Адкрыць галоўнае меню

Рэспу́бліка Няме́цкая А́ўстрыя (ням.: Republik Deutschösterreich) — дзяржава, створаная па заканчэнні Першай сусветнай вайны ў рэгіёнах з пераважна нямецкамоўным насельніцтвам былой Аўстра-Венгерскай імперыі.

Рэспубліка Нямецкая Аўстрыя
ням.: Republik Deutsch-Österreich

Flag of Austria-Hungary (1869-1918).svg
 
Flag of the Habsburg Monarchy.svg
1918 — 1919


Flag of Austria.svg
 
Flag of the Czech Republic.svg
 
Flag of Italy (1861–1946).svg
 
Flag of the State of Slovenes, Croats and Serbs.svg
Flag of Austria.svg AustriaCoA-1918.svg


Сцяг Нямецкай Аўстрыі Герб Нямецкай Аўстрыі
GermanAustriaMap.png
Сталіца Вена
Мова(ы) нямецкая
Грашовая адзінка Аўстрыйская крона
Плошча 118311
Насельніцтва
  • 10 400 000 чал.
Форма кіравання Рэспубліка
Гісторыя
 - 12 лістапада 1918 абвешчана
 - 21 кастрычніка 1918 ратыфікацыя Сен-Жэрменскага дагавору
Нямецкамоўныя тэрыторыі на этнаграфічнай карце Аўстра-Венгрыі (ружовым).
Гісторыя Аўстрыі
Austria Bundesadler.svg

Дагістарычная Аўстрыя
Герцагства Аўстрыя
Эрцгерцагства Аўстрыя
Свяшчэнная Рымская імперыя
(Габсбургская манархія)
Аўстрыйская імперыя
Аўстра-Венгрыя
(Цыслейтанія)
Нямецкая Аўстрыя
Першая рэспубліка
Грамадзянская вайна
Федэратыўная Дзяржава Аўстрыя
Аншлюс
Остмарк
Саюзная акупацыя
Другая рэспубліка

Нямецкая Аўстрыя абвясціла пра свой суверэнітэт над усімі тэрыторыямі былой Габсбургскай манархіі, дзе большасць насельніцтва складалі немцы. Гэта тэрыторыя складала агулам плошчу ў 118 311 км², яе насельніцтва налічвала 10,4 млн чал., у яе ўваходзілі, апрача ўсёй сучаснай Аўстрыі, сучасныя італьянскія Паўднёвы Ціроль і горад Тарвізіа, цяперашнія славенскія Паўднёвая Карынтыя і Паўднёвая Штырыя, а таксама Судэты і нямецкія часткі Багеміі, якія ўваходзяць у склад сучаснай Чэхіі. Рэальны кантроль урада распаўсюджваўся толькі на прыдунайскія і прыальпійскія рэгіёны, якія цяпер складаюць большасць тэрыторыі сучаснай Аўстрыі.

Змест

ГісторыяПравіць

У часы існавання Аўстра-Венгрыі тэрмін Нямецкая Аўстрыя быў неафіцыйным вызначэннем тэрыторый, якія ў сваёй большасці насялялі аўстрыйскія немцы. Пасля распаду імперыі ў 1918 годзе нямецкая па паходжанні частка дэпутатаў Рэйхсрата (парламент Аўстрыі як адной з дзвюх федэрацыйных частак Аўстра-Венгрыі) паставілі задачу стварыць дзяржаву на гэтых тэрыторыях. Яны абвясцілі аб стварэнні г.зв. Часовага нацыянальнага сходу незалежнай нямецкай аўстрыйскай дязржавы і абралі ў склад яго прэзідыуму сяброў трох партый — Франца Дынгхофера (Нямецкі нацыянальны рух), Ёдака Фінка (Хрысціянска-сацыялістычная партыя) і Карла Зайца (Сацыял-дэмакратычная працоўная партыя). У склад уласна сходу ўвайшлі прадстаўнікі ад Багеміі, Маравіі і Аўстрыйскай Сілезіі, якія адмовіліся далучыцца да новаўтворанай Чэхаславакіі 28 кастрычніка 1918 года.

11 лістапада 1918 года ад свайго права на ўдзел у дзяржаўных справах адмовіўся апошні аўстра-венгерскі імператар Карл I Габсбург. На наступны дзень таго ж года нацыянальны сход афіцыйна абвясціў Нямецкую Аўстрыю рэспублікай і часова прызначыў на пасаду канцлера Карла Рэнера. Была складзена Канстытуцыя, паводлея якой замацоўваўся рэспубліканскі лад кіравання і статус Нямецкай Аўстрыі як часткі Германскай Рэспублікі. Апошняе палажэнне было прынята дэпутатамі з прычыны меркавання дэпутатаў пра Нямецкую Аўстрыю як пра нежыццяздольную дзяржаву і пра агульны палітычны курс з Германіяй як адзіны актуальны шлях развіцця. Так, пазнейшыя плебісцыты ў правінцыях Ціроль і Зальцбург далі 98% і 99% галасоў за аб'яднанне з Германіяй. 22 лістапада нацыянальны сход афіцыйна высунуў прэтэнзіі на нямецкія тэрыторыі Цыслейтаніі. Тым не менш, супраць падобнай экспансіі выступілі саюзнікі, а сама Нямецкая Аўстрыя не мела дастатковай моцы для супрацьстаяння дзяржавам, да якіх былі высунуты яе тэрытарыяльныя патрабаванні.

10 верасня 1919 года Карлам Рэнерам быў падпісаны Сен-Жэрменскі дагавор, 21 кастрычніка ён быў ратыфікаваны нацыянальным сходам краіны. Падпісаннем гэтага дагавору Нямецкая Аўстрыя пагадзілася на прыбранне са сваёй назвы слова «Нямецкая», а таксама з тым, што незалежнасць Аўстрыі можа змяніцца толькі са згоды Лігі Нацый, фактычна адмовіўшыся такім чынам ад спробы аб'яднання з Германіяй[1]; гэта аб'яднанне было забаронена і для Германіі. Па заканчэнні гэтых змен і стабілізацыі межаў Аўстрыі ў сусветнай гістарыяграфіі прынята адлічваць перыяд Першай Аўстрыйскай Рэспублікі.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзелПравіць

Тэрыторыі, на якія прэтэндаваў урад Нямецкай Аўстрыі, былі падзеленыя ім на 9 правінцый:

  • Верхняя Аўстрыя (ням.: Oberösterreich) — складала тэрыторыю сучаснай аўстрыйскай федэральнай зямлі Верхняя Аўстрыя і г.зв. Шумаўскі край: рэгіён на паўднёвым захадзе Чэхіі, які ўваходзіць у Паўднёвачэшскі край Чэхіі.
  • Ніжняя Аўстрыя (ням.: Niederösterreich) — складала тэрыторыю сучаснай аўстрыйскай федэральнай зямлі Ніжняя Аўстрыя, гораду Вена і г.зв. Нямецкую паўднёвую Маравію, якая цяпер уваходзіць у склад чэшскіх краёў Паўднёвая Маравія і Высачына.
  • Нямецкая Багемія (ням.: Deutschböhmen) — складала тэрыторыю Судэтаў, якія ўваходзяць цяпер у склад Чэхіі.
  • Судэты (ням.: Sudetenland) — не адпавядала сучаснаму разуменню тэрміну «Судэты» і складала поўнач сучаснай Чэхіі.
  • Штырыя (ням.: Steiermark) — знаходзілася на большай частцы гістарычнай Штырыі, уключаючы сучасную аўстрыйскую федэральную зямлю Штырыя і паўночны захад славенскага рэгіёна Ніжняя Штырыя.
  • Зальцбург (ням.: Salzburg) — тэрытоыря сучаснай аўстрыйскай федэральнай зямлі Зальцбург.
  • Карынтыя (ням.: Kärnten) — складалася з сучасных тэрыторый аўстрыйскай федэральнай зямлі Карынтыя, славенскага рэгіёна Карынтыя, муніцыпалітэты Езерска і італьянскіх камун Тарвізіа, Мальбаргета-Вальбруна і Пантэба.
  • Нямецкі Ціроль (ням.: Deutschtirol) — складала тэрыторыю сучаснай аўстрыйскай федэральнай зямлі Ціроль і італьянскай праінцыі Бальцана.
  • Форарльберг (ням.: Vorarlberg) — адпавядала сучаснай аўстрыйскай федэральнай зямлі Форарльберг.

Некаторыя нямецкія супольнасці Маравіі, у тым ліку нямецкія муніцыпалітэты Брно, Іглавы і Оламаўца таксама спрабавалі ўстанавіць саюз з Нямецкай Аўстрыяй, аднак гэтыя спробы апынуліся няўдалымі. Тэрыторыі па-за сучаснай Аўстрыяй часта мелі значную не-нямецкую меншасць альбо ўвогуле не-нямецкую большасць, потым гэтыя тэрыторыі неўзабаве былі ўзяты войскамі краін, унутры якіх яны знаходзіліся. З іншага боку, немцы складалі большасць у рэгіёне на захадзе Венгрыі, у выніку чаго чаго яны здолелі ўтварыць зямлю Бургенланд і далучыцца да Аўстрыі. Тым не менш, горада Эдэнбург (сучасны Шопран), які размяшчаецца побач з Бургенландам, застаўся ў складзе Венгрыі з прычыны вельмі спрэчных вынікаў рэферэндуму, што быў праведзены ў горадзе. Іншая частка Бургенланда, Прэсбург (сучасная Браціслава), адышла ў склад Чэхаславакіі.

ГімнПравіць

Нягледзячы на забарону выкарыстання тэрміну Нямецкая Аўстрыя, з 1920 па 1929 года неафіцыйны гімн дзяржавы, Deutschösterreich, du herrliches Land, змяшчаў згадку гэтай назвы (бел.: Нямецкая Аўстрыя, цудоўная зямля). Словы гімна былі напісаны Карлам Рэнерам — чалавекам, які юрыдычна пацвердзіў адмову Аўстрыі ад назвы «Нямецкая».

Зноскі

  1. Treaty of Peace between the Allied and Associated Powers and Austria; Protocol, Declaration and Special Declaration [1920 ATS 3] (англ.) . Australasian Legal Information Institute. Праверана 6 студзеня 2014.