Адкрыць галоўнае меню

Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін

Мікола (Мікалай) Мікалаевіч Шчакаціхін (13 (1) кастрычніка 1896, Масква — 1 кастрычніка 1940, Белябей, Башкірская АССР) — беларускі мастацтвазнавец, гісторык і тэарэтык мастацтва, педагог.

Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін
Mikola Szczakacichin 1927.jpg
Дата нараджэння 13 кастрычніка 1896(1896-10-13)
Месца нараджэння
Дата смерці 1 красавіка 1940(1940-04-01) (43 гады)
Месца смерці
Грамадзянства
Род дзейнасці мастацтвазнавец, гісторык, настаўнік, тэарэтык мастацтва
Навуковая сфера архітэктура і мастацтвазнаўства
Месца працы
Навуковая ступень доктар мастацтвазнаўства[d]
Альма-матар
Вядомы як аўтар канцэпцыі развіцця беларускага мастацтвазнаўства
Commons-logo.svg Mikola Ščakacichin на Вікісховішчы

БіяграфіяПравіць

У 19141918 вучыўся ў Маскоўскім універсітэце. З 1922 года ў Мінску. У 19221924 працаваў у БДУ, дацэнт; у 19251928 — у Інбелкульце (стварыў пры Інбелкульце Камісію па гісторыі мастацтва), у 19291930 — у БелАН[1].

Адзін з заснавальнікаў беларускага мастацтвазнаўства. Даследаваў выяўленчае мастацтва і архітэктуру Беларусі ад старажытных часоў да сучаснасці: культавае дойлідства і манументальны жывапіс XIXIX стагоддзяў, іканапіс XVIIXVIII стагоддзяў, абарончыя збудаванні, старажытныя беларускія гравюры, мастацтва кніг Ф. Скарыны, творчасць многіх беларускіх мастакоў, у тым ліку В. Вашчанкі, М. Філіповіча, В. Волкава, А. Грубэ, І. Ахрэмчыка, У. Кудрэвіча, і інш. Упершыню ў беларускім савецкім мастацтвазнаўстве выпрацаваў навуковую канцэпцыю гісторыі беларускага мастацтва, асноўныя кірункі яго развіцця, зрабіў спробу перыядызацыі. Пільную ўвагу аддаваў станаўленню нацыянальнай мастацкай школы, арганізацыі мастацкага жыцця рэспублікі. Выступаў з публікацыямі па праблемах беларускага мастацтва, аўтар артыкула пра беларускае мастацтва для 1-га выдання Вялікай Савецкай Энцыклапедыі (т. 5, 1930)[1]. Разглядзеў і апісаў будынак Мінскай халоднай сінагогі.

У 1928 выдаў т. 1 сваёй галоўнай працы «Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва». Прадоўжыць гэта выданне не здолеў, бо 18 ліпеня 1930 быў арыштаваны ДПУ БССР па справе «Саюза вызвалення Беларусі». У час арышту навуковы супрацоўнік БелАН, дацэнт БДУ, гадаваў дваіх дзяцей.

Па пастанове Калегіі АДПУ СССР ад 10 кастрычніка 1931 як «член контррэвалюцыйнай арганізацыі», высланы ў Белябей Башкірскай АССР тэрмінам на 5 гадоў. Працаваў статыстыкам, планавіком у кааперацыі, выкладаў у сярэдніх навучальных установах. Нейкі час жыў у в. Колтаўцы (30 км ад Белябея). Працягваў займацца навуковай дзейнасцю, аб выніках якой пісаў у лістах да акадэміка У. Пічэты. Але на навуковыя пасады яму не дазволілі вярнуцца. Рэгулярна перад рэвалюцыйнымі святамі М. Шчыкаціхіна ў «прафілактычных» мэтах арыштоўвалі. У турмах захварэў на туберкулёз, ад якога і памёр. Рэабілітаваны 30 студзеня 1956 года судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР. Групавая справа М. Шчакаціхіна і іншых № 20951-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

ТворыПравіць

  • Феликс Валлотон. М., 1918;
  • Фрэскі Полацкага Барысаглебскага манастыра // Наш край. 1925, № 1;
  • Васіль Вашчанка — магілёўскі гравёр канца XVI — пачатку XVIII сталецця. Мн., 1925;
  • Матар'ялы да гісторыі беларускага малярства XVIII ст. // Віцебшчына. Т. 1. 1925;
  • Нарысы з гісторыі беларускага мастацтва. Т. 1. Мн., 1928; факсімільнае выд.: Мн., 1993;
  • Новы Менск // Чырвоная Беларусь. 1930, № 1.
  • Помнікі старадаўняй архітэктуры XVII—XVIII стагоддзяў у Мінску // Запіскі аддзела гуманітарных навук. Мн., 1928. Кн. 6. Працы камісіі гісторыі мастацтва. Т. 1, сш. 1;

ПамяцьПравіць

  • У 1996 годзе, да 100 — годдзя з дня нараджэння навукоўца, РУП «Белпошта» выпусціла паштовую марку.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Шчакаціхін Мікалай Мікалаевіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993.

ЛітаратураПравіць

СпасылкіПравіць