Першы беларускі полк (Гродна)

Шаблон:Гэты артыкул мэтазгодна пераназваць ў Першы беларускі полк войска Рэспублікі Летува. Полк і яго штабы дыслакаваліся ў розных гарадах

Першы беларускі полк — беларуская вайсковая адзінка ў складзе войска Рэспублікі Летува ў 1918—1919 гадах. Штабы палка і сам полк у розныя часы дыслакаваліся ў Менску,Вільне, Гародні.

Першы беларускі полк
Гады існавання 1918 — 1919
Краіна Сцяг Літвы Рэспуліка Летува
Тып пяхота
Войны Вайна БНР за незалежнасць
Вайна Рэспубліцы Летува за незалежнасць
Камандзіры
Вядомыя камандзіры М.Лаўрэнцьеў
К.Езавітаў

Вайсковая гісторыяПравіць

У лістападзе 1918 года нямецкія акупанты забаранілі Народнаму сакратарыату БНР фармаваць Першы Беларускі полк Беларускай Народнай Рэспублікі.

У тым жа месяцы (23 лістапада) НС БНР дамовілася з уладамі Рэспублікі Летува (нямецкія акупанты фармальна прызнавалі дзяржаўнасць Летувы) аб пераходзе штаба Беларускага палка БНР пад летувіскае вайсковае кіраўніцтва (трэба дадаць, што на той час немцы таксама забаранялі летувісам ствараць свае войска, летувіскія штабы таксама існавалі нелегальна. Асноўная прычыны інкарпарацыі ў фінансаванні і больш ліберальных адносінах да летувісаў з боку немцаў. Камандаванне Антанты збіралася фінансаваць стварэнне летувіскага войска, беларусы спадзяваліся, што праз летувісаў і ім штосці перападзе). У сувязі з магчымай акупацыяй Менска бальшавікамі ў пачатку снежня штаб палка пакінуў места і разам з нямецкімі войскамі пераехаў у Вільню. 10 снежня 1918 года Менск захапілі войскі РСФСР. У снежні 1918 года ў беларускай Вільне нелегальна зноў працягнулася фармаванне штабоў 1-га і 2-га Беларускіх палкоў войска Рэспублікі Летува. 27 снежня 1918 года з Вільні, якую занялі пасля зыходу немцаў войскі РСФСР, у Гародню пераехала Рада БНР, а разам з ёй штабы беларускіх палкоў беларуска-летувіскага войска.

Першы беларускі полк у войску Летувы створаны 21 снежня 1918 года паводле загаду Рады дзяржаўнай абароны Літвы ў складзе літоўскіх узброеных сіл. У розны час палком камандавалі: палкоўнікі М. Лаўрэнцьеў, К. Езавітаў (з сакавіка 1919), начальнікі штаба: палкоўнік П. Равіч-Шчэрба, капітан М. Дзямідаў, камандзір коннага эскадрона ротмістр М. Глінскі, камандзіры рот: палкоўнікі А. Успенскі, А. Янсан, паручнікі У. Талькоўскі, Т. Жываткевіч, кіраўнік гаспадарчай часткі палкоўнік У. Юшкевіч. 3.1.1919 створана вярбовачная камісія па прыёме добраахвотнікаў. Паводле інфармацыі Дзямідава вясной 1919 полк налічваў 1057 чал., у т.л. 600 стральцоў, батальён пры гарадской камендатуры (200 чал.), конны эскадрон (157 чал.), кулямётны ўзвод (40 чал.), узвод грэнадзёраў (60 чал.), сярод іх 70 афіцэраў; паводле звестак польскага дзеяча С. Іваноўскага — 456 чал., гісторыка А. Латышонка — 800 чал. У склад палка ўваходзілі беларусы, рускія, літоўцы, па ініцыятыве К. Езавітава пачалося фарміраванне яўрэйскай нацыянальнай роты. Пасля адыходу з Гродна нямецкіх войск 19.4.1919 полк узяў пад сваю ахову турму, чыгуначны вакзал, электрастанцыю, арганізаваў у горадзе вайсковы патруль. 27.4.1919 штурмавыя аддзелы Польскай вайсковай арганізацыі без бою авалодалі галоўнымі аб’ектамі горада, раззброілі беларускі конны эскадрон. 29.4.1919 полк перайшоў пад загад польскага гарнізона. Частка беларускіх вайскоўцаў (конны эскадрон і 5-я рота) перайшла на тэрыторыю Літвы і ўлілася ў склад беларускіх часцей літоўскіх узброеных сіл. 12.6.1919 полк расфарміраваны польскімі акупацыйнымі ўладамі. Рэштка афіцэраў і жаўнераў палка 27.6.1919 стварыла Таварыства беларускіх вайскоўцаў у Гродне, якое пазней склала гродзенскую секцыю Беларускай вайсковай арганізацыі ў Вільні (старшыня А. Фохт).

СтройПравіць

Па ўспамінах Ружанцова ў Першым беларускім палку войска Летувы насілі мундзіры з белымі кантамі. Па Латышонку ў пяхоты пятліцы чырвоныя, але гэтая версія польскага даследчыка не чым не падцвярджаецца. Мундзіры выкарыстоўваліся беларусамі расейскія, нямецкія, брытанскія, амерыканскія, летувіска-беларускія колера хакі ці шэра-зяленыя.

Цэшкі ў беларускіх вайскоўцаў летувіскія мадэлі 21-02-1919:жоўтае сонца, цэнтар у колерах летувіскага нацыянальнага сцяга, на ім Пагоня.

За 1919-1923 год пятліцы ў беларуска-летувіскім войску мяняліся тройчы. У афіцэраў-летувісаў, пачынаючы з маёра, кант на пятліцах павінен быў быць колера войска: жоўты-пяхота, белы-кавалерыя, ружовы-сапёры, чырвоны-артылерыя, блакітны-штаб. Потым кант на пятліцах замянілі галуном. Пазней пятліцы замест чорных сталі каляровымі.

Да мундзіра беларусы прыстасоўвалі таксама бел-чырвона-белыя стужкі.

Глядзі таксамаПравіць

Беларускае войска

ЛітаратураПравіць

  • Łatyszonek O. Białoruskie formacje wojskowe, 1917—1923. Białystok, 1995.