Мікалай Іванавіч Гусеў

савецкі мастак (1899-1965)

Мікалай Іванавіч Гу́сеў, часам імя пісалі як Нікалай (9 (21) снежня 1899, Вязнікаўскі павет[1], Уладзімірская губерня, Расійская імперыя — 14 лютага 1965) — беларускі жывапісец, графік і педагог. Аўтар сцяга БССР узору 1951 года[2], мадыфікацыя якога з’яўляецца цяперашнім афіцыйным сцягам Беларусі. У кнізе А. Н. Басава і І. М. Куркова аўтар сцяга праз памылку друку названы Міхаілам Гусевым[2].

Мікалай Іванавіч Гусеў
Фатаграфія
Дата нараджэння 9 (21) снежня 1899
Месца нараджэння
Дата смерці 14 лютага 1965(1965-02-14) (65 гадоў)
Месца пахавання
Грамадзянства
Род дзейнасці мастак, графік
Месца працы
Жанр жывапіс і графіка
Вучоба
Commons-logo.svg Працы на Вікісховішчы

БіяграфіяПравіць

Нарадзіўся ў сям’і сялян Вязнікаўскага павета Уладзімірскай губерні, рускі паходжаннем[1][3]. У 1906 годзе бацька прадаў маёмасць у вёсцы і працаваў на папяровай фабрыцы у суседнім Троіцкім-Татараве[ru], у 1908 годзе сям’я зноў пераехала, бацька працаваў рабочым на цыратавай фабрыцы, цесляром, муляром, касцом[3]. У 1912 годзе Мікалай скончыў сельскую школу, пачаў вучыцца ў Мсцёрскім іканапісным вучылішчы, па сканчэнні ў 1916 годзе, у ліку лепшых вучняў, накіраваны ў іканапісанае вучылішча ў Петраград[3]. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года вучылішча ліквідавалі і Гусеў вымушаны вярнуцца дамоў[3]. У 1918 годзе сям’я паехала ў Барнаул, але дарогай іх высадзілі з парахода ў Пермскай губерні, дзе тым часам ішлі баявыя дзеянні Грамадзянскай вайны[3]. М. Гусеў трапіў у РСЧА, служыў пісарам і працаваў мастаком, пазней дывізію перадыслакавалі ў Віцебск, дзе ён дэмабілізаваўся[3].

Паступіў адразу на другі курс Віцебскага мастацкага тэхнікума, вучыўся адначасова з З. Азгурам, А. Бембелем (1924—1926), адным з выкладчыкаў быў В. Волкаў, з 1925 года браў удзел у выстаўках[3]. Затым вучыўся на аддзяленні жывапісу Ленінградскага вышэйшага мастацка-тэхнічнага інстытута (1926—1930), пасля пераехаў Мінск, але неўзабаве вярнуўся на вучобу ў Ленінград, ужо на аддзяленне графікі, пераведзенае ў Маскву і рэарганізаванае ў Маскоўскі паліграфічны інстытут, там вучыўся сярод іншых у У. Фаворскага (1930—1932)[1][3]. У 1932 годзе вяртаецца ў Мінск[3]. Член Саюза савецкіх мастакоў БССР (1932). Працаваў загадчыкам мастацкай часткі Беларускага дзяржаўнага выдавецтва, потым кансультантам тамсама[3]. Пэўны час выконваў абавязкі загадчыка сектара выяўленчага мастацтва Упраўлення па справах мастацтва пры СНК БССР[3]. У 1936—1941 гадах выкладаў у Беларускім політэхнічным інстытуце[1]. У 1939—1941 гадах кіраў гуртком рысунка і акварэлі пры Саюзе савецкіх архітэктараў у Мінску[3]. Таксама быў членам рэдкалегіі часопіса «Іскры Ільіча»[4].

Пачатак вайны заспеў Гусева з іншымі мастакамі ў вёсцы каля Пухавічаў, дзе сем’і адпачывалі, а яны пісалі пейзажы[3]. Некаторыя спрабавалі пайсці на ўсход, але ўсе вярнуліся, і, чыё мінскае жытло было зруйнавана, заставаліся ў вёсцы[3]. Сядзіба Гусева на Бібліятэчнай вуліцы ацалела і ён з сям’ёй вярнуўся ў Мінск[3]. Падчас акупацыі (1941—1944) жыў у Мінску з амаль паралізаванай жонкай Тамарай і дзвюмя малымі дочкамі, супрацоўнічаў з акупацыйнай адміністрацыяй[5]. У пачатку вайны пэўны час у доме М. Гусева жыў В. Волкаў, разам яны пачалі зарабляць пісаннем партрэтаў[6]. Работы было шмат, пісаў Гусеў хутка, трапна, пунктуальна і гэта падабалася заказчыкам[5], за размовамі з імі вывучыў нямецкую мову[6]. У пасляваеннай анкеце М. Гусеў адзначаў слабыя веды нямецкай мовы[3], паводле В. Бембель, да вайны наогул не ведаў нямецкай, але за некалькі гадоў практыкі дасягнуў не горшага за яе ўзроўню[6]. Паводле В. Бембель, суседкі Гусевых, яны дапамагалі ваеннапалоннаму і знаёмай з гета[6].

Паводле В. Тараса і Я. Ціхановіча, пасля вызвалення Мінска мастакоў М. Гусева і М. Дучыца арыштавалі праз супрацоўніцтва з акупантамі, нягледзячы на заступніцтва З. Азгура і І. Ахрэмчыка перад П. Панамарэнкам, М. Гусеў быў асуджаны і 4 гады адбываў пакаранне[5][7]. Аднак, заступніцтва мусіць дапамагло, прынамсі пра адбыванне пакарання няма пэўных звестак і гэта вымагае дадатковай праверкі[3]. Адразу па вызваленні горада М. Гусеў актыўна выконваў ужо савецкія заказы[3].

У 1948—1950 гадах вучыўся ў вячернім універсітэце марксізму-ленінізму пры Мінскім гаркаме КПБ[3]. З канца 1940-х да 1965 года выкладаў у Беларускім політэхнічным інстытуце, з 1954 года — дацэнт[1], з 1963 года — загадчык кафедры рысунка, акварэлі і скульптуры[3].

Адна з дачок Гусева — першая жонка мастацтвазнаўца і журналіста Уладзіміра Бойкі[3].

Пахаваны на Маскоўскіх могілках у Мінску.

ТворчасцьПравіць

Працаваў у стылі сацрэалізму, спецыялізаваўся на тэматычных карцінах і партрэтах.

Сярод твораў М. І. Гусева даваеннага часу тэматычная карціна «У ліцейнай майстэрні» (1929), графічныя партрэты М. Горкага (1934), І. Харыка (1930-я) і інш., плакаты.[1]

Падчас акупацыі, у 1942—1944 гадах кіраваў абнаўленнем роспісу Петра-Паўлаўскага сабора[8]. З гэтага перыяду, апроч прыватных заказаў, вядомы партрэты А. Гітлера (1943), Р. Астроўскага (1944)[5].

У пасляваенны час аўтар партрэтаў А. Бембеля, А. Глебава, Я. Купалы (усе канец 1940-х гадоў), П. Броўкі, Р. Шырмы (абодва 1960 год), Пятра Глебкі, Ніны Глебка і іншых, тэматычных карцін «Будуемся!» (1947), «Янка Купала і Ян Райніс» (1959) і інш.[1], шаржаў. Аўтар выявы сцяга БССР узору 1951 года[2].

Упершыню экспанаваў свае творы яшчэ студэнтам тэхнікума ў 1925 годзе на Першай Усебеларускай выстаўцы. Браў удзел ва Усесаюзнай мастацкай выставе (1950) у Маскве. Член Саюза мастакоў СССР.

Творчыя дакументы: акадэмічныя рысункі, эцюды да гравюр і карцін; фотаздымкі твораў; лісты М. І. Гусеву ад В. К. Дзежыца, К. М. Касмачова, І. Немагая і інш.; дакументы да біяграфіі М. І. Гусева: аўтабіяграфія, асабістныя дакументы, дакументы службовай дзейнасці; фотаздымкі, асобныя і групавыя; дакументы жонкі, Т. С. Гусевай, заўховаюцца ў БДАМЛіМ (BY БГАМЛИ ф. 170, 50 адз. зах.).

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 БелЭн, 1997, с. 544
  2. 2,0 2,1 2,2 Басаў А. Н., Куркоў І. М. Флагі Беларусі ўчора і сёння / Пер. А. Н. Найдовіч. — Мн.: Полымя, 1994. С. 24.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 Мартинович, 2020
  4. «Іскры Ільіча» № 4, крас. 1941.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Ціхановіч Я. Партрэт стагоддзя. — Мінск: Лімарыус, 2015. — С. 119.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Бембель-Дедок О. А. Воспоминания / Предисл. Е. И. Гаповой; Вступ. ст. Т. О. Бембель. — Мн: Пропилеи, 2006. — 235 с., [12] л. ил. — (Великая эпоха: женское свидетельство) — ISBN 985-6239-63-9
  7. Тарас В. Хлапчук са старога здымку Раздзелы з кнігі «На выспе ўспамінаў» // Дзеяслоў № 2(15), 2005.
  8. Антановіч К. Як храм ля замчышча ўзвялі? // Культура № 29 (1051), ліп. 2012.

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць