Кішынёў

горад, сталіца Малдовы

Кішынёў (рум.: Chişinău [kiʃiˈnəw]) — сталіца і самы буйны горад Малдовы, на рацэ Бык (прыток Днястра). Цэнтр чыгунак і аўтадарог, міжнародны аэрапорт. Насельніцтва складае 780 000 жыхароў (2008).

Кішынёў
рум.: Chişinău
Герб[d] Сцяг[d]
Герб[d] Сцяг[d]
Краіна
Каардынаты
Генеральны прымар муніцыпія
Заснаваны
1436[1]
Першая згадка
Плошча
120 км²
Вышыня цэнтра
85 м
Водныя аб’екты
Насельніцтва
664,7 тыс.[2] чалавек (2011)
Шчыльнасць
5539,2 чал./км²
Часавы пояс
Тэлефонны код
+373 22 xxxxxx
Паштовыя індэксы
MD-20xx
Афіцыйны сайт
chisinau.md
(рум.)(руск.)(англ.)
Кішынёў на карце Малдовы
Кішынёў (Малдова)
Кішынёў
Кішынёў (Малдова)
Кішынёў

Гісторыя

правіць

Упершыню згадваецца як сяло ў даравальнай грамаце маладаўскага гаспадара Стэфана III Вялікага баярыну Вайкулу (1466). Быў вотчынай баяр, з 1641 года — Яскага манастыра. Горад з 1712 года. З пачатку 16 стагоддзя да 1812 года пад уладай Турцыі. Неаднаразова разбураны (у канцы 17 стагоддзя татарамі, у 1739, 1787, 1791 туркамі). У Руска-турэцкую вайну 1735-39 тут адбылося антытурэцкае паўстанне. На мяжы 18-19 стагоддзяў у Кішынёве 22 гарбарныя, 18 свечачных, 5 гарбарных майстэрняў. З 1812 года ў складзе Расійскай імперыі, з 1818 года цэнтр Бесарабскай вобласці (з 1873 года губерні). У 1820-23 гадах у Кішынёве адбываў ссылку А.С.Пушкін. У пачатку 19 стагоддзя Кішынёў — адзін з цэнтраў па падрыхтоўцы антытурэцкага паўстання на Балканах пад кіраўніцтвам А.Іпсіланці. У 1833 годзе адкрыта гімназія і друкарня. Развіццю прамясловасці (у 1903 годзе каля 60 прадпрыемстваў) садзейнічала будаўніцтва чыгункі.

У горадзе ў 18741917 гг. жыў і працаваў беларускі этнограф, пушкініст А. Н. Шыманоўскі.

У студзені 1918 года Кішынёў у складзе Румыніі. З 1940 года ў складзе СССР, сталіца Малдаўскай ССР. У Другую Сусветную вайну (ліпень 1941-жнівень 1944) акупаваны нямецка-фашысцкімі войскамі. З 1991 года сталіца незалежнай Рэспублікі Малдова.

Насельніцтва

правіць
Год Колькасць
1812 7 000 [3]
1818 10 966 [3]
1835 34 079 [3]
1847 43 965 [3]
1851 58 849
Год Колькасць
1865 94 047
1897 108 483 [4]
1920 121 000
1930 114 896 [4]
1950 134 000
Год Колькасць
1963 253 500
1980 519 200
1991 676 700
2004 589 446 [5]
2014 532 513 [6]
Год Колькасць
2017 685 900 [7]
2019 639 000 [8]

Архітэктура

правіць

Кішынёў падзяляецца на Ніжні горад з сярэднявечнай планіроўкай і Верхні горад з рэгулярнай планіроўкай. Сярод помнікаў: Царква Раства Маці Божай (Мазаракіеўская, 18 стагоддзе), кафедральны сабор (1830-35, архітэктар А.І.Мельнікаў), трыумфальная арка.

У 1918-40 гг. Кішынёў забудоўваўся невялікімі асабнякамі з цэглы і вапняку. У 2-ю Сусветную вайну моцна пашкоджаны. Паводле генплана 1947 года (кіраўнік А.Шчусеў) рэканструяваны цэнтр горада, пракладзены праспекты, узведзены адміністрацыйныя будынкі, забудавана Прывакзальная плошча. У 1955-80 гг. створаны добраўпарадкаваныя жылыя раёны (Рышканаўка, Батаніка, Баюканы).

Прамысловасць

правіць

Машынабудаванне, харчасмакавая (вінаробныя, пладоваагароднінакансервавая), дрэваапрацоўчая, лёгкая (гарбарна-абутковая, трыкатажная).

Адукацыя

правіць

Тэатры і музеі

правіць

Транспарт

правіць

Дзейнічае міжнародны аэрапорт Кішынёў, чыгуначны вакзал і 3 аўтавакзалы (Цэнтральны, Паўночны і Паўднёвы). Грамадскі транспарт прадстаўлены тралейбусамі, аўтобусамі і маршрутным таксі.

Гарады-пабрацімы

правіць

Станам на 2013 год, у Кішынёва маецца 16 гарадоў-пабрацімаў[9][10]:

Вядомыя асобы

правіць

Гл. таксама

правіць

Зноскі

  1. Nicu V. Localitățile Moldovei în documente și cărți vechi: îndreptar bibliografic. Volumul 1: A-LChișinău: Universitas, 1991. — С. 173. — 508 с. — ISBN 5-362-00841-2
  2. Численность постоянного населения Республики Молдова на 1 января 2011 года в территориальном разрезе (руск.)
  3. а б в г http://www.bessarabia.ru/demografic.htm
  4. а б http://www.jewishgen.org/bessarabia/files/projects/3GeographicalDictionary/JewishPopulationinBessarabia.htm
  5. http://www.statistica.md/pageview.php?l=en&idc=295&id=2234
  6. http://www.statistica.md/newsview.php?l=ro&idc=168&id=3670
  7. http://www.statistica.md/category.php?l=ro&idc=103&
  8. https://statistica.gov.md/public/files/publicatii_electronice/Chisinau/Chisinau_in_cifre_2018.pdf
  9. Oraşe înfrăţite (рум.). Праверана 16 кастрычніка 2012.
  10. Адрыян Панку. Пазнай пабрацімаў самых буйных населеных пунктаў Малдовы(недаступная спасылка). Tribuna.md (23 кастрычніка 2013). Архівавана з першакрыніцы 19 мая 2014. Праверана 19 мая 2014.
  11. Ашдод і Кішынёў сталі гарадамі-пабрацімамі
  12. "Падпісана пагадненне аб пабрацімстве Кішынёва з Чарнаўцамі". point.md. 2014-10-14. Праверана 2014-10-21.

Літаратура

правіць
  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3.