Адкрыць галоўнае меню

Маа Цзэдун (26 снежня 1893 — 9 верасня 1976) — кітайскі дзяржаўны дзеяч, старшыня Камуністычнай партыі Кітая (19431976) і КНР (19541959). Адзін з найбольш вядомых дыктатараў XX стагоддзя.

Маа Цзэдун
кіт. трад. 毛澤東, спр. 毛泽东
Mao Zedong 1963.jpg
сцяг
1-ы старшыня ЦК Камуністычнай Партыі Кітая
сцяг
20 сакавіка 1943 — 9 верасня 1976
Папярэднік: пасада заснавана
Пераемнік: Хуа Гофэн
сцяг
1-ы Старшыня КНР
сцяг
27 верасня 1954 — 27 красавіка 1959
Віцэ-прэзідэнт: Чжу Дэ
Папярэднік: пасада заснавана;
ён сам як Старшыня народнага ўрада КНР
Пераемнік: Лю Шаацы
 
Партыя: КПК
Адукацыя:
Дзейнасць: палітык, паэт, пісьменнік, філосаф
Месца працы:
Веравызнанне: атэізм і адрачэнне ад каталіцтва[d]
Нараджэнне: 26 снежня 1893(1893-12-26)
Шаашань
Смерць: 9 верасня 1976(1976-09-09) (82 гады)
Пекін
Пахаванне: Маўзалей Маа Цзэдуна, Пекін
Бацька: Маа Жэньшэн
Маці: Вэнь Цымэй
Жонка: 1)Ян Кайхуэй
2) Хэ Цзычжэнь
3) Цзян Цын
Дзеці: гл. ніжэй
 
Аўтограф: Mao Zedong signature.svg

Падчас грамадзянскай вайны і барацьбы з Японіяй у 1930-я апынуўся на чале падпарадкаваных камуністам раёнаў Кітая. Быў ідэолагам партызанскай барацьбы. Падчас перамір'я КПК і Гаміньдана для барацьбы супраць Японіі рыхтаваўся да вайны з Гаміньданам. Пасля перамогі ў грамадзянскай вайне, 1 кастрычніка 1949 была абвешчана Кітайская Народная Рэспубліка. Доўгі час супрацоўнічаў з СССР, аднак хутка пасля асуджэння культу асобы Сталіна адышоў ад супрацоўніцтва з ім і абвінавачваў СССР у здрадзе марксісцкім прынцыпам.

Ва ўнутранай палітыцы Маа Цзэдун быў ініцыятарам «вялікага скачка наперад» і «культурнай рэвалюцыі», якія не дасягнулі сваіх мэт і значна пагоршылі становішча кітайцаў.

Змест

ІмяПравіць

Імя Маа Цзэдуна складаецца з двух частак — Цзэ і Дун. Слова Цзэ мае падвойнае значэнне: першае — «вільгаць і ўвільгатненне», другое — «ласка, дабро, дабрадзейства». Другі іерогліф — «Дун» азначае «ўсход». Імя цалкам можна пераклаьсці «дабрадзейнасць Усходу». Адначасова дзіцяці па традыцыі далі і неафіцыйнае імя. Яно павінна было выкарыстоўвацца ў асаблівых выпадках як паважлівае «Юнчжы». «Юн» азначае «ўхваляць», а «Чжы» — ці, дакладней, «чжылянь» — «архідэя». Такім чынам другое імя азначала «ўхвалоная архідэя».

БіяграфіяПравіць

Раннія гадыПравіць

 
Дом Маа Цзэдуна. Цяпер музей

Маа Цзэдун нарадзіўся 26 снежня 1893 года ў пасёлку Шаашань правінцыі Хунань, непадалёк ад сталіцы правінцыі, гораду Чанша. Бацька Цзэдуна, Маа Ічан, належыў да дробных землеўладальнікаў, і сям'я яго была досыць забяспечанай. Строгі нораў бацькі-канфуцыянца абумовіў канфлікты з сынам і адначасова прыхільнасць хлопчыка да мяккай па характары маці-будысткі, Вэнь Цымэй. Прытрымліваючыся прыкладу маці, маленькі Маа стаў будыстам.

У юнацтве Маа атрымаў класічную пачатковую кітайскую адукацыю ў мясцовай школе, якая ўключала ў сябе знаёмства з вучэннем Канфуцыя і вывучэнне старажытнакітайскай літаратуры. «Я ведаў класіку, але не любіў яе», — прызнаваўся пазней Маа Цзэдун у інтэрвію Эдгару Сноў. Страсць да чытання і нелюбоў да класічных філасофскіх трактатаў у юнака захавалася і пасля таго, як у 13 гадоў ён кінуў школу і вярнуўся ў бацькоўскі дом. Прычынай таму быў строгі нораў настаўніка, які ўжываў суровыя метады выхавання і часцяком біў вучняў. Маа Ічан натхнёна сустрэў вяртанне сына, спадзяючыся што той стане яму апорай у хатніх справах і вядзенні гаспадаркі. Аднак яго чаканні не спраўдзіліся: Маа супрацівіўся любой фізічнай працы і ўвесь вольны час праводзіў за чытаннем кніг.

У канцы 1907 — пачатку 1908 года ў сям'і Маа адбыўся чарговы канфлікт паміж бацькам і сынам. На гэты раз яго прычынай быў шлюб, які Маа Ічан зладзіў для свайго сына. У нявесты Цзэдуну была абрана траюрадная сястра Маа — Ло Ігу. Па словах Маа Цзэдуна, жонку ён не прыняў і жыць з ёй адмовіўся. Неўзабаве пасля вяселля Маа збег з дому і каля паўгода пражыў у гасцях у аднаго знаёмага беспрацоўнага студэнта, там жа ў Шаошані. Ён працягваў захоплена чытаць: на гэты час прыходзіцца яго знаёмства з класічнай кітайскай гістарыяграфіяй — «Гістарычнымі цыдулкамі» Сыма Цяні і «Гісторыяй дынастыі Хань» Бань Гу.

Пры ўсёй напружанасці адносін з бацькам, калі восенню 1910 года Цзэдун запатрабаваў ад бацькі грошай на працяг адукацыі, Маа Ічан не змог адмовіць і забяспечыў сыну навучанне ў Дуншанскай пачатковай школе вышэйшай прыступкі. У школе Маа быў сустрэты варожа: астатніх вучняў раздражняла яго знешнасць (ён меў нетыповы для паўднёўца рост 177 см), паходжанне (большасць вучняў былі сынамі буйных землеўладальнікаў) і мова (Маа да канца жыцця казаў на мясцовым сянтанскім дыялекце). Урэшце, гэта не адмяняла ўпартасці і стараннасці, з якімі новы вучань падышоў да заняткаў. Маа мог пісаць добрыя сачыненні ў класічнай манеры, быў руплівым і, як звычайна, шмат чытаў. Тут ён упершыню пазнаёміўся з геаграфіяй і стаў чытаць працы па замежнай гісторыі. Ён упершыню даведаўся аб такіх вядомых гістарычных дзеячаў як Напалеон, Кацярына II, Пётр I, Уэлінгтан, Гладстан, Русо, Мантэск'ё і Лінкальн. Галоўнымі жа кнігамі для яго ў той час сталі выданні, якія распавядаюць аб кітайскіх рэфарматарах Лян Цычаа і Кан Ювеі. Іхныя ідэі канстытуцыйнага манархізму зрабілі велізарны ўплыў на школьніка Маа, які цалкам прыняў погляды лідараў рэфарматарскага руху.

Сінхайская рэвалюцыя застала маладога Маа ў Чанша, куды той ва ўзросце васямнаццаці гадоў перабраўся з Дуншаню. Юнак стаў сведкам кровапралітнай барацьбы розных груповак, а таксама салдацкіх паўстанняў, і на кароткі час сам прымыкае да войска губернатара правінцыі. Праз паўгода ён пакінуў войска, каб працягнуць навучанне, на гэты раз у Першай правінцыйнай сярэдняй школе ў Чанша. Але і тут ён не затрымаўся надоўга. Маа прысвяціў сябе самаадукацыі і паўгода займаўся ў Хунанскай правінцыйнай бібліятэцы, асноўную ўвагу надаючы геаграфіі, гісторыі і філасофіі Захаду. Аднак незадаволены бесклапотным жыццём свайго сына Маа Ічан спыніў высылаць грошы, пакуль Маа не здабудзе годны занятак. Сам жа юнак зарабляць на жыццё адмаўляўся і ў выніку вясной 1913 года быў вымушаны запісацца ў студэнты толькі што адчыненага Чацвёртага правінцыйнага педагагічнага вучылішча гораду Чанша, пазней аб'яднанае з Першым правінцыйным педагагічным вучылішчам.

У 1917 годзе з'яўляецца яго першы артыкул у часопісе «Новая Моладзь», у вучылішчы Маа сфарміраваў гурток рэвалюцыйна настроенай моладзі. Годам пазней ён, прытрымліваючыся свайго настаўніка Яну Чанцьзі, перабіраецца ў Пекін, дзе ў бібліятэцы Пекінскага ўніверсітэта працуе асістэнтам Лі Дачжаа, які стаў пазней адным з заснавальнікаў Камуністычнай Партыі Кітаю. У Пекіне Маа ў ліку іншых кітайскіх студэнтаў прадставілася магчымасць адправіцца на навучанне ў Францыю, але гэтым шанцам юнак так і не скарыстаўся: прычынай таму сталі нелюбоў да фізічнай працы і няздольнасць да вывучэння замежных моў.

У Пекіне на фарміраванне палітычных поглядаў маладога Маа вялікі ўплыў зрабіла знаёмства з Лі Дачжаа і Чэнь Дусю, а таксама знаёмства з ідэямі анархізму, у прыватнасці творы Пётр Крапоткіна. Пасля завяршэння курсаў падрыхтоўкі да навучання ў Францыі Маа канчаткова прыйшоў да высновы, што застанецца ў Кітаі і будзе ўладкоўваць сваю кар'еру тут.

Пачатак палітычнай дзейнасціПравіць

Пакінуўшы Пекін у сакавіку 1919 года, юнак Маа падарожнічаў па краіне, займаўся паглыбленым вывучэннем прац заходніх філосафаў і рэвалюцыянераў, жыва цікавіўся падзеямі ў Расіі і прымаў актыўны ўдзел у арганізацыі рэвалюцыйнай моладзі Хунані. Узімку 1920 года ён наведаў Пекін у складзе дэлегацыі ад Нацыянальнага Сходу правінцыі Хунань, якая патрабавала зняцця карумпаванага і жорсткага губернатара Чжан Цьзіньяо[1]. Дэлегацыя не дамаглася калі-небудзь значных поспехаў, аднак у хуткім часе Чжан пацярпеў паражэнне ад прадстаўніка іншай мілітарыскай клікі, У Пэйфу, і быў вымушаны пакінуць Хунань.

Што тычыцца Маа, то ён пакінуў Пекін 11 красавіка 1920 года, а 5 мая таго ж года прыбыў у Шанхай, маючы намер працягнуць барацьбу за вызваленне Хунань з-пад улады тырана, а таксама за скасаванне ваеннага губернатарства. Насуперак яго ўласным, больш познім заявам, паводле якіх да лета 1920 годзе ён перайшоў на камуністычныя пазіцыі, гістарычныя матэрыялы сведчаць аб іншым: падзеі ў Расіі, зносіны з прыхільнікамі камунізму, Лі Дачжаа і Чэнь Дусю, мелі на Маа вялікі ўплыў, аднак у той час ён усё яшчэ не мог да канца разабрацца ў ідэалагічных плынях і канчаткова выбраць для сябе адзіны напрамак[2]. Канчатковае станаўленне Маа як камуніста адбылася восенню 1920 года. Да таго часу ён цалкам пераканаўся ў палітычнай інертнасці сваіх суайчыннікаў і прыйшоў да высновы, што толькі рэвалюцыя расійскага ўзору здольная карэнным чынам змяніць сітуацыю ў краіне. Устаўшы на бок бальшавікоў, Маа працягнуў падпольную дзейнасць, зараз накіраваную на распаўсюджанне марксізму ленінскага толку. У сярэдзіне лістапада 1920 года ён прыступіў да стварэння падпольных аддзелаў у Чанша: спачатку ім быў створаны аддзел Сацыялістычнага саюза моладзі, а крыху пазней, па радзе Чэнь Дусю, і камуністычны гурток па тыпу ўжо існаваўшага ў Шанхаі[3].

У ліпені 1921 года Маа прыняў удзел ва ўстаноўчы з'ездзе, на якім была заснавана Камуністычная Партыя Кітая. Праз два месяцы, па вяртанні ў Чанша, ён стаў сакратаром хунанскага аддзялення КПК. У той жа час Маа пашлюбаваўся з Ян Кайхуэй, дачкой Яна Чанцьзі. На працягу наступных пяці гадоў у іх нарадзіліся тры сыны — Аньін, Аньцын і Аньлун.

З прычыны крайняй неэфектыўнасці арганізацыі рабочых і вярбоўкі новых членаў партыі ў ліпені 1922 года Маа адхілілі ад удзелу ў II зздзе КПК[4].

Па патрабаванні Камінтэрну КПК была вымушана ўступіць у саюз з Гаміньданам. Маа Цзэдун да таго часу цалкам пераканаўся ў нястаннасці рэвалюцыйнага руху Кітая і на III з'ездзе КПК падтрымаў гэту ідэю. Падтрымаўшы лінію Камінтэрна, Маа высунуўся ў першыя шэрагі кіраўнікоў КПК: на тым жа з'ездзе ён быў уведзены ў склад Цэнтральнага выканаўчага камітэта партыі з дзевяці членаў і пяці кандыдатаў. Акрамя таго, ён увайшоў у вузкае Цэнтральнае бюро з пяці чалавек. І самае важнае — быў абраны сакратаром і загадчыкам арганізацыйнага аддзела ЦВК.

Вярнуўшыся ў Хунань, Маа актыўна ўзяўся за стварэнне мясцовага аддзела Гаміньдана. Як дэлегат ад хунанской арганізацыі Гаміньдана ён прымаў удзел у I з'ездзе Гаміньдана, які прайшоў у студзені 1924 года ў Кантоне. У канцы 1924 года Маа пакінуў бурлівы палітычнай жыццём Шанхай і вярнуўся ў родную вёску. Да таго часу ён быў моцна знясілены фізічна і маральна. На думку гісторыка Панцова, яго стомленасць была выклікана паралізаванай працай шанхайскага аддзялення Гаміньдана, якое практычна спыніла працу з-за рознагалоссяў паміж камуністамі і гаміньданаўцамі, а таксама з-за спынення фінансавання, якое паступала з Кантону. Маа падаў у адстаўку з пасады сакратара аргсекцыі і папрасіў водпуск у сувязі з хваробай[5]. Па версіі гісторыкаў Юн Чжан і Галідэя, Маа зрушылі з пасады, вывелі з Цэнтральнага камітэта і не запрасілі на наступны з'езд КПК, які быў запланаваны на студзень 1925 года[6]. Як бы там ні было, Маа сапраўды пакінуў свой пост за некалькі тыдняў да правядзення IV з'езда КПК і 6 лютага 1925 года прыбыў у Шаошань.

Грамадзянская вайнаПравіць

Савецкая Рэспубліка ў ЦзянсіПравіць

 
Маа ў 1927 годзе

У красавіку 1927 года Чан Кайшы, заняўшы з дапамогай камуністаў Шанхай, пачаў праводзіць у горадзе палітыку бязлітаснага тэрору супраць учорашніх саюзнікаў. Тысячы членаў КПК былі арыштаваны альбо забітыя. У гэты час Маа Цзэдун арганізаваў у наваколлях Чанша сялянскае паўстанне «Восеньскага ўраджаю». Паўстанне было задушана лакальнымі ўладамі з вялікай жорсткасцю, Маа быў вымушаны збегчы з рэшткамі свайго войска ў горы Цзінганшань на мяжы Хунань і Цзянсі. Неўзабаве атакі Гаміньдану прымушаюць групы Маа, а таксама разбітых падчас Нанчанскага паўстання Чжу Дэ, Чжоў Эньлая і іншых ваенных лідараў КПК, пакінуць гэту тэрыторыю. У 1928 годзе, пасля доўгіх перасяленняў, камуністы трывала ўгрунтаваліся на захадзе правінцыі Цзянсі. Там Маа стварыў досыць моцную савецкую рэспубліку. Пасля ён правёў шэраг аграрных і сацыяльных рэформ — у прыватнасці, канфіскацыю і пераразмеркаванне зямлі, лібералізацыю правоў жанчын.

Між тым, Кампартыя Кітая перажывала цяжкую крызу. Колькасць яе членаў скарацілася да 10 тысяч, з іх толькі 3 % ставіліся да працоўнага класа. Новы лідар партыі Лі Лісань, з прычыны некалькіх сур'ёзных паразаў на ваенным і ідэалагічным фронце, а таксама рознагалоссяў са Сталіным, быў выключаны з ЦК. На гэтым фоне пазіцыя Маа, які рабіў упор на сялянства і дзейнічаў у гэтым кірунку адносна паспяхова, узмацнілася ў партыі, нягледзячы на ​​частыя канфлікты з партыйнай верхавінай. Са сваімі супернікамі на лакальным узроўні ў Цзянсі Маа расправіўся ў 19301931 гадах з дапамогай рэпрэсій, падчас якіх многія мясцовыя кіраўнікі былі забіты альбо кінуты ў турмы як агенты выдуманага таварыства «АБ-Туан». Справа «АБ-Туан» стала, па сутнасці, першай «чысткай» у гісторыі КПК[7].

У той жа час Маа перажываў асабістую страту: агентам Гаміньдана ўдалося схапіць яго жонку, Ян Кайхуэй. Яна была пакарана ў 1930 годзе, а некалькі пазней малодшы сын Маа Аньлун памёр ад дызентэрыі. Другі яго сын ад Кайхуэй, Маа Аньін, загінуў у ходзе Карэйскай вайны.

Увосень 1931 года на тэрыторыі 10 савецкіх раёнаў Цэнтральнага Кітая, кантраляваных Кітайскай Чырвонай арміяй і блізкімі да яе партызанамі, была створана Кітайская Савецкая Рэспубліка. На чале Часовага цэнтральнага савецкага ўрада (Савета народных камісараў) ўстаў Маа Цзэдун.

Доўгі паходПравіць

Да 1934 года сілы Чан Кайшы атачалі камуністычныя раёны ў Цзянсі і пачалі рыхтавацца да масіраванага нападу. Кіраўніцтва КПК прыняло рашэнне аб сыходзе з дадзенага раёна. Аперацыя па прарыву чатырох шэрагаў гамінданаўскіх умацаванняў рыхтавалася і праводзілася Чжоў Энлаем — Маа ў дадзены момант зноў быў у няміласці. Галоўныя пазіцыі пасля адхілення Лі Лісаня займалі «28 бальшавікоў» — групоўка блізкія да Камінтэрна і Сталіна маладых функцыянераў на чале з Ван Мінам, якія праходзілі навучанне ў Маскве. З вялікімі стратамі камуністам атрымалася прарвацца праз заслоны нацыяналістаў і сысці ў горныя раёны Гуйчжоу. Падчас кароткага перапынку ў мястэчку Цзуньі прайшла легендарная партыйная канферэнцыя, на якой партыяй былі афіцыйна прынятыя некаторыя тэзісы, якія былі прадстаўлены Маа; сам ён стаў сталым членам палітбюро, а групоўка «28-мі бальшавікоў» падвергнулася адчувальнай крытыцы[8]. Партыя прыняла рашэнне ўхіліцца ад адкрытага сутыкнення з Чан Кайшы шляхам кідка на поўнач, праз цяжкапраходныя горныя раёны.

Яньанскі перыядПравіць

 
Распіска Маа ў атрыманні 300 тыс. амерыканскіх долараў

Праз год пасля пачатку Доўгага маршу, у кастрычніку 1935 года Кітайская Чырвоная Армія дасягнула камуністычнага раёна ШэньсіГаньсуНінся ў тым ліку буйнога горада Яньань, які было вырашана зрабіць новым фарпостам Камуністычнай Партыі. У ходзе Доўгага маршу падчас ваенных дзеянняў, з-за эпідэміі, няшчасных выпадкаў у горах і балотах, а таксама з-за дэзертырства камуністы страцілі больш за 90 % з таго складу, які пакінуў Цзянсі. Тым не менш, ім атрымалася хутка аднавіць свае сілы. Да таго часу галоўнай мэтай партыі пачала лічыцца барацьба супраць узмацнёнай Японіяй, якая замацавалася ў Манчжурыі і правінцыі Шаньдун. Пасля таго, як у ліпені 1937 года ўспыхнулі адкрытыя ваенныя дзеянні, камуністы, паводле загаду з Масквы, пайшлі на стварэнне адзінага патрыятычнага фронту з Гаміньданам.

У самым разгары антыяпонскай барацьбы Маа Цзэдун ініцыяваў рух пад назвай «выпраўленне нораваў» («чжэнфен») у 19421943 гадоў. Чыннікам таму стаў рэзкі рост партыі, які папаўняўся перабежчыкамі з войска Чан-Кайшы і сялянамі, не знаёмымі з партыйнай ідэалогіяй. Рух уключаў у сябе камуністычную індактрынацыю новых членаў партыі, актыўнае вывучэнне прац Маа, а таксама кампаніі па «самакрытыкі», якія асабліва закранулі галоўнага суперніка Маа — Ван Міна, у выніку чаго сярод камуністычнай інтэлігенцыі фактычна здушылася вальнадумства. Вынікам руху чжэнфен стала поўная канцэнтрацыя ўнутрыпартыйнай улады ў руках Маа Цзэдуна[9]. У 1943 годзе ён быў абраны старшынёй Палітбюро і Сакратарыята ЦК КПК, а ў 1945 годзе — старшынёй ЦК КПК. Гэты перыяд стаў першым этапам фарміравання культу асобы Маа.

Маа вывучаў класіку заходняй філасофіі, у асаблівасці, марксізм. На аснове марксізму-ленінізму, а таксама некаторых аспектаў традыцыйнай кітайскай філасофіі і, не ў апошнюю чаргу, уласнага вопыту і ідэй, Маа атрымалася з дапамогай асабістага сакратара Чэнь Бода стварыць і «тэарэтычна абгрунтаваць» новы кірунак марксізму — мааізм. Мааізм задумваўся як больш прагматычная форма марксізму, якая была бы больш прыстасаваная да кітайскіх рэаляў таго часу. Галоўнымі яго асаблівасцямі могуць быць пазначаны адназначная арыентыроўка на сялянства, а не пралетарыят, а таксама вялікаханскі нацыяналізм[10]. Уплыў традыцыйнай кітайскай філасофіі на марксізм у мааісцкім варыянце выявілася ў вульгарызацыі дыялектыкі.

Перамога КПК у Грамадзянскай ВайнеПравіць

У вайне з Японіяй камуністы дзейнічаюць больш паспяхова Гаміньдана. З аднаго боку гэта тлумачылася адпрацаванай Маа тактыкай партызанскай вайны, якая дазваляла паспяхова апераваць у тыле ў праціўніка, з другога ж гэта прадыктавана тым, што асноўныя ўдары японскай ваеннай машыны прымае на сябе лепш узброеная армія Чан Кайшы, якая ўспрымалася японцамі як асноўны праціўнік. У канцы вайны нават робяцца спробы збліжэння з кітайскімі камуністамі з боку Амерыкі, якія расчараваліся ў Чан Кайшы, які адчуваў паражэнне за адным.

Зноскі

  1. Панцов А. В. «Маа Цзэдун». — М.: Молодая гвардия, 2007. ISBN 978-5-235-02983-5 c.114
  2. Панцов А. В. «Маа Цзэдун». — М.: Молодая гвардия, 2007. ISBN 978-5-235-02983-5 c.119
  3. Панцов А. В. «Маа Цзэдун». — М.: Молодая гвардия, 2007. ISBN 978-5-235-02983-5 c.140
  4. Юн Чжан, Холлидей Дж. «Неизвестный Маа: The Unknown Story» — М.: ЗАО Центрполиграф, 2007. ISBN 978-5-9524-2896-6 c.45
  5. Панцов А. В. «Маа Цзэдун». — М.: Молодая гвардия, 2007. ISBN 978-5-235-02983-5 c.197—198
  6. Юн Чжан, Холлидей Дж. «Неизвестный Маа: The Unknown Story» — М.: ЗАО Центрполиграф, 2007. ISBN 978-5-9524-2896-6 c.49
  7. Шорт, Филип. Маа Цзэдун. АСТ, Москва, 2001, С.229-32
  8. Меликсетов, А. В., Писарев, А. А., …, История Китая. Издательство московского ўниверситета, Москва, 2004, с.519
  9. Selden, Marc. Yanan Legacy: The Mass Line, в: «Chinese Communist Politics in Action», Seattle, London 1970, pp. 101—109
  10. Holm, David. Art and Ideology in Revolutionary China. Oxford 1991, С.53,88; Mao, Zedong. Die Gesammelten Werke. p. 246

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць