа[4]. Мерапрыемствы зладзіў святар Караль Грынявіцкі.

У 1886 побач была збудаваная драўляная плябанія.

ГісторыяПравіць

Храм зведаў значныя пашкоджанні ў Першую сусветную вайну: пацярпеў будынак, амаль знішчана арганная частка.

У 1926—28 гадах вікарыем парафіі быў Фабіян Пачобут-Адляніцкі[5].

У 1929—1930 пры матэрыяльнай падтрымцы пружанскіх шляхціцаў Дзяконскага і Марачэўскага былі праведзеныя грунтоўныя аднаўленча-будаўнічыя працы. Храм поўнасцю адрамантавалі, замянілі дах і вокны, правялі электраасвятленне. Было адноўленае арганнае памяшканне. Перабудавалі і плябанію, пры якой з'явілася дадатковае памяшканне для парафіян.

У 1939 годзе вікарыем быў пастаўлены Казімір Свёнтак. Пасля прыходу Саветаў быў арыштаваны, знаходзіўся ў турме. З прыходам нацыстаў вызвалены, вярнуўся ў касцёл і служыў да 17 снежня 1944, калі зноў быў арыштаваны бальшавікамі. Праз няпоўныя два гады ў Польшчу з'ехаў пробашч парафіі кс. Антоній Ройка (па-польску: Antoni Rojko), баючыся пераследу ўладаў. Вернікі працягвалі збірацца ў касцёле на малітвы нават без святара яшчэ два гады, пакуль ён не быў апячатаны 2 сакавіка 1948 года.

19 красавіка 1951 года райвыканкам вырашыў перабудаваць будынак пад Дом культуры. Драўляныя дэталі аргана выкарыстоўваліся для яго абагрэву[3], металічныя здадзены на металалом; касцёльнае ўбранства і вопратка пушчаны на пашыўку тэатральных касцюмаў[4]. Частка маёмасці была распрададзена.

У пачатку 90-х гадоў мінулага стагоддзя вернікі сталі дамагацца вяртання касцёла. 4 жніўня 1991 ў Пружаны быў прысланы на душпастырскую дзейнасць кс. Эдвард Лоек, 2 снежня ўлады дазволілі правядзенне набажэнстваў у будынку Дома культуры ў нядзелі і святочныя дні. Першая мша адбылася ўжо 8 снежня 1991[6].

1 лютага 1993 года вернуты каталікам і асвечаны ў гонар Маці Божай[3]. 6 лютага з гэтай нагоды ўрачыстую імшу цэлебраваў архібіскуп Казімір Свёнтак.

Рэстаўрацыя цягнулася да 1998 года. Поўную інвентарызацыю і дакументацыю па рэканструкцыі бясплатна зрабіў прафесар Інстытута кансервацыі помнікаў Кракаўскай палітэхнікі Віктар Зін. Давялося аднаўляць чатыры слупы, якія трымалі скляпенні і дах. Разбураныя печы і коміны, пастаўленыя падчас перабудовы пад Дом культуры, заменены стары дах, вокны атрымалі свой ранейшы выгляд, і інш.

14 жніўня 1998 адбылася ўрачыстая рэкансекрацыя святыні. Акт пра гэта на беларускай і польскай мовах захоўваецца ў храме. Да 2005 года вакол касцёла была збудавана агароджа і ўпарадкаваная тэрыторыя. На месцы знішчанага за камуністамі помніку Хрысту Збаўцы пастаўлены юбілейны крыж да 2000-годдзя хрысціянства[6].

АрхітэктураПравіць

Помнік архітэктуры неакласіцызму.

Прамавугольны ў плане будынак накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад мае строгую сіметрычна-восевую двух'ярусную кампазіцыю, яго асноўная прамавугольная плоскасць завершаная высокім шчытом з трохвугольным франтонам, пастаўленым на прамавугольны атык з бакавымі ўвагнутымі валютамі.

Галоўны ўваход размешчаны ў глыбіні лоджыі, завершанай цыркульнай аркай. Бакавыя фасады рытмічна расчленены пілястрамі і прамавугольнымі ваконнымі праёмамі ў 2 ярусы.

З прычыны таго, што ўладамі была агавораная ўмова, што будынак касцёла не мог быць вышэйшым за іншыя пабудовы горада, архітэктар адмовіўся ад узвядзення вежаў[7]. Скляпенні былі паднесены амаль пад самы дах, каб максімальна выкарыстаць адведзеную прастору.

СвятарыПравіць

  • Караль Грынявіцкі
  • Зігмунд Цасельскі (1889—1892)
  • Браніслаў Келбас (1929—1930)
  • Андрэй Ніва (1931—1939)[8]
  • Станіслаў Лазар (1937—1938)[8]
  • Казімір Свёнтак (1939—1944)
  • Антоній Ройка (Роек; 1946)[8]
  • Эдвард Лоек (1994—2006)[8]

Зноскі

  1. Архітэктурныя помнікі Пружаншчыны // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пружан. р-на / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1992. ISBN 5-85700-094-7. — С. 39.
  2. XXII. Пружаны. 1527. Михайловский костёл // Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область / Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 353. — 25 000 экз. — ISBN 5-85700-017-3.
  3. 3,0 3,1 3,2 Пракаповіч Н. С. Летапіс духоўнасці: культавая архітэктура. Всё о Ружанах. Праверана 25 лістапада 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 Ks. Robert Iskrzycki CM. Krótka historia kościoła Prużańskiego (польск.)  // Echa Polesia. Biuletyn Filaretów z Polesia. — 15 marca 2011 r. — № 2, 30. — С. 25.
  5. Дополнения и поправки (руск.) . Католические новомученики России. Праверана 25 лістапада 2011.
  6. 6,0 6,1 Ks. Robert Iskrzycki CM. Krótka historia kościoła Prużańskiego (польск.)  // Echa Polesia. Biuletyn Filaretów z Polesia. — 15 marca 2011 r. — № 2, 30. — С. 26.
  7. Наталля Пракаповіч. Шматпакутны лёс касцёла // «Раённыя будні». — 21 снежня 2011. — № 100, 9443. — С. 5.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 br. Jan Fibek OFMCap. Najnowsze wiadomości (польск.) . Kościół Wniebowzięcia NMP. Радзіма майго духу (5 жніўня 2008). Праверана 18 студзеня 2012.

ЛітаратураПравіць

  • Кулагін А. М. Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.— 216 с.: іл. ISBN 985-11-0199-0.
  • Ks. Robert Iskrzycki CM. Krótka historia kościoła Prużańskiego (польск.)  // Echa Polesia. Biuletyn Filaretów z Polesia. — 15 marca 2011 r. — № 2, 30. — С. 25—26.
  • Архітэктурныя помнікі Пружаншчыны // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пружан. р-на / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1992. ISBN 5-85700-094-7. — С. 39.
  • Наталля Пракаповіч. Шматпакутны лёс касцёла // «Раённыя будні». — 21 снежня 2011. — № 100 (9443). — С. 1, 5.
  • XXII. Пружаны. 1527. Михайловский костёл // Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область / Редкол.: С. В. Марцелев (гл. ред.) и др.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 424 с. — 25 000 экз. — ISBN 5-85700-017-3.

СпасылкіПравіць