План ЗША па блізкаўсходнім урэгуляванні

План ЗША па блізкаўсходнім урэгуляванні (часам «Здзелка стагоддзя» (англ.: The Deal of the Century) — план адміністрацыі прэзідэнта ЗША Дональда Трампа па ўзаемным прызнанні Палесціны і Ізраіля. Дакумент пад назвай «Мір у імя працвітання. Бачанне таго, як палепшыць жыццё палесцінцаў і ізраільцян» быў прэзентаваны ў Вашынгтоне прэзідэнтам Трампам ў прысутнасці прэм’ер-міністра Ізраіля Біньяміна Нетаньяху і апублікаваны на сайце Белага дома 28 студзеня 2020 года[1]. План змяшчае 180 старонак і складаецца з двух частак: эканамічнай і палітычнай[2]. Дакумент уключае 23 раздзелы, якія апісваюць прапановы пра граніцы, статусе Іерусаліма, эканамічных прэферэнцыях, пытаннях бяспекі, статусе сектара Газа, лёсах зняволеных і бежанцаў, узаемным прызнанні і адносінах паміж ізраільцянамі і палесцінцамі, урэгуляванні існуючых прэтэнзій і правілах правядзення далейшых перамоў. Да плану прыкладзены карты і апісанне крытэрыяў бяспекі і дэмілітарызацыі[3].

Прапанаваны ЗША падзел тэрыторый. Сiнi — Палесціна.

План распрацоўваўся без удзелу палесцінцаў і шмат у чым саступаў Ізраілю, што выклікала рэзкае абурэнне з боку кіраўніцтва Дзяржавы Палесціна i ісламскіх рухаў[4][5][6].

Асноўныя прапановы планаПравіць

У аснове плана ляжыць ўзаемнае прызнанне дзвюх дзяржаў. Прапісана бачанне статусу Іерусаліма, межаў, гарантый бяспекі, зоны свабоднага гандлю і ўмоў далейшага вядзення перамоваў. ЗША прапануюць прызнаць сталіцай палесцiнскай дзяржавы Усходні Іерусалім. ЗША настойваюць на чатырохгадовай «замарозцы» любога маштабнага будаўніцтва на тэрыторыі, якая, як прапануецца ў плане, будзе перададзена палесцiнцам. У той жа час прэзідэнт ЗША Дональд Трамп заявіў пра намер прызнаць усё ўжо існуючыя яўрэйскія паселішчы ізраільскай тэрыторыяй і назваў Іерусалім «непадзельнай сталіцай» Ізраіля. Пасол ЗША ў Ізраілі Дэвід Фрыдман растлумачыў 29 студзеня 2020 года падчас тэлефоннай канферэнцыі для журналістаў, што згодна з планам ЗША «прапанаваная сталіца палесцiнскай дзяржавы будзе знаходзіцца ва Усходнім Ieрусаліме за існуючым бар‚ерам бяспекі, якія адлучаюць арабскія раёны, аднак усярэдзіне муніцыпальных межаў Ieрусаліма»[7].

У якасці ўмоў мірнага працэсу ад уладаў Палесцiны чакаецца адмова ад метадаў ўзброенай барацьбы і ад падтрымкі дзеючага ў Газе радыкальнага руху ХАМАС. План прадугледжвае поўную дэмілітарызацыі сектара Газа: раззбраенне ХАМАС і «Ісламскага джыхаду», кантроль цэнтральных уладаў Палесцiны над Газай[8] Прадугледжана таксама вызваленне палесцiнскіх зняволеных, якія ўтрымліваюцца ў ізраільскіх турмах (акрамя асуджаных за забойства або замах на забойства, якія падазраюцца ў тэрарызме і палесцiнцаў з грамадзянствам Ізраіля) і абавязацельства Палесцiны прыняць іх і даць ім грамадзянства[9].

У якасці падтрымкі ўрэгулявання ЗША прапаноўваюць інвестыцыі на $ 50 млрд[10]. Паводле інфармацыі пасла ЗША ў Ізраілі Дэвіда Фрыдмана, новы план Злучаных Штатаў таксама ўключае ў сябе стварэнне хуткаснага чыгуначнага зносін паміж сектарам Газа і Заходнім берагам ракі Іардан[11].

План таксама прадугледжвае ліквідацыю Агенцтва ААН па дапамогі палесцінскім бежанцам ({{lang-en|The United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East, UNRWA}), працу ў Вашынгтоне лічаць неэфектыўнай[12].

Заявы ў ЗША з нагоды iпмлементацыi планаПравіць

Дзяржсакратар ЗША Майк Пампеа ў дзень прэзентацыі плана заявіў, што «палесцiнцы з часам падтрымаюць новы план Вашынгтона па ўрэгуляванні на Блізкім Усходзе» і што ЗША «даюць ім для гэтага чатыры гады»[13].

Пасрл ЗША ў Ізраілі Дэвід Фрыдман заявіў журналістам, што ў Вашынгтоне не лічаць важным, «які адказ у кароткатэрміновай перспектыве дадуць палесцiнцы на прапанаванае план па ўрэгуляванні», паколькі ЗША «будуць прадастаўляць ім такую ​​магчымасць на працягу чатырох гадоў»[14].

Шэраг амерыканскіх сенатараў ад Дэмакратычнай партыі ЗША (у тым ліку кандыдаты ў прэзідэнты ЗША Берні Сандэрс, Элізабэт Уорэн і Эмі Клобушар) накіравалі ліст прэзідэнту Дональду Трампу, у якім раскрытыкавалі апублікаваны Белым домам плана ўрэгулявання. У лісце гаворыцца, што «аднабаковая рэалізацыя «Здзелкі стагоддзя» можа прывесці да зацвярджэння суверэнітэту Ізраіля над Іарданскай далінай і яўрэйскімі паселішчамі на Заходнім беразе ракі Iaрдан»; такое развіццё падзей «будзе парушаць становішчы міжнароднага права», а рашэнні, прапанаваныя Белым домам, «парушаюць права палесцiнскага народа на самавызначэнне і падрываюць бяспеку Ізраіля»[15][16].

Міжнародная рэакцыяПравіць

  • Ізраіль: прэм’ер-міністр Ізраіля Біньямін Нетаньяху назваў план ЗША «рэалістычным шляхам да міру» і паабяцаў, што «Ізраіль будзе гатовы прама зараз прыступіць да перамоваў аб мiру» з палесцiнцамі[17][18]. Апытаньні грамадзкай думкі ў краіне паказалі, што 66,9% апытаных падтрымалі «Здзелку стагоддзя», 15,7% выказаліся супраць яе, а яшчэ 17,4% заявілі, што ў іх няма выразнага думкі па гэтым пытанні[19].
  • Дзяржава Палесціна: у дзень публікацыі дакумента палесцiнскі кіраўнік Махмуд Абас назваў план ЗША па блізкаўсходнім урэгуляванні «змовай», «падступствам» і «планам па ліквідацыі нацыянальнага праекта», заявіўшы — «Мы не прымаем «Здзелку стагоддзя», паколькі адзіным шляхам да міру з’яўляецца стварэнне палесцiнскай дзяржавы у межах 1967 года». Рух «ХАМАС» расцаніў план ЗША як парушаючы нормы міжнароднага права і заклiў арабскія і мусульманскія краіны супрацьстаяць «Згодзе стагоддзя», «адарваць план» і «падтрымаць Палесцiну».
  • Іран: у той жа дзень кіраўнік МЗС Ірана Махамад Джавад Зарыф раскрытыкаваў план, назваўшы яго «кашмарам для рэгіёну і свету»[20].
  • Ліван: 28 студзеня 2020 года ліванская шыіцкая партыя «Хезбала» назвала план «здзелкай ганьбы» і заявіла, што такім чынам «Злучаныя Штаты спрабуюць знішчыць гістарычныя правы палесцiнскага народа». Арабскія краіны, якія падтрымалі план, названыя «здраднікамі» і «саўдзельнікамі закуліснай змовы»[21].
  • Турцыя: Міністэрства замежных спраў Турцыі выступіла з рэзкім асуджэньнем прапанаванага ЗША плана, назваўшы яго ў сваёй заяве «мёртванароджаным», «планам анэксіі, нацэленым на ўзурпацыю палесцiнскіх земляў і знішчэнне ідэі суіснавання дзвюх дзяржаў»[22].
  • Еўрапейскі Саюз: кіраўнік дыпламатыі ЕС Жозеп Барэль завіў, што «прапанаваны ... ЗША план па Ізраілю і Палесцiне дае магчымасць аднавіць намаганні па мірным вырашэнні канфлікту» і паабяцаў, што «ЕС вывучыць яго»[23]. У той жа дзень кіраўнік МЗС ФРГ Хайка Маас пракаментаваў, што «прадстаўленая ЗША план ... выклікае пытанні», у тым ліку «па ўключэнню бакоў канфлікту ў перамоўны працэс», а таксама з нагоды «міжнародна прызнаных параметраў і прававых пазіцый»[24]. 29 студзеня 2020 г. канцлер Аўстрыі Себасцьян Курц вітаў абнародаванне амерыканскага плана і заклікаў Ізраіль і Палесцiну «пачаць перамовы на аснове гэтай "Здзелкі стагоддзя"»[25].
  • Вялікабрытанія: прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Барыс Джонсан, выступаючы 29 студзеня 2020 года Палаце абшчын брытанскага парламента, падтрымаў план, заявіўшы, што дакумент «не ідэальны, але ... прапануе вырашэнне пытання дзвюх дзяржаў, гарантуе, што Ieрусалім будзе сталіцай як Ізраіля, так і для палесцiнцаў»[26].
  • Расія: старшыня камітэта Дзярждумы па міжнародных справах Леанід Слуцкі раскрытыкаваў план ЗША, заявіўшы, што «план ... не ўтрымлівае ў сабе рэальнага рашэння, любая такая стратэгія павінна будавацца на перагаворным працэсе з удзелам Палесцiны» і растлумачыў, што ў прапанаваным дакуменце «ніякага рашэння або рэальнай дарожнай карты для ўрэгулявання не праглядаецца»[27].
  • Ліга арабскіх дзяржаў: ЛАГ аднагалосна адхіліла план. У сумесным камюніке афіцыйныя асобы з 22 краін-членаў заявілі, што здзелка не прывядзе да справядлівага міру паміж абодвума бакамі, і ліга не будзе супрацоўнічаць з ЗША для яе рэалізацыі[28][29][30].

ЗноскіПравіць

  1. Peace to Prosperity(англ.)  (недаступная спасылка). The White House. Архівавана з першакрыніцы 20 студзеня 2021. Праверана 28 студзеня 2020.
  2. White House. Peace to Prosperity (недаступная спасылка) (28 студзеня 2020). Архівавана з першакрыніцы 29 студзеня 2020. Праверана 30 студзеня 2020.
  3. Белый дом опубликовал предложения по "сделке века" на Ближнем Востоке(руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  4. Аббас назвал заговором план Трампа по ближневосточному урегулированию. ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  5. ХАМАС: "сделка века" Трампа нарушает международное право(руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  6. ХАМАС призвал палестинские движения сплотиться против "сделки века"(руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  7. США предлагают разместить столицу Палестины внутри муниципальных границ Иерусалима. ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  8. "Сделка века" предполагает полную демилитаризацию сектора Газа(руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  9. "Сделка века" предполагает освобождение палестинских заключенных(руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  10. Белый дом опубликовал американский план ближневосточного урегулирования. ТАСС. Праверана 28 студзеня 2020.
  11. Посол США: план Трампа включает создание ж/д сообщения между Газой и Западным берегом. ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  12. "Сделка века" предусматривает ликвидацию агентства ООН по помощи палестинским беженцам. ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  13. Помпео полагает, что палестинцы в итоге поддержат "сделку века". ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  14. Посол: США не интересует ответ палестинцев на "сделку века" в краткосрочной перспективе. ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  15. Van Hollen, Democratic Senators Reject Trump Plan, Urge Administration to Commit to a Viable Two-State Solution | U.S. Senator Chris Van Hollen of Maryland(англ.) . www.vanhollen.senate.gov. Праверана 29 студзеня 2020.
  16. Cенаторы-демократы направили Трампу письмо, критикующее план "сделки века". ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  17. Нетаньяху назвал "сделку века" реалистичным путем к миру(руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  18. Израиль готов к переговорам с палестинцами по "сделке века"(руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  19. Опрос показал расклад сил в Израиле после публикации "сделки века". ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  20. Javad Zarif. Сообщение Джавада Зарифа в Твиттер(англ.) . @JZarif (2020T11:53). Праверана 29 студзеня 2020.
  21. В "Хезболлах" заявили, что США пытаются уничтожить исторические права палестинцев. ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  22. МИД Турции назвал "сделку века" Трампа планом узурпации палестинских земель. ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  23. Declaration by the High Representative Josep Borrell on behalf of the EU on the Middle East Peace Process(англ.) . www.consilium.europa.eu. Праверана 29 студзеня 2020.
  24. План Трампа по Ближнему Востоку вызывает вопросы, заявил Маас(руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  25. Канцлер Австрии поприветствовал обнародование США "сделки века"(руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  26. Джонсон считает, что план Трампа помогает воплотить в жизнь принцип двух государств. ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  27. Слуцкий заявил об отсутствии реального решения в предложенной Трампом "сделке века". ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  28. Arab League rejects Trump's 'deal of the century' at Cairo summit with Abbas, RT (February 1, 2020).
  29. Arab League rejects Trump's Middle East plan: communique, Reuters (February 1, 2020).
  30. Лига арабских государств отвергла «сделку века» Трампа. rbc.