Амбар

(Пасля перасылкі з Клець)

Амбар таксама клець ці сві́ран — халодны (без ацяплення) сельскагаспадарчы будынак для захоўвання сялянскага набытку: збожжа, адзення і іншых рэчаў.

Амбар (клець) у музеі народнай архітэктуры і побыту. Мінскі раён, вёска Азярцо

Знутры амбары падзяляліся на аддзяленні, якія зваліся засекамі ці арудамі (пасекамі).

Амбары прызначаліся галоўным чынам для захоўвання запасаў збожжавых і іншых культур. Невялікія па аб’ёме амбары пасля пабудовы замазваліся глінай або смалой, пасля чаго заліваліся вадой. Калі вада не выцякала, высякалі дзверы і ставілі дах, пасля чаго амбар прасушваўся.

Па канструкцыі амбары звычайна будаваліся як аднакамерны зруб па форме блізкі да квадрата, які ставіўся на штандары або каменне. Перад уваходам рабіўся насціл з дошак на выпусках бярвенняў ніжніх вянкоў. Так утвараўся драўляны прыклетнік, пераклець або галерэя.

У летні перыяд будынак мог выконваць функцыю жытла. Бяднейшыя сяляне замянялі амбар каморай (невялікім адгароджаным памяшканнем у сенцах).

СвіранПравіць

Свіран, традыцыйная гаспадарчая пабудова для хавання збожжа, прадуктаў, адзення, хатняга начыння. Ад клецяў адрозніваецца большымі памерамі, дыферэнцыраванасцю функцыянальнага прызначэння, дэкаратыўным аздабленнем. Здаўна вядомы ў Беларусі, у Літве, некаторых раёнах Польшчы. У Беларусі пашыраны да сярэдзіны ХХ стагоддзя, да XIX стагоддзя пераважна будаваліся ў гаспадарках заможнай шляхты. З XIX стагоддзя пачалі будавацца ў сялянскіх гаспадарках, дзе свіраны нагадвалі клеці з засекамі, з ганкам перад уваходам. У адрозненне ад клецяў свіраны не блакіраваліся з іншымі пабудовамі, іх ставілі асобна. Некаторыя cвіраны набліжаліся сваім выглядам да лямусаў i скарбніц. Свiраны былі 1-ярусныя франтальнай кампазіцыі і 2-ярусныя франтальна-яруснай i цэнтрычна-яруснай кампазіцыі. Будавалі іх пераважна з дрэва (бярвён, брусоў, дыляў, плашак). З XVIII стагоддзя вядомы свіраны мураваныя, або ў тэхніцы «прускага муру». 1-павярховыя свіраны — прамавугольныя або квадратныя ў плане збудаванні, накрытыя 2- ці 4-cхiльнай страхой з драніцы, гонты, саломы, часам выкарыстоўвалі камбінаванае пакрыццё драніцамі ў ніжняй частцы страхі, саломай у верхняй. У свіранах, што прызначаліся для хавання збожжа, рабілі засекі з бярвён, дошак цi дыляў, перад уваходам — ганак або сенцы.

Гл. таксамаПравіць

ЛітаратураПравіць

  • Сабаленка Э. Р., Гуркоў У. С., Іваноў У. М., Супрун Дз. Д. Беларускае народнае жыллё. — Мн., 1973.
  • Свiран // Энцыклапедыя лiтаратуры i мастацтва Беларусi. Том 4. Выдавецтва «Беларуская савецкая энцыклапедыя» iмя Петруся Броўкi. Мінск. 1987
  • Якімовіч Ю. А. Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. — Мн., 1978.
  • Якімовіч Ю. А. Свіран // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14: Рэле — Слаявіна. — С. 260. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14), ISBN 985-11-0035-8.