Падзенне Кабула (2021)

15 жніўня 2021 года сілы Талібана ўвайшлі ў Кабул, сталіцу Афганістана. Іх прасоўванне пачалося з магутных атак з ускраін, але было прыпынена, калі дэлегацыя баевікоў і афганскі ўрад аднавілі перамовы, якія прывялі да поўнага захопу ўлады талібамі[1][2][3].

Кантраляваная талібамі тэрыторыя перад падзеннем Кабула.

ПерадгiсторыяПравіць

На люты 2020 года ў краіне знаходзілася 13 000 амерыканскіх вайскоўцаў. Да канца прэзідэнтсва Дональда Трампа кантынгент скарочаны да 2500 чалавек. Новы кіраўнік дзяржавы Джо Байдэн прызначыў канчатковы вывад усіх частак Узброеных сіл ЗША і іх саюзнікаў на 11 верасня 2021 года, да 20-годдзя тэрарыстычных атак на Сусветны гандлёвы цэнтр. Аднак пазней усё было перанесена на 31 жніўня.

Сыход амерыканцаў заахвоціў талібаў перайсці да рашучых дзеянняў. Яшчэ падчас сыходу войскаў ЗША яны разгарнулі шырокамаштабнае наступленне па ўсёй краіне. Да 15 жніўня баевікі ўзялі значную частку краіны, у тым ліку гарады Кандагар, Герат і Мазары-Шарыф.

Ход падзейПравіць

15 жніўня камандаванне «Талібану» афіцыйна загадала сваім сілам спыніць наступленне на Кабул, заявіўшы, што яны не будуць захопліваць горад сілай, хоць паўстанцы ўвайшлі ў яго наваколлі[4]. Мясцовыя жыхары паведамлялі, што баевікі прасоўваліся ў гарадскія раёны, нягледзячы на афіцыйныя заявы іх лідараў[1][5].

Пасля некалькіх сутыкненняў паўстанцы захапілі турму Кулі-Чархі і вызвалілі ўсіх зняволеных. Талібы паднялі свой сцяг у некалькіх раёнах горада і прымусілі некаторых паліцэйскіх перадаць усю сваю зброю[1].

Падчас нападу талібаў на сталіцу, амерыканскія ваенныя верталёты Boeing CH-47 Chinook і Sikorsky UH-60 Black Hawk і верталёты Дзярждэпартамента ЗША Boeing Vertol CH-46 Sea Knight былі заўважаны ля амерыканскага пасольства ў Кабуле. Амерыканцы вывезлі сваіх дыпламатаў і знішчылі сакрэтныя дакументы[6]. Сярод грамадзянскага насельніцтва распаўсюдзілася паніка, і многія кінуліся да сваіх хатах або ў аэрапорт, які заставаўся пад кантролем урада[1][7].

У заяве Міністэрства ўнутраных спраў Афганістана гаворыцца, што прэзідэнт Ашраф Гані вырашыў адмовіцца ад улады і будзе сфармаваны Часовы ўрад на чале з Талібанам[8]. Пасля гэтага баі сціхлі, хоць многія мірныя жыхары заставаліся напалоханымі і хаваліся ў сваіх дамах[1]. Да 11:17 па цэнтральнаеўрапейскім часе ўдзельнікі перамоваў ад Талібану прыбылі ў прэзідэнцкі палац, каб пачаць перадачу ўлады[9]. Хоць перамовы былі напружанымі, урад заявіў аб сваёй гатоўнасці мірна здаць Кабул паўстанцам і заклікаў мірных жыхароў захоўваць спакой.

Пазней у той жа дзень у афганскіх і індыйскіх навінах паведамлялася, што Ашраф Гані сышоў з пасады прэзідэнта і збег з Афганістана[10][11][12] разам з віцэ-прэзідэнтам Амрулой Салехам; як паведамлялася, абодва прыляцелі ў Таджыкістан[13]. Пазней высветлілася, што кіраўнік дзяржавы накіроўваўся транзітам праз Таджыкістан у Аман[14].

НаступствыПравіць

Для «спынення беспарадкаў» у Кабуле ўвялі каменданцкую гадзіну з 21:00. Кіраўніком пераходнага ўрада прызначаны экс-кіраўнік МУС Алі Ахмад Джалалі[15].

Нягледзячы на падзенне горада, 5000 амерыканскіх салдат засталіся ў Кабуле разам з некаторымі супрацоўнікамі пасольства ЗША[16]. Было таксама пацверджана, што войскі НАТА па-ранейшаму прысутнічаюць у міжнародным аэрапорце імя Хаміда Карзая[17]. У той жа дзень урад ЗША санкцыянаваў разгортванне 1000 дадатковых вайскоўцаў у Афганістане, у выніку чаго агульная колькасць амерыканскіх вайскоўцаў у Кабуле дасягнула 6000 чалавек[18].

Некаторыя мясцовыя жыхары, асабліва жанчыны, асцерагаліся аднаўлення рэжыму талібаў, а некаторыя паведамлялі, што адчуваюць сябе адданымі[19][20]. Паведамлялася, што вуліцы Кабула стаялі ў корках, жыхары спяшаліся да аэрапорта, а некаторыя кідалі свае аўтамабілі, каб прайсці праз паток машын[21]. Таксама казалася аб доўгіх чэргах перад аэрапортам і пасольствамі замежных дзяржаў, жыхары якіх цярпелі спякоту ў надзеі атрымаць візы або вылецець з краіны[22]. Меншая частка жыхароў адсвяткавала перамогу талібаў[1]. За дзень да падзення Кабула дырэктар лабараторыі палітыкі Афганістана Тымор Шаран сказаў у інтэрв’ю Радыё «Свабода» што «здзяйсняючы пакупкі ў горадзе сёння, я адчуваў, што людзі ахоплены пачуццём захрасання; затрымаліся ў нявызначаным будучыні і ніколі не могуць марыць, імкнуцца да чаго-то, думаць пра што - то і верыць у нешта»[23].

Было паведамлена, што продажы буркі (вядомай як чадра ў Афганістане) падскочылі за некалькі дзён да прыходу талібаў, пры гэтым кошт адной штукі ўзляцеў з 200 афгані да цэлых 3000 з-за страху, што талібы зноў зробяць нашэнне буркі абавязковым для жанчын[24]. Адна жанчына з Кабула распавяла газеце The Guardian, што студэнткі былі эвакуіраваны з універсітэцкіх інтэрнатаў да таго, як талібы змаглі дабрацца да іх, і што жанчыны з вышэйшай адукацыяй па ўсім горадзе хавалі свае дыпломы[25]. Было адзначана, што крамы горада пачалі зафарбоўваць і выдаляць рэкламу з выявай жанчын[26].

Жыхары паведамілі аб вялікім росце коштаў на ежу[1]. Паведамлялася, што значная колькасць прадаўцоў у Кабуле спрабавала збыць свае складскія запасы ў надзеі сабраць дастаткова грошай для ўцёкаў з краіны[27].

Тым часам у аэрапорце Кабула пачаўся хаос з-за інтэнсіўнасці палётаў верталётаў і самалётаў, на борце якіх былі супрацоўнікі дыпламатычных місій. Ля ўваходу на тэрыторыю аэрапорта стоўпіліся людзі, што спрабавалі збегчы ад Талібану. Частка нават выйшла на ўзлётна-пасадачную паласа і імнкнулася патрапіць на авіятранспарт. Афганскія СМІ распаўсюдзілі кадры, на якіх відаць, як з амерыканскага самалёта, які вылятае з Кабула, выпадаюць людзі — афганцы, якія спрабавалі бегчы, зачапіўшыся за шасі. Адміністрацыя аэрапорта заявіла, што людзі былі дэзінфармаваныя адносна даступных месцаў на рэйсы і прыбылі ў аэрапорт, калі многія рэйсы былі спыненыя. Як адзначалася, шмат у каго не было пашпартоў. Да вечара 16-га колькасць загінуўшых з-за хаосу пры эвакуацыі ўзрасла да дзесяці чалавек[28].

Адным з важлівых наступстваў захопу Кабула талібамі з’яўляецца масавая міграцыя грамадзян Афганістана ў іншыя краіны, у тым ліку ў Еўропу. З-за гэтых падзей адбыўся міграцыйны крызіс на мяжы Беларусі з ЕС. Вялікая колькасць мігрантаў намагаецца патрапіць у Еўропу праз тэрыторыю Беларусі, шукаючы лепшай долі.

РэакцыяПравіць

ЗША, Швецыя, Германія і Японія пачалі эвакуацыю сваіх дыпмісій і замежных грамадзян у Афганістане. На раніцу 18 жніўня Штаты эвакуіравалі больш за 3,2 тыс. чалавек[29]. Намеснік старшыні Еўракамісіі па прасоўванні еўрапейскага ладу жыцця Маргарыціс Схінас заявіў, што ЕС неабходна перагледзець правілы міграцыі і прадастаўлення прытулку з-за падзей у Афганістане. Афіцыйны прадстаўнік МЗС Расіі Марыя Захарава назвала тое, што адбываецца ў Афганістане «вынікам чарговага гістарычнага эксперыменту ЗША»[15]. Папа Рымскі Францыск выступіў з заявай, у якой гаворыцца, што ён падзяляе «аднадушную заклапочанасць сітуацыяй у Афганістане» і заклікаў да малітваў аб міры[30].

16 жніўня генеральны сакратар Арганізацыі Дамовы аб калектыўнай бяспецы Станіслаў Зась заявіў, што пачалася падрыхтоўка да ваенных вучэнняў АДКБ каля мяжы Таджыкістана і Афганістана. У арганізацыі адзначылі, што ўважліва адсочваюць развіццё сітуацыі на таджыкска-афганскай мяжы. Таксама Зась заявіў, што «ў выпадку абвастрэння абстаноўкі і пагрозы бяспекі Рэспубліцы Таджыкістан для аказання дапамогі саюзніку будуць прыняты ўсе неабходныя калектыўныя меры, прадугледжаныя статутнымі дакументамі»[31].

АцэнкаПравіць

Некаторыя каментатары параўналі гэтыя падзеі з падзеннем Сайгона ў канцы вайны ў В’етнаме, у красавіку 1975 года[32][33][34]. За месяц да прыбыцця талібаў у Кабул, амерыканскі прэзідэнт Джо Байдэн адхіліў гэта параўнанне, заявіўшы, што '«Талібан '— гэта не армія Паўночнага В’етнама… у вас не будзе ніякіх абставінаў, каб убачыць, як людзей здымаюць з даху пасольства Злучаных Штатаў з Афганістана. Гэта зусім несупастаўна»[35]. Рэпарцёры сцвярджалі, што гэтыя каментары не вытрымліваюць крытыкі, бо менш чым праз месяц супрацоўнікі пасольства спалілі дакументы, а «верталёты луналі над комплексам, дастаўляючы дыпламатаў у аэрапорт»[36][37]. Лоўрэнс Чамберс, які аддаў загад кінуць верталёты з USS на паўдарогі падчас аперацыі «Парывісты вецер», каб вызваліць месца для большай колькасці эвакуяваных самалётаў з Сайгона, заявіў, што «тое, што адбываецца цяпер, горш, чым тое, што адбылося ў В’етнаме», удакладніўшы: «[у В’етнаме] мы спрабавалі вывезці як мага больш людзей, якія працавалі з намі… у Афганістане ж мы кідаем людзей, якія падтрымлівалі нас, пакуль мы былі там»[38]. Журналіст Нік Тэрс сцвярджаў, што «без сапраўднай пераацэнкі, на гэты раз ЗША рызыкуюць адыграць добра вядомы сцэнар, з-за якога ў адзін цудоўны дзень ваенныя паразы ў Паўднёва-Усходняй і Паўднёва-Заходняй Азіі будуць выглядаць жудасна маленькімі»[39].

У той дзень, калі талібы ўвайшлі ў Кабул, дзяржсакратар ЗША Энтані Блінкен працягваў адкідваць параўнанне з Сайгонам, заявіўшы ў інтэрв’ю ў праграме ABC This Week «што гэта відавочна не Сайгон. Мы адправіліся ў Афганістан 20 гадоў таму з адной мэтай — разабрацца з людзьмі, адказных за 11 верасня, і гэтая місія ўвянчалася поспехам»[40].

Гл. таксамаПравіць

ЗноскіПравіць

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Mistlin (now), Alex. Afghanistan: Kabul to shift power to ‘transitional administration’ after Taliban enter city – live updates (en-GB), The Guardian (15 жніўня 2021).
  2. Afghanistan: Heavy fighting ongoing on the outskirts of Kabul as of early Aug. 15; a total blackout reported in the city.
  3. Jakes, Lara. Afghanistan Live Updates: Afghan President Said to Have Fled as Taliban Enter Kabul (en-US), The New York Times (15 жніўня 2021).
  4. Afghanistan Live Updates: Taliban Advances on Kabul; U.S. Embassy Evacuation Underway , The New York Times (15 жніўня 2021).
  5. Afghanische Regierung kündigt friedliche Machtübergabe an , FAZ (15 жніўня 2021).
  6. Taliban Fighters Enter Kabul As Helicopters Land At U.S. Embassy. NPR.org.
  7. Reports: Taliban Enter Kabul  , VOA (15 жніўня 2021).
  8. Afghan president to abdicate after Taliban entered Kabul: Sources (англ.) , Al Arabiya English (15 жніўня 2021).
  9. News, A. B. C. Afghan official tells AP that Taliban negotiators heading to presidential palace to prepare for a 'transfer' of power. ABC News.
  10. President Ashraf Ghani Flees Afghanistan, Taliban Take Over Kabul: Report , NDTV.com .
  11. Amid Taliban blitz, Afghan President Ashraf Ghani flees country: Report , Business Standard India (15 жніўня 2021).
  12. اشرف غنی افغانستان چھوڑ کر چلے گئے: افغان میڈیا کا دعویٰ (ur), Urdu News – اردو نیوز (15 жніўня 2021).
  13. اشرف غنی مستعفی، افغانستان سے فرار , ہم نیوز (15 жніўня 2021).
  14. СМИ: президент Афганистана Ашраф Гани находится в Омане
  15. 15,0 15,1 «Талибан» объявил о захвате Афганистана. Главное
  16. Mengli. Afghan president flees country as U.S. rushes to exit with Taliban on brink of power , NBC News (15 жніўня 2021). Праверана 15 жніўня 2021.
  17. «NATO says it is helping keep Kabul airport open for evacuations».
  18. Schnell. Pentagon authorizes sending additional 1,000 troops to Afghanistan , The Hill (15 жніўня 2021). Праверана 15 жніўня 2021.
  19. Batrawy An Afghan woman in Kabul's dashed hopes amid Taliban blitz. ABC News (15 жніўня 2021).
  20. Afghan war: Kabul's young women plead for help as Taliban advance , BBC News (13 жніўня 2021). Праверана 15 жніўня 2021.
  21. Faulkner. Panic on streets of Kabul as Taliban enter capital from all sides , The Times . Праверана 15 жніўня 2021.
  22. Taliban seize power amid chaos in Kabul. POLITICO. Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2021.
  23. 'People Are Terrified': Panic Sweeps Kabul As Taliban Moves Toward Afghan Capital. RFE/RL. Архівавана з першакрыніцы 14 жніўня 2021.
  24. Pirzad. Afghan women's defiance and despair: 'I never thought I'd have to wear a burqa. My identity will be lost' , The Guardian (15 жніўня 2021). Праверана 15 жніўня 2021.
  25. An Afghan woman in Kabul: 'Now I have to burn everything I achieved'. The Guardian (15 жніўня 2021).
  26. Giordano Ads depicting women 'painted over' after Taliban enters Kabul. The Independent (15 жніўня 2021).
  27. Golshiri. Dans Kaboul menacée par les talibans, les habitants «cherchent à liquider toute leur vie avant de quitter le pays» , Le Monde (15 жніўня 2021). Праверана 15 жніўня 2021.
  28. В аэропорту Кабула погибли десять человек из-за хаоса во время эвакуации
  29. США эвакуировали из Афганистана более 3,2 тыс. человек // Белта, 18 августа 2021
  30. Choi. Pope calls for peace in Afghanistan , The Hill (15 жніўня 2021). Праверана 15 жніўня 2021.
  31. Белорусских военных планируют отправить к границе Афганистана? Что известно
  32. Rash Report: In Kabul, shadows of Saigon , Star Tribune . Праверана 15 жніўня 2021.
  33. Editorial: President Biden's Saigon moment. Boston Herald (15 жніўня 2021). Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2021.
  34. Kabul evacuations 'sequel to humiliating fall of Saigon in 1975'. www.aljazeera.com. Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2021.
  35. As the Taliban gains ground, Biden grapples with the ghosts of Saigon. NBC News. Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2021.
  36. The Taliban's terrifying triumph in Afghanistan , Economist (15 жніўня 2021). Праверана 15 жніўня 2021.
  37. «The Taliban’s terrifying triumph in Afghanistan».
  38. Altman 'What's happening now is worse': Midway skipper who pushed choppers off deck in fall of Saigon. Air Force Times (15 жніўня 2021). Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2021.
  39. Turse The Fall of Kabul. The Intercept (15 жніўня 2021).
  40. Pilkington 'This is manifestly not Saigon': Blinken defends US mission in Afghanistan. The Guardian (15 жніўня 2021). Архівавана з першакрыніцы 15 жніўня 2021.