Полацкае княжанне

Полацкае княжанне, або Крывіцкае княжанне (правадырства) — дадзяржаўнае этнапалітычнае ўтварэнне полацкіх крывічоў, якое папярэднічала Полацкаму княству.

Гістарычная дзяржава
Полацкае княжанне
< Flag of None.svg
Iziaslav of Polock Seal avers.png >
VІI-VIIІ ст. — X ст.

Сталіца Полацк
Мова(ы) старажытнаруская (полацка-смаленскі дыялект)
Рэлігія політэізм
Форма кіравання Правадырства

ГісторыяПравіць

На V—VII стст. прыйшоўся пік славянскай каланізацыі сярэдняй і паўночнай Беларусі. Згодна з археалагічнымі звесткамі, Полацк узнік у канцы VІІІ ст. на месцы балцкага гарадзішча як адзін з цэнтраў крывічоў. Аповесць мінулых гадоў паведамляе, што крывічы, як і дрыгавічы, мелі сваё «княжанне» і князёў (правадыроў), але іх імёны не згадваюцца.

Згодна з Міколам Ермаловічам, княжанні фарміраваліся з племянных саюзаў і з’яўляліся протадзяржаўнымі ўтварэннямі, якія папярэднічалі сапраўдным дзяржаўным утварэнням — княствам.

У другой палове Х ст. перарасло ў раннефеадальную дзяржаву.

Структура княжанняПравіць

Княжанне складалася з галоўнага горада, у якім сядзеў князь-правадыр з дружынай, і падуладных князю тэрыторый.

Князі княжанняПравіць

Пра князёў Полацкага княжання нічога не вядома ў стражытнарускіх летапісах, але ў скандынаўскіх сагах згадваюцца некалькі князеў (конунгаў).

  • Вальдзімар — князь Полацка (у сазе Палціскі), які згадваецца ў Cазе аб Тыдрэку Бернскім.
  • Іран — легендарны конунг Смаленска (Smálenzkju), брат конунга Вальдзімара, пасля смерці якога быў прызначаны Атылай конунгам Русі і Полацка.
  • Веспасій — князь Полацка (у сазе Палціскі), які згадваецца Саксонам Граматыкам у сувязі з паходам дацкага караля Фрода І у Падзвінне.
  • Палтэс — князь Полацка (у сазе Палтэск’юбарга), які згадваецца ў Сазе аб Одзе Страле.

Гл. таксамаПравіць

ЛітаратураПравіць

  • Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды / М. Ермаловіч.— Мінск: Мастацкая літаратура, 1990. — 366 с.; іл.
  • Дз. У. Дук. Полацкае гарадзішча. (ст. 201 у зборніку: Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя ў двух тамах. 2 том. Мінск: «Беларуская энцыклапедыя» імя Патруся Броўкі. Полацк, 2011.