Адкрыць галоўнае меню

Нейтры́на (італ.: neutrino — нейтрончык, памяншальнае ад neutrone — нейтрон) — незараджаная элементарная часціца з групы лептонаў. Мае спін 1/2 і масу, намнога меншую за масу электрона. Па статыстычных уласцівасцях адносіцца да ферміёнаў.

электроннае нейтрына
мюоннае нейтрына
таоннае нейтрына
FirstNeutrinoEventAnnotated.jpg
сімвал νe
νμ
ντ
маса меншая за 0,28 эВ, але не нулявая ва ўсіх водараў (νe, νμ, ντ)
лік відаў 3
статыстыка ферміёны
група лептоны
пакаленне 1 (νe)
2 (νμ)
3 (ντ)
узаемадзеянне слабае,
гравітацыйнае
квантавыя лікі
электрычны зарад 0
спін ½
Іншыя ўласцівасці і звесткі
час жыцця стабільныя
каналы распаду няма
састаў часціцы элементарная

Удзельнічае ў слабых і гравітацыйных узаемадзеяннях, з-за вельмі малой масы слаба ўзаемадзейнічае з рэчывам, характарызуецца вялікай пранікальнай здольнасцю, напрыклад, свабодна праходзіць праз Зямлю і Сонца. Так, нейтрына з энергіяй парадку 3—10 МэВ маюць у вадзе даўжыню свабоднага прабегу парадку 1018 м (каля 100 св. гадоў)[1]. Таксама вядома, што кожную секунду праз пляцоўку на Зямлі ў 1 см² праходзіць каля 6×1010 нейтрына, выпушчаных Сонцам[2]. Аднак ніякага ўздзеяння, напрыклад, на цела чалавека яны не аказваюць. У той жа час нейтрына высокіх энергій паспяхова выяўляюцца па іх узаемадзеянні з мішэнямі[1].

Такаакі Кадзіта і Артур Мак-Дональд атрымалі Нобелеўскую прэмію па фізіцы 2015 года «за адкрыццё нейтрынных асцыляцый, якія паказваюць, што нейтрына маюць масу»[3].

Віды і ўласцівасціПравіць

Вядома 3 тыпы нейтрына: электроннае нейтрына νe, мюоннае нейтрына νμ, таоннае нейтрына ντ і адпаведныя ім антычасціцы νe, νμ і ντ (звесткі аб ντ і ντ ускосныя і магчыма, што ντ = ντ).

Кожны з тыпаў нейтрына пры ўзаемадзеянні з іншымі часціцамі можа пераўтварыцца ў адпаведны зараджаны лептон. Існуюць эксперыментальныя пацвярджэнні нейтрынных асцыляцый[4] — пераўтварэнняў аднаго тыпу нейтрына ў другі (прапанавана Б. М. Пантэкорва ў 1957). У сваю чаргу, нейтрынныя асцыляцыі сведчаць аб тым, што нейтрына маюць ненулявыя масы спакою, і лептонныя зарады не захоўваюцца[5].

Гісторыя адкрыццяПравіць

Існаванне электроннага нейтрына было прадказана В. Паўлі (1930—1933) на падставе законаў захавання энергіі і імпульсу ў рэакцыях β-распаду.

Эксперыментальна νe было зарэгістравана амерыканскімі фізікамі Ф. Райнесам і К. Коўэнам[en] ў 1953—1956.

Крыніцы нейтрынаПравіць

Выпрамяняюцца нейтрына пры пераўтварэннях атамных ядраў (β-распадзе, захопе электронаў і мюонаў[en]), распадах элементарных часціц і інш. Працэсы, якія вядуць да ўтварэння нейтрына, адбываюцца ў рэчыве Зямлі і яе атмасферы за кошт касмічнага выпрамянення, у нетрах Сонца, зорак і інш. (гл. нейтрынная астраномія, нейтрынная астрафізіка). Штучна нейтрына атрымліваюць з дапамогай магутных ядзерных выпрамяняльнікаў, ядзерных рэактараў, паскаральнікаў зараджаных часціц.

Гл. таксамаПравіць

ЗноскіПравіць

  1. 1,0 1,1 Нейтрино // Физическая энциклопедия.
  2. Наше Солнце
  3. Заколебали. Почему за превращения нейтрино присудили Нобелевскую премию по физике // Наука и техника. Лента.ру. 6 октября 2015.
  4. Куденко Ю. Обнаружение нового типа осцилляций нейтрино // «Троицкий вариант — Наука» №13 (82), 5 июля 2011 года.
  5. Bilenky, S. (2016). "Neutrino oscillations: From a historical perspective to the present status". Nuclear Physics B 908: 2–13. doi:10.1016/j.nuclphysb.2016.01.025. Bibcode2016NuPhB.908....2B. 

ЛітаратураПравіць

  • Нейтрына // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. С. 277.
  • Нейтрино / М. Ю. Хлопов // Физика космоса: Маленькая энциклопедия / Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. ред.) и др. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1986.
  • Нейтрино // Физическая энциклопедия.
  • Марков М. А. Нейтрино. М., 1964.
  • Понтекорво Б. М. Нейтрино. М., 1966.
  • Рекало М. П. Нейтрино. Киев, 1986.
  • Bilenky S. Introduction to the Physics of Massive and Mixed Neutrinos (англ.)  // Lecture Notes in Physics. — 2010. — Т. 817. — DOI:10.1007/978-3-642-14043-3

СпасылкіПравіць