Март Лаар (нар. 22 красавіка 1960, Вільяндзі, Эстонская ССР, СССР) — эстонскі палітык і дзяржаўны дзеяч, прэм'ер-міністр Эстоніі з 1992 па 1994 і з 1999 па 2002 гады, міністр абароны Эстоніі з 2011 па 2012, былы старшыня правай кансерватыўна-нацыяналістычнай партыі Саюз Айчыны і Res Publica.

Март Лаар
Mart Laar
Март Лаар
сцяг
27-ы прэм'ер-міністр Эстоніі
21 кастрычніка 1992 — 8 лістапада 1994
Папярэднік Ційт Вяхі
Пераемнік Андрэс Таранд
сцяг
31-ы прэм'ер-міністр Эстоніі
25 сакавіка 1999 — 28 студзеня 2002
Папярэднік Март Сійман
Пераемнік Сійм Калас
сцяг
Міністр абароны Эстоніі
5 красавіка 2011 — 6 мая 2012
Папярэднік Яак Аавіксаа
Пераемнік Урмас Рэйнсалу
 
Партыя Саюз Айчыны і Res Publica
Адукацыя Тартускі ўніверсітэт
Дзейнасць палітык, эканаміст, пісьменнік, гісторык
Месца працы
Член у
Нараджэнне 22 красавіка 1960(1960-04-22)[2][3][4] (60 гадоў)
 
Узнагароды
Кавалер ордэна Дзяржаўнага герба 2 класа (Эстонія)
Вялікі крыж ордэна Белай ружы
Кавалер ордэна Перамогі імя Святога Георгія
Камандор ордэна Заслуг перад Рэспублікай Польшча
Кавалер Вялікага Крыжа 2 класа ордэна За заслугі перад ФРГ
Кавалер Вялікага Крыжа ордэна Ганаровага легіёна

Палітычная дзейнасцьПравіць

Быўшы палітыкам, Лаар напісаў некалькі кніг па гісторыі Эстоніі і Расіі. Акрамя таго, быў настаўнікам гісторыі ў Таліне, а таксама старшынёй Савета гісторыкаў пры Фондзе Эстонскай Спадчыны, Таварыства за захаванне эстонскай гісторыі і Таварыства эстонскіх студэнтаў. У 1983 годзе Лаар скончыў Тартускі ўніверсітэт, у 1995 годзе ў тым жа ўніверсітэце атрымаў ступень магістра гісторыі, а ў 2005 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. У перыяд навучання ва ўніверсітэце актыўна ўдзельнічаў у працы камсамольскай арганізацыі ўніверсітэта.

Рашэннем Рыйгікогу (парламент Эстоніі) ад 21 кастрычніка 1992 года Лаар быў зацверджаны прэм'ер-міністрам, пасля таго, як быў прызначаны на гэту пасаду прэзідэнтам Ленартам Меры. У 1994 у выніку адкрытага галасавання Парламент Эстоніі пазбавіў Лаара пасады прэм'ер-міністра. Адстаўка суправаджалася абвінавачваннямі ў хлусні, што было следствам сумніўных здзелак, звязаных са знікненнем 2,3 мільярдаў савецкіх рублёў (атрыманых у выніку абмену на эстонскія кроны падчас грашовай рэформы[5][6][7]. Паводле адпаведнага пагаднення, грошы павінны былі быць перададзены Расійскаму Цэнтрабанку, аднак замест гэтага апынуліся ў руках двух эстонскіх бізнесменаў, і прададзены затым рэжыму рэспублікі Ічкерыя[8]) і «зброевай афёрай» (урадам Эстоніі быў складзены дагавор на куплю ў ізраільскай ваеннай дзяржаўнай карпарацыі Israel Military Industries зброі на суму $50 млн[9]. У выніку гэтай здзелкі пацярпела таксама рэпутацыя Сійма Каласа, які быў у той перыяд дырэктарам Банка Эстоніі)[10].

За час свайго першага знаходжання ва ўладзе здолеў заслужыць рэпутацыю буйнога эканаміста і паспяховага рэфарматара[11][12]. Рэформы, праведзеныя Лаарам у 1992—94 гадах пад лозунгам plats puhtaks! (ачысцім месца!), паводле заходніх ацэнак, заклалі аснову для хуткага эканамічнага росту і прывялі да прыёму Эстоніі ў ЕС[13]. Зрабіў істотны ўнёсак у фарміраванне палітыкі Эстонскай Рэспублікі ў дачыненні да нацыянальных меншасцей.

Праз пяць гадоў, у 1999 годзе, ён вярнуўся на тую ж пасаду, дэкларуючы наступныя палітычныя мэты: выцягнуць эканоміку з балота і прывесці краіну ў ЕС. Заставаўся на пасадзе да адстаўкі ў 2002 годзе.

У 2006 годзе Лаар быў ганараваны прэміяй Мілтана Фрыдмана ($0,5 млн), што прысуджаецца раз у два гады «чалавеку, які зрабіў значны ўнёсак у развіццё чалавечых свабод».

З'яўляецца адной з самых скандальных фігур эстонскай палітыкі. Акрамя «зброевай» і «рублёвай» афёры, шырокую агалоску атрымалі некаторыя выказванні Лаара, а таксама выпадак, калі ён, быўшы прэм'ер-міністрам, практыкаваўся ў стральбе з пісталета па партрэце свайго палітычнага праціўніка Эдгара Савісаара[14]. Вядомы сваім нацыянал-радыкалізмам, рэзкімі заявамі ў адрас Расіі.[15]

З 2006 года быў саветнікам прэзідэнта Грузіі Саакашвілі .[16] Па словах міністра замежных спраў Эстоніі Урмаса Паэта, адна з частак дзейнасці Лаара (апроч кансультавання) «растлумачыць прэзідэнту і ўраду Грузіі, якія настроі пануюць цяпер у ЕС і НАТА, каб Тбілісі паводзіў сябе як мага рэалістычней».[16] Выконваў гэтыя абавязкі да вайны жніўня 2008 года.[17]

У 2010 годзе запрошаны на пасаду саветніка Урада Малдовы.[18]

У ліпені 2011 года Лаар выступіў з заявай пра тое, што ў выпадку ваеннага канфлікту з Расіяй часці Арміі абароны Эстоніі змогуць спыніць да падыходу сіл НАТА расійскія танкі, а таксама заявіў, што ў Эстоніі ўжо пачалася падрыхтоўка партызанскіх атрадаў для аналагічных мэт[17][19]. Пастаянны прадстаўнік Расіі пры НАТА Дзмітрый Рагозін ахарактарызаваў Лаара як «фантазёра» і параіў яму «часцей прымаць антыдэпрэсанты»[17][19]. Крыху пазней міністр абароны Эстоніі заяўляў пра разгляд планаў па стварэнні танкавых падраздзяленняў у краіне.[17]

Зноскі

  1. COURAGE Registry
  2. Mart Laar // Eesti biograafiline andmebaas ISIK Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. Mart Laar // Munzinger-Archiv — 1913. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. Mart Laar // Brockhaus Enzyklopädie Праверана 9 кастрычніка 2017.
  5. Smith, David James (2002). The Baltic States. Routledge. p. 91. ISBN 0415285801. http://books.google.com/books?id=YaYbzQQN97EC&pg=PA91&dq.  (англ.) 
  6. Чачэнскі след эстонскіх рублёў
  7. Эстонія правяла ў Расіі незаконную грашовую эмісію
  8. Eesti Paevaleht 3 студзеня 2005: «Kovemad mehed kui Leedo: Marcel ja Tiit» (эст.) 
  9. МФИТ / РЕФОРМА ОБОРОННОГО КОМПЛЕКСА / АНАЛИТИЧЕСКИЕ ОБЗОРЫ / НОВОСТИ ВПК И ВОЕННО-ТЕХНИЧЕСКОГО СОТРУДНИЧЕСТВА
  10. Эстонскі парламентарый пазбаўлены дэпутацкай недатыкальнасці
  11. Development and Transition: Interview with Mart Laar on flat taxes
  12. Baltischer Spitzenpolitiker Mart Laar spricht am 29. Juni über das estnische Wirtschaftswunder (ням.) 
  13. Інтэрв'ю з Мартам Лаарам Гватэмала, верасень 2006. (англ.) , (ісп.) 
  14. Прэзідэнт Эстоніі расследуе стральбу па партрэце палітыка
  15. Intervjuu Mart Laariga: Eesti päästmiseks on vaja vaid toatäit inimesi (эст.) 
  16. 16,0 16,1 Лаар стане кансультантам Саакашвілі (2006)
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 Эстония готовит ловушку для русского «Мистраля» — Свободная Пресса, 25 октября 2011 года
  18. Март Лаар запрошаны на пасаду саветніка Урада Малдовы.
  19. 19,0 19,1 news.mail.ru: Рогозин назвал министра обороны Эстонии фантазёром

Шаблон:Прэм'ер-міністры Эстоніі